Kampania zagospodarowania nieużytków

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Kampania zagospodarowania nieużytków - jedna z gospodarczych kampanii w Związku Radzieckim za czasów Chruszczowa, przeprowadzona z jego inicjatywy. Kampania miała na celu podniesienie produkcji rolnej w ZSRR w latach 1954-1960 poprzez zaoranie nieużytków rolnych, głównie stepów w Kazachstanie, ale także w Rosji (rejon Wołgi, Uralu, Syberii i rosyjskiego Dalekiego Wschodu).

Rozpoczęcie[edytuj | edytuj kod]

Kampanię rozpoczęto przyjmując w 1954 na Posiedzeniu Plenarnym Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego uchwałę o dalszym wzroście produkcji rolnej i zagospodarowaniu nieużytków. Gosplan, realizując uchwałę zaplanował, że w latach 1954-1960 ogólna wielkość gruntów ornych ma wzrosnąć o 43 mln ha (osiągnięto 41,8 mln ha).

Przygotowanie[edytuj | edytuj kod]

Realizację rozpoczęto bez wcześniejszego przygotowania: szkolenia kadr, odpowiedniej infrastruktury (na tych terenach nie było dobrej sieci dróg, urządzeń i maszyn rolniczych, odpowiednich budynków mieszkalnych). Dlatego w trakcie kampanii wysyłano ciągniki dopiero wyprodukowane z odległych części kraju oraz aktywizowano młodzież z całego kraju do pracy sezonowej podczas letnich wakacji. To prowadziło do dość wysokich kosztów wyprodukowania produktów roślinnych, w porównaniu z europejską częścią ZSRR.

Kampania nie była także przygotowana na stepowe warunki naturalne (głównie burze piaskowe i silne wiatry) i nie przygotowano odpowiednich odmian zbóż, których uprawa w takich warunkach mogłaby być dochodowa oraz nie zaplanowano odpowiednich metod uprawy roślin na tych terenach.

Rezultatem nieprzygotowania i nieodpowiedniego planowania były wyższe koszty, niższa opłacalność oraz mniejsze zbiory niż średnie dla całego Związku Radzieckiego w pierwszych latach kampanii.

Realizacja[edytuj | edytuj kod]

W pierwszym roku realizacji zaorano 190 000 km² nieużytków, a w 1955 roku jeszcze 140 000 km² i przeprowadzono tzw. zaciąg, organizowany głównie przez Komsomoł. Na cele kampanii zaangażowano ogromne środki ludzkie i finansowe.

Zagospodarowanie tzw. celiny (stepowych ugorów) miało natychmiast rozwiązać wszystkie problemy żywnościowe. Kampania została przyjęta z radością i nie było większych niezgodności co do jej przeprowadzenia w obrębie partii - obrano kurs ekstensywnego rozwoju rolnictwa. W latach 1954-1961 około 20% wszystkich nakładów inwestycyjnych w Kraju Rad było przeznaczone właśnie na rozwój rolnictwa, co w efekcie spowodowało, że na terenach tradycyjnej hodowli rozwinęła się w końcu dość nowoczesna, jak na tamte standardy, uprawa roli.

Na obszarach celiny wybudowano 425 sowchozów i zaangażowano około 300 000 osób, głównie Rosjan i Ukraińców, aby rozpocząć tam nowe życie. Do tego przybywali także żołnierze, studenci, uczniowie i kombajniści na prace sezonowe. Zaangażowanie tak wielkiego kapitału ludzkiego wiązało się ze wzrostem i budowaniem nowych miast. Nieprzygotowanie akcji okazało się zniszczeniem ekologicznym (erozja gleb) i ekonomicznym rolnictwa, jednak w miarę jej rozwoju zwiększyła się produkcja do poziomu wyższego niż średnie plony w reszcie Związku Radzieckiego.

Rezultaty[edytuj | edytuj kod]

Zbiory w 1956 okazały się oszałamiającym sukcesem. Ze zebranych 125 mln ton zboża w Związku Radzieckim, ponad połowa została wyprodukowana na terenach zagospodarowanych od 1954 (wcześniej była to około 1/8). Jednocześnie produkcja zbóż per capita była w tym roku wyższa niż w państwach zachodnich (od niektórych nawet dwukrotnie). Program ten nie tylko rozwiązał problemy żywieniowe w kraju, ale często stosowano go do udowodnienia wyższości komunistycznego sposobu życia od kapitalistycznego.

Prawie wszędzie jednak na tych nowo zagospodarowanych terenach dominowała uprawa pszenicy. Spowodowało to jednostronne wyczerpanie gleby z większości składników pokarmowych i spadek produkcji już w latach 60. Choć produkcja nawozów mineralnych wzrosła w tym okresie, to jednak nie były one możliwe do zakupienia z powodu braku zaplanowania odpowiedniej ich ilości. Częściowo uważano także, że nawożenie nie jest potrzebne. Oznaczało to większą erozję gleby niż w innych terenach kraju.

Ponadto brakowało silosów, aby przechować tak duże nadwyżki zbiorów, które częściowo się zmarnowały. Dodatkowo radziecka infrastruktura nie była w stanie poradzić sobie z tak wielkimi nadwyżkami. Duża część tych nadwyżek została po prostu zmarnowana i nie dostarczona do miast, które najbardziej potrzebowały żywności.

W latach 1963-1964, czyli ogólnego kryzysu radzieckiego rolnictwa, na ziemiach celiny plony zmniejszyły się o około 65% - było to więcej niż na reszcie ziem ornych w Związku Radzieckim. W tych latach wyprodukowano na tych terenach 1/3, a nie jak zawsze 1/2 ogólnych plonów rolnych w ZSRR, co spowodowało nawet brak materiału siewnego na następny rok. W tym roku ZSRR było zmuszone do importu 20 milionów ton z Kanady.

Po zakończeniu kampanii wiele osób zostało na tych terenach, jednak po upadku ZSRR wielu z nich Kazachstanu powróciło głównie do Ukrainy i Rosji.