Kanczendzonga

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kanczendzonga
Kanczendzonga (widok z Gangtok)
Kanczendzonga (widok z Gangtok)
Państwo  Indie
 Nepal
Pasmo Himalaje
Wysokość 8586 m n.p.m.
Wybitność 3922 m
Pierwsze wejście 1955
G. Band, J. Brown
• zimowe 1986
J. Kukuczka, K. Wielicki
Położenie na mapie Nepalu
Mapa lokalizacyjna Nepalu
Kanczendzonga
Kanczendzonga
Ziemia 27°42′09″N 88°08′54″E/27,702500 88,148333Na mapach: 27°42′09″N 88°08′54″E/27,702500 88,148333

Kanczendzonga (właśc. K'angcz'endzönga, Kanczendzanga, Kangczendzonga, Kangchendzönga, nep. कञ्चनजङ्घा) – ośmiotysięcznik, drugi co do wysokości szczyt w Himalajach, trzeci co do wysokości szczyt Ziemi, o wysokości 8586 m n.p.m. (według innych źródeł[potrzebne źródło] główny wierzchołek liczy 8598 m n.p.m.).

Topografia[edytuj | edytuj kod]

Położony jest we wschodniej części Himalajów, na granicy Indii (Sikkimu) i Nepalu. Szczyt IX na mapach Indyjskiej Służby Topograficznej. Zbudowany ze skał metamorficznych i magmowych. Tworzy kilkuwierzchołkowy masyw, rozczłonkowany dolinami, którymi w różne strony spływają lodowce.

Masyw Kanczendzongi jest bardzo rozbudowany, a w bliskim jego sąsiedztwie wznoszą się dwa słynne z piękna szczyty – Jannu (7710 m) i Siniolchu (6887 m). W kopule szczytowej Kanczendzongi wyodrębnić można poza głównym szczytem jeszcze cztery wzniesienia:

Nazwa Wysokość (m n.p.m.)
Kanczendzonga 8586
Kanczendzonga Zachodnia (Yalung Kang) 8505
Kanczendzonga Środkowa 8482
Kanczendzonga Południowa 8494
Kangbachen 7903

Nazwa szczytu[edytuj | edytuj kod]

Kangchenjunga 3D

Nazwa szczytu jest bardzo skomplikowana i Anglicy wprowadzili do swojej literatury alpinistycznej transliterację Kangchenjunga. Stosowana jest ona w krajach, w których angielski jest językiem urzędowym, została też przyjęta przez Francuzów. Nazwa składa się z czterech słów tybetańskich: kang – śnieg, chien – wielki, dzod – skarbnica, nga – pięć. Stosownie do właściwości składni tybetańskiej znaczy to: Pięć Skarbów pod Wielkim Śniegiem. Brzmi to po polsku niezbyt zręcznie, lecz trudno utworzyć lepsze tłumaczenie. Nie jest pewne, czym owe skarbnice mogą być – ludność lokalna mówi o pięciu wierzchołkach masywu, pięciu lodowcach, lecz także o tradycyjnych pięciu skarbach regionu – soli (tsa), złocie i turkusach (ser dhang ji), świętych księgach i bogactwach (dham-czo, dhang nor), orężu (mtson) oraz zbożu i lekach (lo-thog, dhang men). Wierzchołek góry jest uważany za święty. Pierwsi zdobywcy uszanowali wolę tutejszych mieszkańców i zatrzymali się kilka metrów przed szczytem[1].

W języku polskim stosowane są różne pisownie nazwy szczytu. Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych uznaje za prawidłowe nazwy Kanczendzanga i Kanczendzonga[2]. Polski Klub Górski proponował spolszczenie Kangczendzonga, w wielu publikacjach używa się angielskiej nazwy Kangchenjunga. W polskiej literaturze himalaistycznej często używana jest forma Kangchendzönga z diakrytycznym znakiem ö (wymawianym jak w języku niemieckim) jako wersja najbardziej zbliżona do oryginalnej wymowy. Wersję tę wprowadził znawca himalaizmu, Günter Oskar Dyhrenfurth[3][1].

Historia podboju[edytuj | edytuj kod]

