Kalendarze Śródziemia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Jest to artykuł o charakterze zbiorczym, przedstawiający systemy mierzenia czasu w stworzonej przez J.R.R. Tolkiena mitologii Śródziemia. Hasła przedstawione są w kolejności chronologicznej od kalendarzy najwcześniejszych.

Rachuby elfickie[edytuj | edytuj kod]

U Eldarów mieszkających w Śródziemiu podstawową jednostką czasu był yén (qya. rok), trwający 144 lata. Dzielił się na tygodnie (enquië, lm. enquier), a te na sześć dób (re), trwających od zachodu do zachodu Słońca.

W użyciu była krótsza jednostka roczna (coranar, także loa, wzrastanie), obejmująca okres obiegu Słońca. Dzieliła się na sześć pór roku, zmiennych co do długości na różnych obszarach Śródziemia. W Rivendell nazywano je tuilë (wiosna), lairë (lato), yávië (jesień), quellë (szaruga, także lasse-lanta, opadanie liści), hrívë (zima) i coirë (przedwiośnie). Funkcjonowały także nazwy sindarińskie: ethuil, laer, iavas, firith (także narbeleth, zanikanie Słońca), hrîv i echuir.

Lairë i hrívë trwały 72 dni, pozostałe pory – 54 dni. Pierwszym dniem loa był yestarë, ostatnim – mettarë. Po yávië, a przed quellë, były trzy dni środkowe, enderi. Co dwanaście lat było sześć enderion.

Kalendarz Królów[edytuj | edytuj kod]

Wymyślony został przez Dúnedainów z Númenoru. Był połączeniem kalendarzy Eldarów i Edainów z Pierwszej Ery. Opierał się na systemie słonecznym. Używany był w Númenorze i Królestwach na Wygnaniu (Arnorze i Gondorze), a potem przejęły go inne ludy Zachodu. Hobbici i ludzie z Bree zaadaptowali go jako Kalendarz Shire. Został zastąpiony w roku 2060 Trzeciej Ery przez Rachubę Namiestnikowską.

Terminologia została zapożyczona z kalendarza elfów. Rok nazywał się loa i trwał 365 dni (w lata przestępne, tzn. podzielne przez cztery, z wyjątkiem ostatniego roku stulecia, trwał 366 dni). Dzielił się na dwanaście miesięcy (astar) i trzy dni dodatkowe oraz na siedmiodniowe tygodnie. Dziesięć astaron miało 30 dni, dwa, przed i po Dniu Środka Roku – 31. Rok zaczynał się w dniu przesilenia zimowego, co było pozostałością rachub Edainów. Doba zaczynała się i kończyła wschodem Słońca.

Kalendarz Shire'u[edytuj | edytuj kod]

Był stosowany przez hobbitów w Shire.

Miesiące w kalendarzu Shire'u nazywały się po kolei: Afteryule, Solmath, Rethe, Astron, Thrimidge, Forelithe, Afterlithe, Wedmath, Halimath, Winterfilth, Blomath, Foreyule.

Każdy miesiąc miał 30 dni. Każdy rok zaczynał się pierwszego dnia tygodnia, w sobotę, a kończył ostatniego dnia tygodnia – w piątek.

Ważnymi świętami w kalendarzu Shire'u były Dni Godów (Yule). Dzień Godów na końcu roku nazywał się 1 Yule, 2 Yule był pierwszym dniem nowego roku. Sobótka (Dzień Środka Roku), największe święto, nie miała nazwy dnia tygodnia. Obchodzono również wigilię Sobótki – 1 Lithe oraz dzień po Sobótce (z wyjątkiem lat przestępnych) – 2 Lithe.

Co cztery lata, prócz ostatniego roku w stuleciu, po dniu Sobótki wprowadzano dodatkowy dzień, nazywany Overlithe, który także był dniem świątecznym.

