Kamienica (powiat limanowski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miejscowości w powiecie limanowskim. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa i pozostałe miejscowości o tej nazwie.
Kamienica
Kamienica
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat limanowski
Gmina Kamienica
Wysokość 450 – 670 m n.p.m.
Liczba ludności (2008) 3100
Strefa numeracyjna (+48) 18
Kod pocztowy 34-608
Tablice rejestracyjne KLI
SIMC 0432768
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Kamienica
Kamienica
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kamienica
Kamienica
Ziemia 49°34′29″N 20°20′39″E/49,574722 20,344167Na mapach: 49°34′29″N 20°20′39″E/49,574722 20,344167
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa miejscowości

Kamienicawieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, będąca siedzibą gminy Kamienica. W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa nowosądeckiego. Miejscowość zamieszkana przez Białych Górali.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Kamienica położona jest między Gorcami a Beskidem Wyspowym, w dolinie potoku Zbludza i rzeki Kamienicy Gorczańskiej. Przez Kamienicę przebiega droga Lubień-Krościenko nad Dunajcem oraz do Limanowej (przez Przełęcz Ostra-Cichoń). Miejscowość leży 9 km od Łącka (jarmarki) i 26 km od granicy polsko-słowackiej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kamienica została lokowana w 1330 na obszarze nieurodzajnych lasów, aby zwiększyła się z nich korzyść dla klasztoru Klarysek, jak wynika z wystawionego w tym roku dokumentu lokacyjnego podpisanego przez ksienię klasztoru Katarzynę Odolany. Próby przeniesienia lokacji na okres wcześniejszy, tj. na 1297 (lokowana jakoby przez Gryfinę, wdowę po Leszku Czarnym), jak również twierdzenia, że wcześniejsza wieś przed Kamienicą rzekomo nosiła nazwę Przebyta, czy też Prezbita nie znajdują uzasadnienia w tekstach źródłowych. Dla zapewnienia dobrego rozwoju nowym osadnikom nadano 18-letni okres wolnizny od wszelkich powinności, opłat i obciążeń na rzecz klasztoru. Kamienica, przez kilka wieków należała do klasztoru Klarysek w Starym Sączu. Po konfiskacie dóbr zakonnych w 1782, władze austriackie przekazały wieś w zarząd rodzinie Szalayów ze Szczawnicy[1].

Istnienie na terenie wsi Kamienica parafii i drewnianego kościoła parafialnego pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny Dziewicy potwierdza Jan Długosz. Swoistą plagą tamtych czasów były nawiedzające wieś liczne zarazy oraz plaga zbójnictwa, któremu sprzyjały warunki naturalne tej okolicy. W 1620 chłopi Kamienicy byli wśród tych, którzy dokonali napadu na okoliczne dwory, m.in. na dwór w Świdniku i tamtejszy zbór braci polskich. W 1656 niektórzy Kamieniczanie organizowali wyprawy celem zastraszenia i obrabowania innowierców i potencjalnych stronników króla szwedzkiego. Z kolei wielu gwałtów i grabieży na mieszkańcach wsi dopuszczały się grasujące w tych okolicach w XVII i XVIII w. wojska polskie i obce.

W XIX w. właścicielem wsi został Maksymilian Marszałkowicz[2] (1806-1878) – przemysłowiec, działacz polityczny i społeczny, który budował tu tartaki i papiernie (w papierni tej pracował przez 2 lata przywódca powstania chochołowskiego Jan Kanty Andrusikiewicz), a na Szczawie hutę żelaza. Zgromadził okazałą bibliotekę i doprowadził do tego, że Kamienica stała się znanym w całej Galicji ośrodkiem kultury i azylem dla prześladowanych patriotów. W 1836 urodził się w Kamienicy przyszły historyk – Ludwik Kubala, tutaj powstała też książka pt. Świat Boży i życie na nim Szczęsnego Morawskiego (1871).

Przełom XIX i XX w., podobnie jak w większości wsi galicyjskich, przyniósł problem stałej i tymczasowej emigracji zarobkowej najuboższych mieszkańców Kamienicy, której celem były zwłaszcza Węgry i USA.

W 1907 Kamienica wraz ze Szczawą i Zasadnem przeszła na własność Towarzystwa Akcyjnego Fabryki Celulozy w Zsolna na Węgrzech (dzisiaj Żylina na Słowacji), a w 1923 w ręce akcyjnego Towarzystwa Górniczo-Przemysłowego „Saturn” założonego przez przemysłowców łódzkich, m.in. Karola Scheiblera, z siedzibą w Czeladzi. Niestety „następcy" Marszałkowicza prowadzili rabunkową gospodarkę niszczącą kamienickie lasy.

