Kanonierka torpedowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Australijska kanonierka torpedowa HMAS "Boomerang" typu Sharpshooter
Rosyjska kanonierka torpedowa "Abrek"

Kanonierka torpedowa (z ang. torpedo gunboat) – historyczna klasa okrętów artyleryjsko-torpedowych średniej wielkości, z końca XIX wieku.

Geneza i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Klasa kanonierek torpedowych, odrębna od klasy kanonierek, powstała pod koniec XIX wieku w celu zwalczania torpedowców, stanowiących zagrożenie dla dużych okrętów. Wywodziły się one z małych nieopancerzonych krążowników, będąc ich pomniejszonym i szybszym wariantem[1]. Przez to, kanonierki torpedowe bywały też klasyfikowane jako "krążowniki torpedowe" i granica między oboma klasami okrętów nie jest precyzyjnie zdefiniowana. Dotyczyło to głównie większych jednostek, ale np. w Rosji krążownikami torpedowymi (minnyj kriejsier) nazywano wszystkie kanonierki torpedowe. W Wielkiej Brytanii kanonierki torpedowe nazywano także "łowcami torpedowców" (torpedo boat catcher, nie mylić z późniejszymi niszczycielami torpedowców)[1]. Głównym elementem wyróżniającym je od zwykłych kanonierek była większa prędkość i uzbrojenie torpedowe, rzadko stosowane na zwykłych kanonierkach.

Charakterystyki[edytuj | edytuj kod]

Kanonierki torpedowe miały w większości wyporność w granicach 300-1000 ton, rzadziej do ok. 1300 ton[2]. Ich prędkość wynosiła na ogół 18-22 węzłów, napęd stanowiły maszyny parowe[2]. Uzbrojenie artyleryjskie, silniejsze, niż u torpedowców, stanowiły 1-2 działa średniego kalibru (np. 2 działa 120 mm w brytyjskim typie Sharpshooter) oraz działa małokalibrowe lub tylko kilka dział małego kalibru na mniejszych jednostkach (np. 6 dział 47 mm i 3 - 37 mm w rosyjskim typie Kazarski). Ponadto, uzbrojenie stanowiło kilka wyrzutni torpedowych, zarówno stałych, jak i obrotowych, przez co kanonierki torpedowe mogły wykonywać także ataki torpedowe. Zgodnie z ówczesną praktyką, często stosowano stałe wyrzutnie torped na dziobie. Część okrętów miała lekkie opancerzenie, głównie w postaci częściowego pokładu pancernego nad siłownią, analogicznego do krążowników pancernopokładowych[2].

Użycie[edytuj | edytuj kod]

Kanonierki torpedowe budowano od połowy lat 80. do lat 90. XIX w. Pierwsze typowe kanonierki torpedowe pojawiły się w służbie w 1887, już kilka lat wcześniej jednak budowano nieliczne większe krążowniki torpedowe[2]. Okrętów tej klasy używano głównie w Wielkiej Brytanii, Rosji, Francji, Włoszech i Austro-Węgrzech, ponadto nielicznych w mniejszych państwach[2].

Kanonierki torpedowe stanowiły mało liczną klasę okrętów w marynarkach świata. Nie zyskały większego rozpowszechnienia, gdyż ich prędkość nie przewyższała prędkości torpedowców lub nawet im ustępowała. Od połowy lat 90. zostały zastąpione przez nowo powstałą klasę niszczycieli, które wyewoluowały z powiększonych torpedowców i, dysponując większą prędkością, znacznie lepiej nadawały się do ich zwalczania, a także do przeprowadzania ataków torpedowych. Zaletą kanonierek torpedowych była jednak lepsza dzielność morska, zwłaszcza podczas gorszej pogody[1]. Po zastąpieniu przez niszczyciele, kanonierki torpedowe bywały używane do trałowania min[1] lub celów dozorowych, pozostając w służbie do I wojny światowej.

Przykładowe charakterystyki[edytuj | edytuj kod]

Nazwa (typ) Państwo /
rok wejścia
do służby
wyporność długość
/ szerokość, m.
uzbrojenie (ilość x kaliber dział) moc, KM
prędkość, w.
uwagi
Blitz Niemcy
1883
1463 t 78,4 / 9,9 m 1x125 mm, 4x87 mm, 1 wt 350 mm (1 stała)
późn. 8x88 mm, 3 wt 350 mm
2800 KM
16 w
Klasyfikowane jako awizo[2]
Condor Francja
1886
1229 t 68 / 9 m 5x100 mm, 4x47 mm, 6x37 mm rewolwerowe, 4 wt 356 mm 3000 KM
17 w
Krążowniki torpedowe; pokład pancerny[2]
Destructor Hiszpania
1887
348 t 58,7 / 7,6 m 1x90 mm, 4x57 mm, 2x47 mm, 5 wt 381 mm (3 stałe) 3784 KM
20-23 w
Budowy brytyjskiej[2]
HMS Rattlesnake Wlk. Bryt.
1887
550 t 61 m.p. / 7 m 1x127 mm, 6x47 mm, 4 wt 356 mm (2 stałe) 2700 KM
19 w
[2]
Lejtnant Ilin Rosja
1887
714 t 72,3 / 7,4 m 7x47 mm, 6x37 mm rewolwerowych, 7 wt 381 mm (5 stałych) 3500 KM
20 w
[2]
Bombe Francja
1887
369 t 59,2 / 6 m 4x47 mm, 3x37 mm rewolwer., 2 wt 356 mm 1800 KM
18-19 w
8 okrętów[2]
Blitz Austro-Węgry
1888 (wod.)
425 t 58,4 / 7,4 m 8x47 mm, 2 wt 450 mm 2360 KM
21 w
Budowy niemieckiej[2]
HMS Sharpshooter Wlk. Bryt.
1889
735 t 70,1 m.p. /
8,23 m
2x120 mm, 4x47 mm, 5 wt 356 mm (1 stała) 3500 KM
19 w
Typ 13 okrętów[2]
Kazarski Rosja
1890
394-432 t 60,2 / 7,4 m 6x47 mm, 3x37 mm, 2 wt 381 mm (1 stała) 3500 KM
21-22 w
6 okrętów; projekt niemiecki[2]
Partenope Włochy
1890
821 t 73,1 / 8,2 m 1x120 mm, 6x57 mm, 3x37 mm, 5 wt 450 mm 3884 KM
18 w
Krążowniki torpedowe, 8 okrętów[2]
Nadeżda Bułgaria
1898 wod.
715 t 67 / 8,3 m 2x100 mm, 2x65 mm, 2x47 mm, 2 wt 2600 KM
18 w
Budowy francuskiej[2]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 R. Chesneau, E. Kolesnik, Conway's..., s. 87
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 Na podstawie R. Chesneau, E. Kolesnik, Conway's...

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Roger Chesneau, Eugène Kolesnik (red.): Conway's All the World's Fighting Ships, 1860-1905, Conway Maritime Press, Londyn, 1979, ISBN 0-85177-133-5