Hobbici z Shire'u wprowadzili innowację, która zwała się Reformą Shire'u. Stwierdzono, że niewygodna jest zmienność w relacjach między dniami tygodnia i datami. Za czasów Isengrima II, dwudziestego drugiego thana Shire'u, ustalono, że Dzień Środka Roku (i następujący co 4 lata po nim Overlithe) nie będzie miał nazwy dnia tygodnia. W ten sposób rok zawsze zaczynał się w sobotę, a kończył w piątek.

Kalendarz Namiestników[edytuj | edytuj kod]

Był to kalendarz wprowadzony w Gondorze przez namiestnika Mardila. Był zmodyfikowaną formą Rachuby Królów, został zastąpiony przez wprowadzoną przez króla Elessara Nową Rachubę.

Różnica między Rachubą Namiestników a rachubą Królewską polegała na tym, że wszystkie miesiące miały po 30 dni (w Rachubie Królewskiej miesiące Nárië i Cermië miały po 31 dni) – po Súlimë następowało święto Tuilérë, a po Yavannië – święto Yáviérë. Kalendarz ten używany był również przez Dúnedainów z Północy, używali oni jednak sindarińskich nazw miesięcy.

Porównanie kalendarzy[edytuj | edytuj kod]

Kalendarz gregoriański Kalendarz Shire'u Kalendarz Królów Kalendarz Namiestników Nowa rachuba Kalendarz Imladris
22 grudzień 2 sobota 2 Yule Yestarë Yestarë 7 Narvinyë 32 Hrívë
23 1 niedziela Afteryule 1 Narvinyë (Narwain) 1 Narvinyë (Narwain) 8 33
24 2 poniedziałek 2 2 9 34
25 3 wtorek 3 3 10 35
26 4 środa 4 4 11 36
27 5 czwartek 5 5 12 37
28 6 piątek 6 6 13 38
29 7 sobota 7 7 14 39
30 8 niedziela 8 8 15 40
31 9 poniedziałek 9 9 16 41
1 styczeń 10 wtorek 10 10 17 42
2 11 środa 11 11 18 43
3 12 czwartek 12 12 19 44
4 13 piątek 13 13 20 45
5 14 sobota 14 14 21 46
6 15 niedziela 15 15 22 47
7 16 poniedziałek 16 16 23 48
8 17 wtorek 17 17 24 49
9 18 środa 18 18 25 50
10 19 czwartek 19 19 26 51
11 20 piątek 20 20 27 52
12 21 sobota 21 21 28 53
13 22 niedziela 22 22 29 54
14 23 poniedziałek 23 23 30 55
15 24 wtorek 24 24 1 Nénimë 56
16 25 środa 25 25 2 57
17 26 czwartek 26 26 3 58
18 27 piątek 27 27 4 59
19 28 sobota 28 28 5 60
20 29 niedziela 29 29 6 61
21 30 poniedziałek 30 30 7 62
22 1 wtorek Solmath 1 Nénimë (Ninui) 1 Nénimë (Ninui) 8 63
23 2 środa 2 2 9 64
24 3 czwartek 3 3 10 65
25 4 piątek 4 4 11 66
26 5 sobota 5 5 12 67
27 6 niedziela 6 6 13 68
28 7 poniedziałek 7 7 14 69
29 8 wtorek 8 8 15 70
30 9 środa 9 9 16 71
31 10 czwartek 10 10 17 72
1 luty 11 piątek 11 11 18 1 Coirë
2 12 sobota 12 12 19 2
3 13 niedziela 13 13 20 3