W okresie I wojny światowej Kamienica nie była objęta działaniami wojennymi, ale wielu mieszkańców wsi zostało przymusowo wcielonych do armii austriackiej, a wieś została objęta koniecznością świadczenia przymusowych kontyngentów dla tejże armii. 18 lutego 1918 zorganizowano we wsi manifestację na rzecz odrodzenia i niepodległości Polski, w której wzięła udział większość mieszkańców, a od połowy roku rozpoczęły się powroty ocalałych kamieniczan z niewoli rosyjskiej i innych frontów wojennych. Swoistym spadkiem po okresie zaborów i wojny było przysłowiowe galicyjskie ubóstwo mieszkańców wsi – zacofanie edukacyjne i gospodarcze, braki odzieży, niedożywienie w okresach przednówków.

kościół w Kamienicy

25 marca 1931 spłonął doszczętnie miejscowy drewniany kościół parafialny, będący siedzibą parafii Przemienienia Pańskiego i Nawiedzenia NMP. Od tego momentu podjęto starania o zebranie w skali ogólnopolskiej stosownych środków pieniężnych i wybudowanie nowego kościoła murowanego, który powstał w latach 1932-1937.

W okresie II wojny światowej Kamienica stanowiła ośrodek działań partyzanckich, w odwecie hitlerowcy odpowiadali szeregiem obław i pacyfikacji (aż 18-krotnie), w 1944 wykonano tu zbiorową egzekucję za aktywne wspieranie oddziałów AK. Wieś została odznaczona w 1986 Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy za walkę z okupantem hitlerowskim w czasie II wojny światowej[1].

W okresie stalinowskim nie zabrakło w Kamienicy prowokatorów z Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, którzy spreparowali spisek antykomunistyczny w postaci rzekomej organizacji podziemnej Odwet Górski, na czele której mieli stać jakoby księża z Kamienicy. Zostali oni aresztowani w 1952 i po poddaniu pokazowemu procesowi w Krakowie osadzeni w więzieniu, gdzie pozostawali do 1956[potrzebne źródło].

Okres PRLu przyniósł elektryfikację (1960) wsi, a także wiele inwestycji w zakresie drogownictwa i w sferze użyteczności publicznej, jak np. budynek administracyjno-handlowy (1958), rozbudowa budynku szkolnego (1959), restauracja Jodełka (1960), piekarnia (1968), masarnia i ubojnia, wodociąg i kawiarnia (1972), wiejski dom towarowy (1976) i in. W roku 1977 zapoczątkowano organizację corocznej imprezy kulturalno-artystycznej w Kamienicy – Dni Gorczańskich.

Obecnie miejscowość jest siedzibą władz gminy Kamienica, do której należą również: Szczawa, Zbludza, Zasadne i Zalesie.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Położenie Kamienicy w dolinie między Beskidem Wyspowym i Gorcami, czyni z miejscowości doskonałą bazę wypadową na teren tych gór.

Szlaki turystyczne
szlak turystyczny niebieski – z rynku w Kamienicy, przez dolinę Ochotnicy na Lubań i dalej na tzw. Snozkę (Przełęcz Snozka) w Kluszkowcach, przez Zbludzę na szczyt Modyni i przez przełęcz Ostra-Cichoń do Limanowej[3]
szlak konny – szlak konny – oznaczony na pomarańczowo, prowadzi z Kamienicy na szczyt Gorca, następnie na Turbacz i Mogielicę i z powrotem do Kamienicy[3].
Zabytki
  • pałac w Kamienicy – zbudowany w latach 1830-1840, murowany, parterowy, wzniesiony w stylu późnoklasycystycznym, z czterospadowym dachem, kolumnadą pośrodku i dwoma piętrowymi skrzydłami[4].
  • park przypałacowy – z pięknym starodrzewem, wśród którego znaleźć można m.in. tuje, sosny wejmutki, limba, choina kanadyjska, dąb czerwony, świerk bałkański i wiele drzew pospolitych[4]. Obiekt wpisany jest do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[5].
  • XIX-w. dwór murowany, nakryty czterospadowym dachem gontowym[4].
  • cmentarz parafialny z zabytkową kaplicą rodziny Szalayów i grobami partyzantów i ofiar represji hitlerowskich[4].
  • Izba Regionalna.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 A. Matuszczyk, "Beskid...", s.18
  2. Maksymilian Marszałkowicz – właściciel dóbr kamienickich, strona Gorczańskiego Parku Narodowego[1]
  3. 3,0 3,1 Turystyka w gminie Kamienica
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 A. Matuszczyk, "Beskid...", s.108
  5. Rejestr zabytków nieruchomych woj. małopolskiego. [dostęp 2013-06-19].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Andrzej Matuszczyk: Gorce – Przewodnik. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 1997, s. 108; s. 220. ISBN 83-85557-37-7.
  2. Józef Nyka: Gorce. Warszawa: Sport i Turystyka, 1974, s. 284; s. 42.
  3. Władysław Pierzga: 700 lat Kamienicy Gorczańskiej. Kamienica: Gminny Ośrodek Kultury, 1997, s. 120.
  4. Andrzej Matuszczyk: Beskid Wyspowy. Pruszków: Oficyna Wydawnicza Rewasz, 2008, s. 208. ISBN 978-83-88383-43-4.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]