Kaliber broni

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Kaliber broni – najmniejsza średnica przewodu lufy broni palnej. Pod uwagę nie bierze się zakończenia lufy, które, np. w garłaczu, może rozszerzać się lejkowato. W przypadku luf gwintowanych kaliber broni oznacza średnicę lufy mierzoną na polach gwintu.

Jednostki:

  • wagomiar (do XIX w., aktualnie dla broni gładkolufowej) – oznacza liczbę pocisków kulistych, które można odlać z funta ołowiu (np. kaliber 12)
  • funt – brytyjski system określania kalibru artylerii ciężarem pocisku wyrażonym w funtach. Zrezygnowano z niego po drugiej wojnie światowej.
  • milimetr – sposób określania kalibru stosowany w większości krajów europejskich, np. 7,62 mm, 9 mm, 37 mm, 125 mm
  • cal angielski i linia (1 linia = 1/10 cala).

Kalibry wagomiarowe używane są do broni gładkolufowej, głównie 12, 16 i 20 (kaliber wagomiarowy definiowany jako liczba kul okrągłych, które można odlać z jednego funta brytyjskiego ołowiu). Podanie kalibru w postaci ułamka, np. 12/70 określa oprócz samego kalibru wagomiarowego długość łuski podaną w mm, co przekłada się na max. długość komory nabojowej broni, w jakiej tą amunicję można stosować.

Ten ostatni sposób pomiaru kalibru zastosowali Brytyjczycy pod koniec XIX i na początku XX wieku, a od nich przejęli go Rosjanie. Początkowo więc, gdy kaliber lufy był równy całkowitej liczbie cali, podawano go w calach, np. 2, 3, 4, 5, 10, 15 cali. Natomiast gdy kaliber lufy był różny od całkowitej liczby cali, podawano go w liniach, np. karabin 3-liniowy (7,62 mm), armata 42-liniowa (106,68 mm) – popularna 106,7 mm armata, haubica 48-liniowa (121,92 mm) – popularna radziecka 122 mm haubica M-30, haubica 60-liniowa (152,4 mm), haubica 80-liniowa (203,2 mm). W okresie międzywojennym konstruktorzy posługujący się calami zrezygnowali z linii, zastępując je setnymi lub tysięcznymi częściami cala, np. kaliber .30 = .30 cala = 7,62 mm, kal. .50 = 12,7 mm, kal. .357 = 0,357 cala = 9 mm (stosowany głównie w krajach anglosaskich).

Początkowo zwłaszcza Royal Navy używała systemu określania kalibru artylerii wywodzącego się z początków konstrukcji artyleryjskich, który określał kaliber za pomocą wagi (w funtach) wystrzeliwanych pocisków. Początkowo każde pojedyncze działo różniło się od innych dział, toteż ładunek który pasował do jednego działa, mógł nie pasować do żadnego innego[1]. Początek rewolucji przemysłowej i produkcji masowej dział doprowadził do standaryzacji kilku podstawowych rozmiarów dział. To z kolei doprowadziło do przypisania konkretnych oznaczeń pdr konkretnym kalibrom dział, mimo że wagi pocisków dla konkretnego działa mogły się znacząco różnić w zależności od typu pocisku[1]. Pomimo to oznaczenia pdr nie zarzucono aż do okresu po drugiej wojnie światowej. Dla dział większych niż 25 pdr (a czasem nawet niektórych mniejszych) Royal Navy stosowała zarówno imperialny, jak i metryczny system miar, czasami zamiennie. W ostatnich latach jednak flota brytyjska przeszła całkowicie na system metryczny[1].

Średnica pocisku może być inna niż kaliber lufy. Pocisk nadkalibrowy ma większą średnicę od średnicy przewodu lufy i wystaje z lufy. Pocisk podkalibrowy ma średnicę mniejszą od kalibru lufy (rdzeń) i utrzymywany jest w osi przy pomocy (odrzucanych) sabotów (APFSDS-T); rolę jednego z nich może pełnić brzechwa ogonowa.

Istniały także działa przeciwpancerne o stożkowym przewodzie lufy, których przewód lufy zwężał się w kierunku wylotu lufy (np. niemieckie działko kalibru 28/20 mm – 2,8 cm sPzB 41).

Największy kaliber (914 mm) miał amerykański doświadczalny moździerz Little David. Prawdopodobnie największy kaliber użyty bojowo posiadały średniowieczne moździerze (880 mm) albo niemiecka armata kolejowa Dora (800 mm) z okresu II wojny światowej. Należy wspomnieć, iż w 1586 najsłynniejszy ludwisarz Carstwa Ruskiego Andriej Czochow odlał jedno z największych dział – Car Puszkę (króla armat), kalibru 890 mm (masa: 40 t, całkowita długość działa: 5,5 m).

Długość lufy[edytuj | edytuj kod]

Często za pomocą liczby kalibrów podaje się także długość lufy o danym kalibrze, np. długość lufy radzieckiej haubicy M-30 (kalibru 121,92 mm) wynosi 22,7 kalibra (czyli 2800 mm).

Często przy długości lufy używane jest oznaczenie L/liczba, np. L/45 czyli lufa o długość 45 kalibrów.

Przeliczniki jednostek kalibru[edytuj | edytuj kod]

Milimetry Cale pounder Wagomiar Przykłady
5,5-5.6 mm .22/.223   .22 Long Rifle, 5,56 mm NATO, .223 remington
6,35 mm .25   .25 ACP (6,35 Browning)
7,62 mm .30   7,62 mm NATO, .308 Winchester
7,65 mm .32   .32 ACP (7,65 Browning)
8,58 mm .338   .338 Lapua Magnum
9 mm .38/.357   9 mm Parabellum, .38 Special, .357 Magnum
10 mm .40   10 mm Auto, .40 S&W
11 mm .44   .44 Magnum, .44-40 WCF
11,43 mm .45   .45 ACP, .45 Colt
12,7 mm .50   .50 BMG, .50 AE
15,6 mm   kaliber 20
16,8 mm   kaliber 16
18,5 mm   kaliber 12
19,7 mm   kaliber 10
26 mm   kaliber 4 wz. 78, SPSz, Hebel M.1894
37 mm 1,46 in 1 pdr
40 mm 1.57 in 2 pdr
50 mm 1.97 in 4 pdr
57 mm 2.24 in 6 pdr
65-70 mm 2.55-2.75 in 9 pdr
75 mm 2.95 in 12 pdr
76,2 mm 3.00 in 17 pdr
83,8 mm 3.30 in 18 pdr
87,6 mm

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Robert C. Stern: The Hunter Hunted, s. 188-189

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stanisław Torecki: 1000 słów o broni i balistyce. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1982, s. 97. ISBN 83-11-06699-X.
  • PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, ISBN 83-01-13503-9
  • Andrzej Ciepliński: Encyklopedia współczesnej broni palnej : (od połowy XIX wieku). Warszawa: Wydawnictwo WIS, 1994, s. 92. ISBN 83-86028-01-7.
  • Robert Cecil Stern: The hunter hunted: Submarine versus submarine: encounters from World War I to the present. Annapolis, Md.: Naval Institute Press, 2007. ISBN 1-59114-379-9.