4 14 poniedziałek 14 14 21 4
5 15 wtorek 15 15 22 5
6 16 środa 16 16 23 6
7 17 czwartek 17 17 24 7
8 18 piątek 18 18 25 8
9 19 sobota 19 19 26 9
10 20 niedziela 20 20 27 10
11 21 poniedziałek 21 21 28 11
12 22 wtorek 22 22 29 12
13 23 środa 23 23 30 13
14 24 czwartek 24 24 1 Súlimë 14
15 25 piątek 25 25 2 15
16 26 sobota 26 26 3 16
17 27 niedziela 27 27 4 17
18 28 poniedziałek 28 28 5 18
19 29 wtorek 29 29 6 19
20 30 środa 30 30 7 20
21 1 czwartek Rethe 1 Súlimë (Gwaeron) 1 Súlimë (Gwaeron) 8 21
22 2 piątek 2 2 9 22
23 3 sobota 3 3 10 23
24 4 niedziela 4 4 11 24
25 5 poniedziałek 5 5 12 25
26 6 wtorek 6 6 13 26
27 7 środa 7 7 14 27
28 8 czwartek 8 8 15 28
1 marzec 9 piątek 9 9 16 29
2 10 sobota 10 10 17 30
3 11 niedziela 11 11 18 31
4 12 poniedziałek 12 12 19 32
5 13 wtorek 13 13 20 33
6 14 środa 14 14 21 34
7 15 czwartek 15 15 22 35
8 16 piątek 16 16 23 36
9 17 sobota 17 17 24 37
10 18 niedziela 18 18 25 38
11 19 poniedziałek 19 19 26 39
12 20 wtorek 20 20 27 40
13 21 środa 21 21 28 41
14 22 czwartek 22 22 29 42
15 23 piątek 23 23 30 43
16 24 sobota 24 24 Mettarë 44
17 25 niedziela 25 25 Yestarë 45
18 26 poniedziałek 26 26 1 Víressë 46
19 27 wtorek 27 27 2 47
20 28 środa 28 28 3 48
21 29 czwartek 29 29 4 49
22 30 piątek 30 30 5 50
23 1 sobota Astron 1 Víressë (Gwirith) Tuilérë 6 51
24 2 niedziela 2 1 Víressë (Gwirith) 7 52
25 3 poniedziałek 3 2 8 53
26 4 wtorek 4 3 9 54
27 5 środa 5 4 10 Mettarë
28 6 czwartek 6 5 11 Yestarë
29 7 piątek 7 6 12 1 Tuilë
30 8 sobota 8 7 13 2
31 9 niedziela 9 8 14 3
1 kwiecień 10 poniedziałek 10 9 15 4
2 11 wtorek 11 10 16 5
3 12 środa 12 11 17 6
4 13 czwartek 13 12 18 7
5 14 piątek 14 13 19 8
6 15 sobota 15 14 20 9
7 16 niedziela 16 15 21 10
8 17 poniedziałek 17 16 22 11
9 18 wtorek 18 17 23 12
10 19 środa 19 18 24 13
11 20 czwartek 20 19 25 14
12 21 piątek 21 20 26 15
13 22 sobota 22 21 27 16
14 23 niedziela 23 22 28 17
15 24 poniedziałek 24 23 29 18
16 25 wtorek 25 24 30 19
17 26 środa 26 25 1 Lótessë 20
18 27 czwartek 27 26 2 21
19 28 piątek 28 27 3 22
20 29 sobota 29 28 4 23
21 30 niedziela 30 29 5 24
22 1 poniedziałek Thrimidge 1 Lótessë (Lothron) 30 6 25
23 2 wtorek 2 1 Lótessë (Lothron) 7 26
24 3 środa 3 2 8 27
25 4 czwartek 4 3 9 28
26 5 piątek 5 4 10 29
27 6 sobota 6 5 11 30
28 7 niedziela 7 6 12 31
29 8 poniedziałek 8 7 13 32
30 9 wtorek 9 8 14 33
1 maj 10 środa 10 9 15 34
2 11 czwartek 11 10 16 35
3 12 piątek 12 11 17 36
