Kapustin Jar

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kosmodrom Kapustin Jar
4 GCP (4-й Государственный центральный межведомственный полигон)
Status aktywny
Położenie i warunki
Państwo  Rosja
Obwód  Obwód astrachański
Miejscowość Znamiensk
Najmniejsze możliwe nachylenie orbity 48.4°
Największe możliwe nachylenie orbity 50.7°
Historia
Data otwarcia 1947
Data pierwszego startu 16 marca 1962
Położenie na mapie obwodu astrachańskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu astrachańskiego
Kosmodrom Kapustin Jar
Kosmodrom Kapustin Jar
Położenie na mapie Rosji
Mapa lokalizacyjna Rosji
Kosmodrom Kapustin Jar
Kosmodrom Kapustin Jar
Ziemia 48°21′00″N 45°25′48″E/48,350000 45,430000Na mapach: 48°21′00″N 45°25′48″E/48,350000 45,430000

Kapustin Jar (ros. Капустин Яр) – kosmodrom i rakietowy poligon wojskowy w północno-zachodniej części okręgu astrachańskiego.

W maju 1946 r. władze ZSRR podjęły decyzję o utworzeniu poligonu wojskowego podobnego do tego, którym dysponowali Amerykanie w Nowym Meksyku. Grupa kierowana przez gen. Wasilija Wozniuka spośród siedmiu rozważanych lokalizacji wybrała tę, znajdującą się w sąsiedztwie miasta Wołgograd w okręgu astrachańskim i niedaleko od wsi Kapustin Jar. Budowę pierwszych pól startowych powstającego doświadczalnego poligonu rakietowego rozpoczęto w 1946 roku. 3 czerwca 1947 Rada Ministrów ZSRR podjęła decyzję o rozpoczęciu budowy w tym właśnie miejscu głównego poligonu rakietowego. Pracami budowlanymi kierował gen. Wozniuk, on też został pierwszym komendantem poligonu.

1 października 1947 gen. Wozniuk przekazał do Moskwy informację o pełnej gotowości poligonu do wystrzeliwania pocisków balistycznych. Dwa tygodnie później do bazy przybyła pierwsza partia niemieckich pocisków A-4/V-2, którą specjaliści radzieccy zdołali zmontować ze znalezionych w fabrykach niemieckich części. Pierwszy start pocisku balistycznego z poligonu miał miejsce 18 października 1947 o 10.47 czasu moskiewskiego.[1] Rakieta osiągnęła pułap 86 km i spadła w odległości 274 km od miejsca startu. W ciągu następnego miesiąca wystrzelono kolejnych 10-11 rakiet, z których 9 osiągnęło założony cel. Doświadczenie zdobyte po tych próbach zaowocowało w rok później uruchomieniem produkcji analogicznej pod względem konstrukcji rakiety R-1, która przeszła pomyślne próby jesienią 1948.

Do 1957 r. Kapustin Jar był jedynym miejscem startu radzieckich rakiet balistycznych (R-1, R-2, R-5, R-12, R-14) oraz ich odmian geofizycznych W-1A, W-1B, W-1W, W-1D, W-1E, W-2A, W-5A, W-11A itd. W czerwcu 1951 na poligonie podjęto próbę wystrzeliwania rakiet z psami na pokładzie. Za pomocą tych rakiet zrealizowano bogaty program badań atmosfery na wysokości 100-500 km, wykonano szereg lotów z obiektami biologicznymi w celu określenia wpływu nieważkości na żywe organizmy. Wyniki tych badań w zasadniczy sposób przyczyniły się do realizacji lotu Gagarina. Równolegle zorganizowano regularny sondaż atmosfery za pomocą serii rakiet meteorologicznych (MR-1, MMR-05, MMR-08). Na ten cel w północno-zachodniej strefie poligonu wydzielono obszar pod nazwą „Stacja Sondażu Atmosferycznego-Wołgograd”. W tym czasie miejsce to nie było umieszczane na mapach, a dawną nazwę miejscowości zastąpił wojskowy kryptonim Moskwa-400.

W lutym 1956 na poligonie Kapustin Jar pojawiły się rakiety z ładunkami jądrowymi typu R-5M. Rok później testowano międzykontynentalny pocisk R-12. 16 marca 1962 z poligonu rakietowego został przekształcony w kosmodrom - z poligonu wystrzelono sputnik Kosmos-1, stąd też startowały kolejne satelity serii Kosmos. Od końca lat 60. kosmodrom nabrał charakteru międzynarodowego. W latach 1963-1987 wystartowały stąd 83 satelity, na orbity o nachyleniu od 48,4° do 50,7°. Do 1973 stosowano wyłącznie rakietę Kosmos B, która startowała 60 razy (ostatni raz z Interkosmosem-9), w tym samym roku wprowadzono do użytku silniejszą rakietę Kosmos-C. Do końca 1987 przeprowadzono 24 starty, z czego jeden był nieudany, z powodu uszkodzenia stateczników rakiety. przeważająca liczba satelitów startująca z tego terenu to były obiekty naukowo-badawcze, reszta to pojazdy eksperymentalne (np. Kosmos 1374, Kosmos 1445) i technologiczne. W tym kosmodromie zapoczątkowano praktyczną współpracę w ramach programu Interkosmos. Tu startowały satelity z tej serii o numerach: 1, 2, 3, 4, 5, 7, 9, 11 i 16. Port ten odwiedzili przedstawiciele Francji, Szwecji, i Indii, podczas startu satelitów Aurele, SRET, Signe, Aryabhata i Bhaskara. Po wystrzeleniu 22 czerwca 1988 satelity BOR-5, działalność kosmodromu została zawieszona.

Wznowienie startów z poligonu Kapustin Jar nastąpiło w 1998. Tym razem z kosmodromu wystrzeliwano przy pomocy rakiety Kosmos-1 satelity komunikacyjne (m.in. Megsat-0). W 2006 prowadzono w tym miejscu próby balistyczne pocisku Iskander-M.

Komendanci poligonu[edytuj | edytuj kod]

  • 1946 - 1973: Wasilij Iwanowicz Wozniuk, gen. płk.
  • 1973 - 1975: Jurij Aleksandrowicz Piczugin, gen. por.
  • 1975 - 1981: Paweł Grigoriewicz Diegtarienko, gen. por.
  • 1981 - 1983: Nikołaj Jakowlewicz Łopatin,
  • 1983 - 1991: Nikołaj Wasiliewicz Mazarkin, gen. por.
  • 1991 - 1997: Wiaczesław Konstantinowicz Tonkich, gen. por.
  • 1997 - 2000: Walerij Pimenowicz Juszczenko, gen. por.
  • 2000 - 2006: Nikołaj Iwanowicz Pieriewozczikow, gen. por.
  • od 2006: Walerij Michajłowicz Mazurow, gen. por.

Przypisy

  1. „Astronautyka”, s. 20, 1988. Wrocław: Ossolineum. ISSN 0004-623X. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]