Kamishibai

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Artysta kamishibai w Tokio.

Kamishibai (jap. 紙芝居?) – teatr ilustracji, teatr obrazkowy, dosłownie: sztuka teatralna na papierze. Jest to tradycyjna japońska sztuka opowiadania historii za pomocą obrazków/ilustracji wykonanych na kartonowych planszach o wymiarach 37x27,5 wsuwanych do małego drewnianego parawanu nazywanego butai (jap. 舞台?). Kamishibai można porównać do teatru marionetkowego, w którym miejsce marionetek zajmują ilustracje.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Kartonowe plansze z obrazkami opowiadają historię, a każda plansza przedstawia kolejny fragment opowieści. Tył karty zarezerwowany jest na tekst oraz miniaturkę obrazka. Parawan stoi zwrócony do publiczności, czytający/opowiadający stoi z boku lub z tyłu i czyta opowieść, zmieniając płynnie plansze. Gdy parawan zostaje otwarty opiera się on na dwóch przednich okiennicach co zapewnia mu stabilność. Tył parawanu jest pusty tak, aby można było czytać tekst umieszczony na tylnej części każdej z plansz. Parawan można umieścić np. na stoliku, na wysokości oczu publiczności.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Źródła kamishibai odnajdujemy w XII wieku, w czasach gdy w buddyjskich świątyniach mnisi za pomocą zwijanych rulonów z historiami obrazkowymi, przekazywali umoralniające opowieści niepiśmiennej publiczności. Po wiekach uśpienia kamishibai pojawia się w Japonii na początku XX wieku. Wraz z nadejściem filmu dźwiękowego spektakle małego teatrzyku stają się alternatywą dla ubogiej publiczności i jednocześnie zajęciem dla bezrobotnych artystów oraz narratorów niemych filmów.

Podstawą przedstawienia w kamishibai jest rysunek, ilustracja do opowiadanej historii. W roku 1923 powstaje pierwszy kamishibai dla dzieci, w którym występuje jeden z najsłynniejszych japońskich Superbohaterów Ōgon Bat – inspirowany mangą – złożoną techniką rysunku. W sztuce kamishibai debiutują liczni, znani później, mangowi artyści tacy jak Shigeru Mizuki czy Gōseki Kojima.

Lata 50. XX wieku uważane są za złoty okres kamishibai: tysiące wędrownych opowiadaczy przedstawia w całej Japonii historie Ōgon Bata oraz podobnych mu super-bohaterów. Niewielkie rozmiary drewnianego teatrzyku pozwalają na szybkie rozłożenie i złożenie go po zakończonym spektaklu. Złożony teatrzyk z powodzeniem można przewozić na ramie roweru z wioski do wioski z miasteczka do miasteczka.

Kamishibai zanika w latach 60. XX wieku wyparty przez telewizję i prasę codzienną oraz pierwsze komiksy. Powraca w Japonii dzięki wysiłkom stowarzyszenia IKAIA, które skutecznie od lat promuje Kamishibai edukacyjne oraz propaguje tę metodę czytania dla najmłodszych na całym świecie.

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

Dla Zachodu kamishibai odkryła w latach 70. XX wieku Édith Montelle, animatorka, bibliotekarka, szefowa kolekcji wydawniczej w szwajcarskim wydawnictwie Slatkine, a przede wszystkim propagatorka sztuki opowiadania. Równocześnie od lat szkoli bibliotekarzy i nauczycieli w sztuce opowiadania za pomocą obrazkowego teatru kamishibai. Kamishibai cieszy się dużym powodzeniem w takich krajach jak Szwajcaria, Francja, Włochy, Holandia, Belgia, Kanada, Stany Zjednoczone. We współczesnych kamishibai zachowana jest idea i forma teatrzyku, ale treści dostosowuje się do warunków i tradycji kulturowych poszczególnych krajów.

Przedstawienia kamishibai mogą mieć miejsce zarówno w domu jak i w bibliotece, w księgarni, czy szpitalu, w salach przedszkolnych lub w plenerze. Na Zachodzie w dużej mierze ta forma aktywności wykorzystywana jest w przedszkolach i szkołach i spełnia funkcję pomocy dydaktycznej. Kamishibai jest bowiem skutecznym narzędziem w procesie alfabetyzacji, nauki opowiadania, nauki czytania na głos, rysowania i pisania opowiadań przez dzieci. Dla najmłodszych jest to często pierwsze zetknięcie się ze sztuką teatralną, w której mogą brać udział zarówno jako widzowie, jak i narratorzy czy autorzy. Mini spektakle teatralne rozwijają wyobraźnię, bawią i jednocześnie uczą. Kamishibai jest również wykorzystywany przez profesjonalne teatry i łączony z teatrem tradycyjnym lub teatrem cieni.

Polska[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym wydawcą i propagatorem Kamishibai w Polsce jest Wydawnictwo Tibum.