4 13 sobota 13 12 18 37
5 14 niedziela 14 13 19 38
6 15 poniedziałek 15 14 20 39
7 16 wtorek 16 15 21 40
8 17 środa 17 16 22 41
9 18 czwartek 18 17 23 42
10 19 piątek 19 18 24 43
11 20 sobota 20 19 25 44
12 21 niedziela 21 20 26 45
13 22 poniedziałek 22 21 27 46
14 23 wtorek 23 22 28 47
15 24 środa 24 23 29 48
16 25 czwartek 25 24 30 49
17 26 piątek 26 25 1 Nárië 50
18 27 sobota 27 26 2 51
19 28 niedziela 28 27 3 52
20 29 poniedziałek 29 28 4 53
21 30 wtorek 30 29 5 54
22 1 środa Forelithe 1 Nárië (Narui) 30 6 1 Lairë
23 2 czwartek 2 1 Nárië (Narui) 7 2
24 3 piątek 3 2 8 3
25 4 sobota 4 3 9 4
26 5 niedziela 5 4 10 5
27 6 poniedziałek 6 5 11 6
28 7 wtorek 7 6 12 7
29 8 środa 8 7 13 8
30 9 czwartek 9 8 14 9
31 10 piątek 10 9 15 10
1 czerwiec 11 sobota 11 10 16 11
2 12 niedziela 12 11 17 12
3 13 poniedziałek 13 12 18 13
4 14 wtorek 14 13 19 14
5 15 środa 15 14 20 15
6 16 czwartek 16 15 21 16
7 17 piątek 17 16 22 17
8 18 sobota 18 17 23 18
9 19 niedziela 19 18 24 19
10 20 poniedziałek 20 19 25 20
11 21 wtorek 21 20 26 21
12 22 środa 22 21 27 22
13 23 czwartek 23 22 28 23
14 24 piątek 24 23 29 24
15 25 sobota 25 24 30 25
16 26 niedziela 26 25 1 Cermië 26
17 27 poniedziałek 27 26 2 27
18 28 wtorek 28 27 3 28
19 29 środa 29 28 4 29
20 30 czwartek 30 29 5 30
21 1 piątek 1 Lithe 31 30 6 31
22 Dzień Środka Roku Loëndë Loëndë 7 32
23 2 sobota 2 Lithe 1 Cermië (Cerveth) 1 Cermië (Cerveth) 8 33
24 1 niedziela Afterlithe 2 2 9 34
25 2 poniedziałek 3 3 10 35
26 3 wtorek 4 4 11 36
27 4 środa 5 5 12 37
28 5 czwartek 6 6 13 38
29 6 piątek 7 7 14 39
30 7 sobota 8 8 15 40
1 lipiec 8 niedziela 9 9 16 41
2 9 poniedziałek 10 10 17 42
3 10 wtorek 11 11 18 43
4 11 środa 12 12 19 44
5 12 czwartek 13 13 20 45
6 13 piątek 14 14 21 46
7 14 sobota 15 15 22 47
8 15 niedziela 16 16 23 48
9 16 poniedziałek 17 17 24 49
10 17 wtorek 18 18 25 50
11 18 środa 19 19 26 51
12 19 czwartek 20 20 27 52
13 20 piątek 21 21 28 53
14 21 sobota 22 22 29 54
15 22 niedziela 23 23 30 55
16 23 poniedziałek 24 24 1 Úrimë 56
17 24 wtorek 25 25 2 57
18 25 środa 26 26 3 58
19 26 czwartek 27 27 4 59
20 27 piątek 28 28 5 60
21 28 sobota 29 29 6 61
22 29 niedziela 30 30 7 62
23 30 poniedziałek 31 1 Úrimë (Urui) 8 63
24 1 wtorek Wedmath 1 Úrimë (Urui) 2 9 64
25 2 środa 2 3 10 65
26 3 czwartek 3 4 11 66
27 4 piątek 4 5 12 67
28 5 sobota 5 6 13 68
29 6 niedziela 6 7 14 69
30 7 poniedziałek 7 8 15 70