  • W 1848 rekonesans przeprowadził brytyjski botanik Joseph D. Hooker. Hooker stworzył pierwsze szkice szczytu i wszedł na wysokość około 5800 m n.p.m. W 1852 Great British Trigonometric Survey ogłosiło, że Kanczendzonga nie jest, jak dotąd uważano, najwyższym, lecz trzecim pod względem wysokości szczytem na Ziemi. W latach 1883-1884 Rinsing Namgyal obszedł wokół masyw Kanczendzongi, osiągnął przy tym wysokość 5800 m. Douglas W. Freshfield i Vittorio Sella z towarzyszami w 1899 obeszli masyw dookoła, powstała pierwsza mapa regionu.
  • W 1905 grupa wspinaczy - Aleister E. Crowley, Alexis A. Pache, Charles A. Reymond, R. de Roghi oraz dr Jacot-Guillarmod wraz z tragarzami - osiągnęła wysokość około 6500 m n.p.m. Podczas zejścia zginęło trzech tragarzy i A. Pache.
  • 1929 – podczas próby wejścia na szczyt zaginął Amerykanin Edgar. F. Farmer.
  • 1929 – wyprawa niemiecka – szef: Paul Bauer, osiągnięto 7400 m n.p.m.
  • 1930 – wyprawa międzynarodowa – szef: Günter O. Dyhrenfurth (Szwajcaria), zdobyto pobliski Jongsang Peak – 7483 m n.p.m., zrezygnowano z prób wyjścia na Kanczendzongę.
  • 1931 – wyprawa niemiecka – szef: Paul Bauer, osiągnięto 7700 m n.p.m.
  • 1955 – wyprawa brytyjska, szef: Charles Evans, uczestnicy – George Band, Joe Brown, Norman Hardie, John Jackson, Tom McKinnon, Neil Mather, Tony Streather, John Clegg (lekarz), Dawa Tenzing i Szerpowie. Szczyt został zdobyty 25 maja przez George'a Banda i Joe Browna, a dzień później przez Normana Hardie'go i Tony'ego Streathera.
  • 1973 – wyprawa japońska, szef: Eizaburo Nishibori, pierwsze wejście na Yalung Kang: Yutaka Ageta, Takao Matsuda (zginął w czasie zejścia).
  • 1974 – polska wyprawa na Kangbachen kierowana przez Piotra Młoteckiego: Wojciech Brański, Zbigniew Rubinowski, Wiesław Kłaput, Marek Malatyński, Kazimierz Olech – pierwsze wejście na Kangbachen (26 maja).
  • 1975 – wyprawa niemiecko-austriacka kierowana przez Sigi Aeberliego, dziewięciu spośród jedenastu członków ekspedycji weszło na szczyt Yalung Kang.
  • 1977 – wyprawa hinduska kierowana przez pułkownika Narindera Kumara, Prem Chand i Nima Dorje – drugie wejście na Kanczendzongę (31 maja).
  • 1978 – polska wyprawa kierowana przez Piotra Młoteckiego: Eugeniusz Chrobak, Wojciech Wróż – pierwsze wejście na Kanczendzongę Południową (19 maja); Wojciech Brański, Zygmunt Andrzej Heinrich, Kazimierz Olech – pierwsze wejście na Kanczendzongę Środkową (22 maja)[1].
  • 1983 – Pierre Beghin – pierwsze wejście solowe.
  • Styczeń 1986 – wyprawa polska – kierownik wyprawy Andrzej Machnik, uczestnicy: Piotr Bednarczyk, Andrzej Czok, Grzegorz Figiel, Artur Hajzer, Robert Janik (lekarz), Zdzisław Kiszela, Julian Kubowicz, Jerzy Kukuczka, Alexandra i Casimir Lorentz (USA), Marc Palten (RFN), Krzysztof Pankiewicz, Jose Luiz Pauletto (Brazylia), Przemysław Piasecki, Bogusław Probulski, Michael Skorupski (Wielka Brytania), Zbigniew Terlikowski, Krzysztof Wielicki, Ludwik Wilczyński. Pierwsze wejście zimoweJerzy Kukuczka i Krzysztof Wielicki (12 stycznia). Podczas wyprawy zginął Andrzej Czok (11 stycznia)[3].
  • 1992 – na wysokości 8250 m n.p.m. zaginęła Wanda Rutkiewicz – jedna z najwybitniejszych himalaistek świata.
  • 2001 – na szczycie stanął Piotr Pustelnik[4]
  • 2009 – 18 maja około godz. 17.00 na szczycie stanęła Kinga Baranowska (pierwsze polskie wejście kobiece)[5][6].

Kanczendzonga jest górą trudną, po Annapurnie i Lhotse zanotowano tu najmniej wejść spośród ośmiotysięczników – do końca 2000 udokumentowano 162 wejścia, śmierć poniosło 39 wspinaczy.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Wojciech Wróż: Święta góra Sikkimu. Warszawa: „Sport i Turystyka”, 1982. ISBN 83-217-2377-2.
  2. Zmiany wprowadzone na XX posiedzeniu KSNG. [dostęp 2009-03-31].
  3. 3,0 3,1 Janusz Kurczab: Lodowi wojownicy. Warszawa: Agora SA – Biblioteka Gazety Wyborczej, 2008, s. 113-116, seria: Polskie Himalaje. ISBN 978-83-7552-379-9.
  4. Wyprawa na trzeci szczyt świata - Kanczendzongę. wspinanie.pl, 30 marca 2009. [dostęp 2013-03-22].
  5. Kinga Baranowska zdobyła Kangchenjungę. wspinanie.pl, 18 maja 2009. [dostęp 2013-03-22].
  6. Kinga Baranowska na szczycie Kanczendzongi 8586 m / 2009r.. YouTube, 27 stycznia 2011. [dostęp 2013-03-22].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]