Kana (pismo)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Kana (jap. 仮名?) – wspólna nazwa japońskich pism sylabicznych: hiragany ひらがな i katakany カタカナ. Istnieje ponadto starszy, nieużywany obecnie system, zwany man’yōgana, który również zaliczany jest do kany.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Oba współczesne sylabariusze japońskie wywodzą się ze znaków kanji używanych do zapisu dźwięków w oderwaniu od ich znaczenia (czyli z man’yōgany), przy czym źródło poszczególnych znaków kany jest częściowo identyczne w hiraganie i katakanie, a częściowo rozbieżne (por. tabele w haśle Man’yōgana). Znaki kanji zostały w tym piśmie z czasem uproszczone, aż osiągnęły współczesny wygląd.

Zasób znaków[edytuj | edytuj kod]

Oba warianty mają tyle samo znaków o takiej samej wartości fonetycznej, są jednak używane w różnych sytuacjach (szczegółowe informacje na ten temat znaleźć można w artykułach: hiragana i katakana). Zawierają po 46 znaków podstawowych oraz dwa znaki, które nie są używane od czasów reformy pisowni przeprowadzonej po drugiej wojnie światowej. Oto zasób kany w układzie uznanym w Japonii za standardowy (transkrypcja Nihon-shiki):

a ka sa ta na ha ma ya ra wa n
i ki si ti ni hi mi ri (wi)
u ku su tu nu hu mu yu ru
e ke se te ne he me re (we)
o ko so to no ho mo yo ro wo

Jak widać, w kanie nie ma znaków /yi/, /ye/ ani /wu/ (sylaby yi i wu w języku japońskim w ogóle nie istnieją, ye zanikło przed ukształtowaniem się kany). Znaki /wi/ oraz /we/ nie są współcześnie używane[1].

Modyfikacje znaków podstawowych (diakryty)[edytuj | edytuj kod]

W prawym górnym rogu umieszcza się dwie małe, ukośne kreseczki (nigori). Oznaczają one zmianę:

  • /k-/ na /g-/
  • /s-/ na /z-/
  • /t-/ na /d-/
  • /h-/ na /b-/

Kółeczko w prawym górnym rogu zmienia /h-/ na /p-/.

Niekonsekwencja fonetyczna /h-/ – /b-/ – /p-/ wynika ze zmian w wymowie. Niegdyś sylaby rozpoczynające się od h wymawiane były ze spółgłoską p. Wymowa p zmieniła się w większości pozycji na h, jednak nie zmieniono pisowni i znaki te mogły oznaczać zarówno h, jak i p, dlatego z czasem zaczęto oznaczać wymowę p kółeczkiem.

Wymowa kany[edytuj | edytuj kod]

Oto podstawowe zasady odczytu znaków kany (hiragany i katakany):

  • samogłoski /a/, /e/, /i/ i /o/ wymawia się podobnie jak w języku polskim, natomiast /u/ odbiega nieco od polskiej wymowy (wargi nie są zaokrąglone, lecz płasko rozciągnięte)
  • /k-/, /g-/, /n-/, /m-/, /p-/ i /b-/ wymawia się tak samo jak po polsku
  • /r-/ jest dźwiękiem pośrednim pomiędzy polskimi l a r
  • /si/ i /zi/ wymawia się śi, dźi; pozostałe /s-/ wymawia się tak jak po polsku, natomiast /z-/ jak polskie dz
  • /ti/ wymawia się ći, /di/ wymawia się dźi, /tu/ wymawia się tsu (cu), /du/ wymawia się dzu; w pozostałych pozycjach /t-/ i /d-/ wymawia się tak jak po polsku
  • /hu/ wymawia się w sposób zbliżony do fu (choć spółgłoska f jest w japońskim dwuwargowa, nie wargowo-zębowa jak polskie f), pozostałe /h-/ wymawia się jak po polsku
  • /y-/ wymawia się jak polskie j
  • /wa/ wymawia się jak ła, ale /wo/ wymawiane jest o
  • znak /n/ (ale nie serię rozpoczynającą się od /n-/) wymawia się różnie w zależności od położenia w wyrazie, podobnie jak polskie samogłoski nosowe; np. przed /p-/ i /b-/ jak m, przed /t-/ i /d-/ jak n itp.

Połączenia znaków[edytuj | edytuj kod]

Znaki zakończone na /-i/, po których występują pomniejszone znaki rozpoczynające się od /y-/, wymawia się jako jedną sylabę, np.:

  • /ki/ + /ya/kja
  • /gi/ + /ya/gja
  • /si/ + /yu/śu
  • /zi/ + /yu/dźu
  • /ti/ + /yo/ćo
  • /di/ + /yo/dźo

itd.

Przypisy

  1. W całym niniejszym artykule zapis pomiędzy ukośnikami, tj. /…/, wskazuje określony znak kany (hiragany bądź katakany). Nie należy go mylić ze zwyczajowym zapisem fonologicznym

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Zobacz publikację na Wikibooks:
Krótki kurs kana

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]