31 8 wtorek 8 9 16 71
1 sierpień 9 środa 9 10 17 72
2 10 czwartek 10 11 18 1 Yávië
3 11 piątek 11 12 19 2
4 12 sobota 12 13 20 3
5 13 niedziela 13 14 21 4
6 14 poniedziałek 14 15 22 5
7 15 wtorek 15 16 23 6
8 16 środa 16 17 24 7
9 17 czwartek 17 18 25 8
10 18 piątek 18 19 26 9
11 19 sobota 19 20 27 10
12 20 niedziela 20 21 28 11
13 21 poniedziałek 21 22 29 12
14 22 wtorek 22 23 30 13
15 23 środa 23 24 1 Yavannië 14
16 24 czwartek 24 25 2 15
17 25 piątek 25 26 3 16
18 26 sobota 26 27 4 17
19 27 niedziela 27 28 5 18
20 28 poniedziałek 28 29 6 19
21 29 wtorek 29 30 7 20
22 30 środa 30 1 Yavannië (Ivanneth) 8 21
23 1 czwartek Halimath 1 Yavannië (Ivanneth) 2 9 22
24 2 piątek 2 3 10 23
25 3 sobota 3 4 11 24
26 4 niedziela 4 5 12 25
27 5 poniedziałek 5 6 13 26
28 6 wtorek 6 7 14 27
29 7 środa 7 8 15 28
30 8 czwartek 8 9 16 29
31 9 piątek 9 10 17 30
1 wrzesień 10 sobota 10 11 18 31
2 11 niedziela 11 12 19 32
3 12 poniedziałek 12 13 20 33
4 13 wtorek 13 14 21 34
5 14 środa 14 15 22 35
6 15 czwartek 15 16 23 36
7 16 piątek 16 17 24 37
8 17 sobota 17 18 25 38
9 18 niedziela 18 19 26 39
10 19 poniedziałek 19 20 27 40
11 20 wtorek 20 21 28 41
12 21 środa 21 22 29 42
13 22 czwartek 22 23 30 43
14 23 piątek 23 24 1 Ender 44
15 24 sobota 24 25 Loëndë 45
16 25 niedziela 25 26 2 Ender 46
17 26 poniedziałek 26 27 1 Narquelië 47
18 27 wtorek 27 28 2 48
19 28 środa 28 29 3 49
20 29 czwartek 29 30 4 50
21 30 piątek 30 Yáviérë 5 51
22 1 sobota Winterfilth 1 Narquelië (Narbeleth) 1 Narquelië (Narbeleth) 6 52
23 2 niedziela 2 2 7 53
24 3 poniedziałek 3 3 8 54
25 4 wtorek 4 4 9 1 Enderi
26 5 środa 5 5 10 2
27 6 czwartek 6 6 11 3
28 7 piątek 7 7 12 1 Quellë
29 8 sobota 8 8 13 2
30 9 niedziela 9 9 14 3
1 październik 10 poniedziałek 10 10 15 4
2 11 wtorek 11 11 16 5
3 12 środa 12 12 17 6
4 13 czwartek 13 13 18 7
5 14 piątek 14 14 19 8
6 15 sobota 15 15 20 9
7 16 niedziela 16 16 21 10
8 17 poniedziałek 17 17 22 11
9 18 wtorek 18 18 23 12
10 19 środa 19 19 24 13
11 20 czwartek 20 20 25 14
12 21 piątek 21 21 26 15
13 22 sobota 22 22 27 16
14 23 niedziela 23 23 28 17
15 24 poniedziałek 24 24 29 18
16 25 wtorek 25 25 30 19
17 26 środa 26 26 1 Hísimë 20
18 27 czwartek 27 27 2 21
19 28 piątek 28 28 3 22
20 29 sobota 29 29 4 23
21 30 niedziela 30 30 5 24
22 1 poniedziałek Blotmath 1 Hísimë (Hithui) 1 Hísimë (Hithui) 6 25
23 2 wtorek 2 2 7 26
24 3 środa 3 3 8 27
