Kancelaria Apostolska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Kancelaria Apostolska – w przeszłości jeden z najważniejszych urzędów w Kurii Rzymskiej.

Spis treści

Historia urzędu [edytuj]

Istnienie kancelarii papieskiej jest poświadczone już w IV stuleciu. Była ona wówczas zorganizowana jako kolegium notariuszy, na czele których stał primicerius, którego z kolei wspomagał secundicerius. Do ich zadań należało redagowanie papieskich dokumentów, zajmowali się też archiwami. Nie później niż w pocz. VIII wieku primicerius został zastąpiony przez Bibliotekarza Św. Kościoła Rzymskiego[1] W XI i XII wieku urząd ten przeważnie zajmowali kardynałowie, dla wielu z nich (Fryderyk Lotaryński, Giovanni Coniulo, Gerardo Caccienemici, Rolando ze Sieny, Alberto di Morra) był on swoistą "odskocznią" do papieskiego tronu. W połowie XII wieku urząd Bibliotekarza przekształcił w urząd kanclerza (jeśli sprawował go kardynał) lub wicekanclerza (jeśli niekardynał). Ponieważ stopniowo coraz częściej powierzano go duchownym spoza kolegium kardynalskiego utrwaliła się ta druga nazwa (definitywnie od pontyfikatu Honoriusza III), nawet jeśli w trakcie urzędowania dochodziło do promocji kardynalskiej dla wicekanclerza. Jednak począwszy od pontyfikatu Jana XXII (1316-34) urząd wicekanclerski był powierzany wyłącznie kardynałom.

Wzrost aktywności papieży w zakresie wydawania bull, dekretów i innych dokumentów pociągał za sobą rozrost kancelarii papieskiej. W XIII wieku obok notariuszy (od XIV stulecia zwanych protonotariuszami apostolskimi) pojawiają się także abbreviatores, correctores, scriptores i plumbstores, grupowani w kolegia. Od 1377 powoływany był – jako zastępca kardynała-wicekanclerza – regent Kancelarii Apostolskiej (jako pierwszy funkcję tę sprawował arcybiskup Bartolomeo Prignano)[2]. Szczyt potęgi Kancelarii przypada na wiek XV i pocz. XVI, kiedy urząd wicekanclerza Kościoła był uważany za najważniejszy urząd w Kościele zaraz po papieżu. W tym czasie do jej kompetencji należały wszelkie sprawy finansowe Stolicy Apostolskiej, sprawy związane z beneficjami kościelnymi, a nawet udzielaniem odpustów i dyspens. Papież Klemens VII, który poprzednio sam był wicekanclerzem, w 1532 przypisał do tej funkcji tytuł prezbiterialny S. Lorenzo in Damaso, który kardynałowie-wicekanclerze mieli zachowywać nawet jeśli przechodzili do rangi kardynałów-biskupów. Dyspozycję tę zatwierdził papież Sykstus V.

Zarazem jednak przełom XV i XVI wieku to początek stopniowego przejmowania kompetencji Kancelarii przez inne urzędy, takich jak utworzony właśnie w tym czasie Sekretariat Listów Apostolskich, i w konsekwencji schyłku jej znaczenia. Wewnątrz Kancelarii funkcje protonotariuszy niemal w całości przejęły kolegia abbreviatores litterarum apostolicarum, natomiast pozostałe kolegia stopniowo zanikały. Papież Pius X w 1908 roku konstytucją Sapienti Consilio przeprowadził gruntowną reformę kancelarii, przywracając tytuł kanclerza i znacząco zredukował cały urząd, pozostawiając w jego składzie: kardynała-kanclerza, regenta, kolegium protonotariuszy apostolskich (którzy ponownie przejęli funkcje zniesionego kolegium abbreviatores), notariusza, sekretarza, archiwistę, protokolanta i 4 piszących pod dyktando sekretarzy. Jej kompetencje zostały ograniczone do redagowania – zgodnie ze wskazówkami papieża lub odpowiednich kongregacji – dekretów kanonizacyjnych, bull dotyczących niektórych beneficjów, tworzenia nowych diecezji i kapituł i kilku innych ważniejszych spraw Kościoła.

Papież Paweł VI w motu proprio "Quo aptius" z 27 lutego 1973 zlikwidował Kancelarię Apostolską i urząd kardynała-kanclerza, przekazując ich kompetencje do Sekretariatu Stanu.

Lista kanclerzy i wicekanclerzy Św. Kościoła Rzymskiego od 1042 roku [edytuj]

Kanclerze (do 1187) [edytuj]

Przed 1144 rokiem wielu kanclerzy używało archaicznego tytułu bibliothecarius, a nie cancellarius

Wicekanclerze 1187-1908 [edytuj]

Do pocz. XIV wieku najczęściej niekardynałowie, jednak począwszy od pontyfikatu Jana XXII urząd ten sprawowali wyłącznie kardynałowie.

Obediencja rzymska (1378-1415)

Obediencja awiniońska (1378-1423)

Po Soborze w Pizie (1409)

Kardynałowie-kanclerze 1908-1973 [edytuj]

1973 – urząd zostaje skasowany przez papieża Pawła VI

Przypisy

  1. ↑ Nie należy go mylić z współcześnie istniejącym urzędem bibliotekarza i archiwisty Św. Kościoła Rzymskiego, który powstał w połowie XVI wieku i nie miał nic wspólnego z kancelarią papieską.
  2. ↑ Termin "regent Kancelarii Apostolskiej" pojawia się po raz pierwszy w dokumentach w roku 1312, wówczas jednak nie był to stały urząd, lecz doraźnie ustanowiony zastępca kardynała-kanclerza na czas jego nieobecności w kurii.
  3. ↑ W 1378 przeszedł do obediencji antypapieża Klemensa VII, ale do 1380 był tytułowany jako wicekanclerz także przez Urbana VI.

Bibliografia [edytuj]

Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kancelaria_Apostolska&oldid=35361859”