Kanonierka torpedowa
Kanonierka torpedowa (z ang. torpedo gunboat) – historyczna klasa okrętów artyleryjsko-torpedowych średniej wielkości, z końca XIX wieku.
Spis treści |
Geneza i nazewnictwo [edytuj]
Klasa kanonierek torpedowych, odrębna od klasy kanonierek, powstała pod koniec XIX wieku w celu zwalczania torpedowców, stanowiących zagrożenie dla dużych okrętów. Wywodziły się one z małych nieopancerzonych krążowników, będąc ich pomniejszonym i szybszym wariantem[1]. Przez to, kanonierki torpedowe bywały też klasyfikowane jako "krążowniki torpedowe" i granica między oboma klasami okrętów nie jest precyzyjnie zdefiniowana. Dotyczyło to głównie większych jednostek, ale np. w Rosji krążownikami torpedowymi (minnyj kriejsier) nazywano wszystkie kanonierki torpedowe. W Wielkiej Brytanii kanonierki torpedowe nazywano także "łowcami torpedowców" (torpedo boat catcher, nie mylić z późniejszymi niszczycielami torpedowców)[1]. Głównym elementem wyróżniającym je od zwykłych kanonierek była większa prędkość i uzbrojenie torpedowe, rzadko stosowane na zwykłych kanonierkach.
Charakterystyki [edytuj]
Kanonierki torpedowe miały w większości wyporność w granicach 300-1000 ton, rzadziej do ok. 1300 ton[2]. Ich prędkość wynosiła na ogół 18-22 węzłów, napęd stanowiły maszyny parowe[2]. Uzbrojenie artyleryjskie, silniejsze, niż u torpedowców, stanowiły 1-2 działa średniego kalibru (np. 2 działa 120 mm w brytyjskim typie Sharpshooter) oraz działa małokalibrowe lub tylko kilka dział małego kalibru na mniejszych jednostkach (np. 6 dział 47 mm i 3 - 37 mm w rosyjskim typie Kazarski). Ponadto, uzbrojenie stanowiło kilka wyrzutni torpedowych, zarówno stałych, jak i obrotowych, przez co kanonierki torpedowe mogły wykonywać także ataki torpedowe. Zgodnie z ówczesną praktyką, często stosowano stałe wyrzutnie torped na dziobie. Część okrętów miała lekkie opancerzenie, głównie w postaci częściowego pokładu pancernego nad siłownią, analogicznego do krążowników pancernopokładowych[2].
Użycie [edytuj]
Kanonierki torpedowe budowano od połowy lat 80. do lat 90. XIX w. Pierwsze typowe kanonierki torpedowe pojawiły się w służbie w 1887, już kilka lat wcześniej jednak budowano nieliczne większe krążowniki torpedowe[2]. Okrętów tej klasy używano głównie w Wielkiej Brytanii, Rosji, Francji, Włoszech i Austro-Węgrzech, ponadto nielicznych w mniejszych państwach[2].
Kanonierki torpedowe stanowiły mało liczną klasę okrętów w marynarkach świata. Nie zyskały większego rozpowszechnienia, gdyż ich prędkość nie przewyższała prędkości torpedowców lub nawet im ustępowała. Od połowy lat 90. zostały zastąpione przez nowo powstałą klasę niszczycieli, które wyewoluowały z powiększonych torpedowców i, dysponując większą prędkością, znacznie lepiej nadawały się do ich zwalczania, a także do przeprowadzania ataków torpedowych. Zaletą kanonierek torpedowych była jednak lepsza dzielność morska, zwłaszcza podczas gorszej pogody[1]. Po zastąpieniu przez niszczyciele, kanonierki torpedowe bywały używane do trałowania min[1] lub celów dozorowych, pozostając w służbie do I wojny światowej.
Przykładowe charakterystyki [edytuj]
| Nazwa (typ) | Państwo / rok wejścia do służby |
wyporność | długość / szerokość, m. |
uzbrojenie (ilość x kaliber dział) | moc, KM prędkość, w. |
uwagi |
| Blitz | Niemcy 1883 |
1463 t | 78,4 / 9,9 m | 1x125 mm, 4x87 mm, 1 wt 350 mm (1 stała) późn. 8x88 mm, 3 wt 350 mm |
2800 KM 16 w |
Klasyfikowane jako awizo[2] |
| Condor | Francja 1886 |
1229 t | 68 / 9 m | 5x100 mm, 4x47 mm, 6x37 mm rewolwerowe, 4 wt 356 mm | 3000 KM 17 w |
Krążowniki torpedowe; pokład pancerny[2] |
| Destructor | Hiszpania 1887 |
348 t | 58,7 / 7,6 m | 1x90 mm, 4x57 mm, 2x47 mm, 5 wt 381 mm (3 stałe) | 3784 KM 20-23 w |
Budowy brytyjskiej[2] |
| HMS Rattlesnake | Wlk. Bryt. 1887 |
550 t | 61 m.p. / 7 m | 1x127 mm, 6x47 mm, 4 wt 356 mm (2 stałe) | 2700 KM 19 w |
[2] |
| Lejtnant Ilin | Rosja 1887 |
714 t | 72,3 / 7,4 m | 7x47 mm, 6x37 mm rewolwerowych, 7 wt 381 mm (5 stałych) | 3500 KM 20 w |
[2] |
| Bombe | Francja 1887 |
369 t | 59,2 / 6 m | 4x47 mm, 3x37 mm rewolwer., 2 wt 356 mm | 1800 KM 18-19 w |
8 okrętów[2] |
| Blitz | Austro-Węgry 1888 (wod.) |
425 t | 58,4 / 7,4 m | 8x47 mm, 2 wt 450 mm | 2360 KM 21 w |
Budowy niemieckiej[2] |
| HMS Sharpshooter | Wlk. Bryt. 1889 |
735 t | 70,1 m.p. / 8,23 m |
2x120 mm, 4x47 mm, 5 wt 356 mm (1 stała) | 3500 KM 19 w |
Typ 13 okrętów[2] |
| Kazarski | Rosja 1890 |
394-432 t | 60,2 / 7,4 m | 6x47 mm, 3x37 mm, 2 wt 381 mm (1 stała) | 3500 KM 21-22 w |
6 okrętów; projekt niemiecki[2] |
| Partenope | Włochy 1890 |
821 t | 73,1 / 8,2 m | 1x120 mm, 6x57 mm, 3x37 mm, 5 wt 450 mm | 3884 KM 18 w |
Krążowniki torpedowe, 8 okrętów[2] |
| Nadeżda | Bułgaria 1898 wod. |
715 t | 67 / 8,3 m | 2x100 mm, 2x65 mm, 2x47 mm, 2 wt | 2600 KM 18 w |
Budowy francuskiej[2] |
Przypisy
Bibliografia [edytuj]
- Roger Chesneau, Eugène Kolesnik (red.): Conway's All the World's Fighting Ships, 1860-1905, Conway Maritime Press, Londyn, 1979, ISBN 0-85177-133-5