25 4 czwartek 4 4 9 28
26 5 piątek 5 5 10 29
27 6 sobota 6 6 11 30
28 7 niedziela 7 7 12 31
29 8 poniedziałek 8 8 13 32
30 9 wtorek 9 9 14 33
31 10 środa 10 10 15 34
1 listopad 11 czwartek 11 11 16 35
2 12 piątek 12 12 17 36
3 13 sobota 13 13 18 37
4 14 niedziela 14 14 19 38
5 15 poniedziałek 15 15 20 39
6 16 wtorek 16 16 21 40
7 17 środa 17 17 22 41
8 18 czwartek 18 18 23 42
9 19 piątek 19 19 24 43
10 20 sobota 20 20 25 44
11 21 niedziela 21 21 26 45
12 22 poniedziałek 22 22 27 46
13 23 wtorek 23 23 28 47
14 24 środa 24 24 29 48
15 25 czwartek 25 25 30 49
16 26 piątek 26 26 1 Ringarë 50
17 27 sobota 27 27 2 51
18 28 niedziela 28 28 3 52
19 29 poniedziałek 29 29 4 53
20 30 wtorek 30 30 5 54
21 1 środa Foreyule 1 Ringarë (Girithron) 1 Ringarë (Girithron) 6 1 Hrívë
22 2 czwartek 2 2 7 2
23 3 piątek 3 3 8 3
24 4 sobota 4 4 9 4
25 5 niedziela 5 5 10 5
26 6 poniedziałek 6 6 11 6
27 7 wtorek 7 7 12 7
28 8 środa 8 8 13 8
29 9 czwartek 9 9 14 9
30 10 piątek 10 10 15 10
1 grudzień 11 sobota 11 11 16 11
2 12 niedziela 12 12 17 12
3 13 poniedziałek 13 13 18 13
4 14 wtorek 14 14 19 14
5 15 środa 15 15 20 15
6 16 czwartek 16 16 21 16
7 17 piątek 17 17 22 17
8 18 sobota 18 18 23 18
9 19 niedziela 19 19 24 19
10 20 poniedziałek 20 20 25 20
11 21 wtorek 21 21 26 21
12 22 środa 22 22 27 22
13 23 czwartek 23 23 28 23
14 24 piątek 24 24 29 24
15 25 sobota 25 25 30 25
16 26 niedziela 26 26 1 Narvinyë 26
17 27 poniedziałek 27 27 2 27
18 28 wtorek 28 28 3 28
19 29 środa 29 29 4 29
20 30 czwartek 30 30 5 30
21 1 piątek 1 Yule Mettarë Mettarë 6 31

Dzień Durina[edytuj | edytuj kod]

Dzień Durina – fikcyjne święto ze stworzonej przez J.R.R. Tolkiena mitologii Śródziemia.

Dzień Durina krasnoludowie obchodzili w niektóre święta swojego Nowego Roku (który przypadał na pierwszy dzień ostatniej pierwszej kwadry jesieni[1]). Tego dnia Isil spotykał się na niebie[2] z Anarem.

Przypisy

  1. Cytat za: Robert Foster: Encyklopedia Śródziemia. Warszawa: Amber, 2002, s. 88. ISBN 83-241-0200-0.
  2. U Krasnoludów pierwszym dniem Nowego Roku jest, jak wszystkim oczywiście wiadomo, pierwszy dzień ostatniego księżyca jesieni, na progu zimy – rzekł Thorin – Nazywamy i w naszych czasach dniem Durina ten dzień, gdy ostatni księżyc jesienny spotyka się na niebie ze słońcem. J.R.R. Tolkien: Hobbit, czyli tam i z powrotem. Maria Skibniewska (tłum.). Warszawa: Iskry, 2002, s. 59. ISBN 83-207-1681-0.