Kamienie runiczne w Jelling

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Kamienie runiczne w Jelling – dwa głazy z wyrytym w X wieku tekstem w alfabecie runicznym znajdujące się w Jelling w Danii. Ze względu na swoje historyczne znaczenie głazy znajdują się na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

Pierwszy kamień postawiony został przez króla duńskiego Gorma Starego, a drugi przez jego syna Haralda Sinozębego.

Kamień Gorma Starego[edytuj | edytuj kod]

mniejszy kamień

Starszy i mniejszy z kamieni w Jelling został postawiony około roku 955 przez pierwszego króla Danii Gorma Starego na cześć jego żony Tyry.

W tekście wyrytym na kamieniu po raz pierwszy w historii duńskiej pojawia się nazwa państwa Dania (:ᛏᛅᚾᛰᛅᚱᚴᛅᛣ:; w transliteracji TANMARKA[R] – w dzisiejszym duńskim Danmark. W szesnastoznakowym alfabecie runicznym nie znano odpowiednika litery D, stąd napis zaczyna się na T; natomiast końcowe [R] – ᛣ – to końcówka dopełniaczowa)[1]. ᛏᛅᚾᛰᛅᚱᚴᛅ oznacza graniczny las Duńczyków[2].

Pełna treść napisu – w transliteracji – to KURMR KUNUKR KARTHI KUBL THUSI AFT THURUI KUNU SINA TANMAKAR BUT, co oznacza "Król Gorm stawia ten nagrobek swojej żonie Tyrze, pani Danii" (przy czym tłumaczenie ostatnich słów – pani/duma Danii – jest bardzo niepewne i nie zostało ostatecznie rozstrzygnięte; według niektórych teorii określenie to dotyczy samego Gorma[1][3]). Z tekstów wyrytych na kamieniach wynikają ważne dla badaczy fakty, że Gorm był władcą całej Danii, i że Tyra zmarła przed nim.

Kamień Haralda Sinozębego[edytuj | edytuj kod]

napisy na większym kamieniu

Większy głaz wzniesiony został przez króla Haralda Sinozębego około roku 965.

W transliteracji napis na kamieniu brzmi: HARALTR KUNUKR BATH KAURUA KUBL THAUSI AFT KURM FATHUR SIN AUK AFT THAURUI MUTHUR SINA, SA HARALTR IAS SAR UAN TANMAURK ALA AUK NURUIAK AUK TANI KARTHI KRISTNA – co oznacza: "Król Harald zlecił postawienie tego pomnika dla Gorma, swego ojca, i Tyry, swojej matki – ten Harald, który rządził Danią i całą Nordią i który uczynił Duńczyków chrześcijanami."

Głaz Haralda jest wysoki na 2,43 metra i waży ok. 10 ton. Napisy i rysunki umieszczone są na całej jego powierzchni (tj. na trzech stronach).

Kamień ten nazywa się często "świadectwem chrztu Danii". Umieszczona na nim płaskorzeźba drukowana jest dziś na wewnętrznej stronie okładki paszportów duńskich.

Wandalizm[edytuj | edytuj kod]

W lutym 2011 15-letni autystyczny chłopiec zwandalizował większy z kamieni pisząc na nim zieloną farbą w sprayu słowo "Gelwane". Chłopiec nie potrafił wyjaśnić, co oznacza to słowo[4]. Eksperci twierdzą, że kamień da się w pełni oczyścić (do 7 marca 2011 r. usunięto 97% napisu[5]). Oczyszczenie kamienia będzie kosztowało od 50 do 100 tys. DKK[6]. Aby uchronić kamienie przed kolejnymi wandalizmami oraz dalszymi niszczącymi czynnikami atmosferycznymi, zostaną one umieszczone w szklanej gablocie.[7]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Ingvorsen, Leif; Myten om Dronning Thyra, Wormianum 1988, ISBN 87-85160-98-9
  2. Jørgensen, Bent; Stednavne ordbog, Gyldendal 1994
  3. Kroman, Erik; Det danske Rige i den ældre Vikingetid, Rosenkilde & Bagger 1976, str. 112
  4. Jyllands-Posten, Autistisk dreng bag Jellingsten-graffiti [dostęp: 18.02.2011]
  5. Jyllands-Posten, Jellingestenen er næsten sig selv igen [dostęp 22.03.2011]
  6. Jyllands-Posten, Jellingstenen kan bevares uden mén [dostęp: 24.02.2011]
  7. Politiken, Jellingstenene får deres eget glashus [dostęp: 06.50.2011]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons