Kanun Leki Dukagjiniego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Kanun Leki Dukagjiniego - (alb. Kanuni i Lekë Dukagjinit) - kodeks albańskiego prawa zwyczajowego.

Pojęcie[edytuj | edytuj kod]

Nazwa pochodzi od imienia księcia Lekë Dukagjiniego (1410-1481), który panował w północnej części Albanii. W życiu codziennym stosuje się skrócone określenie Kanun, choć w praktyce na terenach Albanii występowało i występuje kilka kodeksów prawa zwyczajowego (Kanun Skanderbega, Kanun Laberii). Samo pojęcie kanun pochodzi z języka greckiego (κανών) i oznacza zasadę, prawo.

Zasady[edytuj | edytuj kod]

Zasady prawa zwyczajowego, opracowane w XV w. przetrwały na terenach północnej Albanii i Kosowa aż do wieku XX, będąc podstawowym regulatorem życia społecznego i określając zasady postępowania w stosunku do religii, własności, a także zasady karania przestępstw i troski o honor rodu. Zasady Kanunu miały absolutny priorytet wobec innych systemów prawnych, w tym prawa państwowego i wobec norm, wynikających z religii. Wśród zasad fundamentalnych określających prawa Kanunu najważniejszą rolę odgrywają: prymat honoru rodu nad dobrem jednostki, obowiązek gościnności, a także prawo besy (przysięgi na honor, najczęściej stosowanej w przypadkach, gwarantujących nietykalność jednostce). Najbardziej znaną, ale i najbardziej kontrowersyjną zasadą zawartą w Kanunie jest prawo i obowiązek krwawej zemsty (dosł. branie krwi - alb. hakmarrja, gjakmarrja), spoczywający na członkach zhańbionego rodu. Rolę arbitra w sprawach spornych wynikających z Kanunu odgrywał wśród plemion północnej Albanii kapedan (kapitan, wódz) plemienia Mirdytów.

Zasady Kanunu były przekazywane drogą ustną aż do początków XX w. W latach 1910-1925 zostały zebrane i opracowane przez franciszkanina ks. Shtjefëna Gjeçoviego. Pełny przekład w języku angielskim ukazał się w 1989. Fragmenty Kanunu w tłumaczeniu na język polski dokonanym przez Rigelsa Halili zamieściło czasopismo Krasnogruda (nr. 15 z 2002).

Struktura Kanunu[edytuj | edytuj kod]

Kanun składa się z 12 ksiąg i blisko 1300 artykułów, określających szczegółowo sytuacje, które podlegają regulacji przez zwyczaj:

Księga Tytuł albański Tytuł w języku polskim
I KISHA Kościół
II FAMILJA Rodzina
III MARTESA Małżeństwo
IV SHPI, GJA E PRONE Dom, inwentarz i własność
V PUNA Praca
VI TE DHANUNAT Przeniesienie własności
VII FJALA E GOJES Słowo wypowiedziane
VIII NDERA Honor
IX DAMET Szkody
X KANUNI KUNDER MBRAPSHTIVET Kanun wobec zbrodni
XI KANUNI I PLEQNIS Zasady sądzenia
XII SHLIRIME E PERJASHTIME Wyjątki i wyłączenia

Kanun w filmie[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Kanuni i Lekë Dukagjinit: The Code of Lek Dukagjin, tłum. Leonard Fox, Bakersfield 1989.
  2. T.Czekalski, Albania w latach 1920-1924 - aparat państwowy i jego funkcjonowanie, Katowice 1998.
  3. R.Elsie, A Dictionary of Albanian Religion, Mythology and Folk Culture, New York University Press 2001.
  4. M.Hasluck, The unwritten law of Albania, Cambridge 1954.
  5. Omówienie zasad prawa karnego w Kanunie