Karłowice (Wrocław)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Karłowice (niem. Carlowitz, Karlowitz) – osiedle w północnej części Wrocławia, za północnym brzegiem Starej Odry. Wchodzi w skład dzielnicy Psie Pole. Na zachodzie graniczy z Polanowicami, a na północy z Sołtysowicami. Na osiedlu mieszka około 20 tysięcy osób.

Kościół św. Antoniego
Dawny szpital dziecięcy im. Janusza Korczaka, dawniej klasztor urszulanek
Plac Piłsudskiego na Karłowicach

Opis[edytuj | edytuj kod]

Główną arterią osiedla jest biegnąca w przybliżeniu równoleżnikowo aleja Kasprowicza. Znajduje się przy niej większość najważniejszych obiektów osiedla z przełomu XIX i XX wieku (kościół św. Antoniego z klasztorem franciszkanów, szpital dziecięcy – dawny klasztor urszulanek, wieża ciśnień) i najbardziej reprezentacyjne wille. W sąsiadujących mniejszych uliczkach rozlokowane są domy jednorodzinne; we wschodniej części osiedla przy kilku ulicach, w latach dwudziestych i trzydziestych, wybudowano dwu- i trzykondygnacyjne domy wielorodzinne. Na Karłowicach, przy ul. Czajkowskiego, znajdują się także koszary Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych im. Tadeusza Kościuszki. W początkach lat 90. XX wieku część obiektów szkoły przekazana została władzom cywilnym, a w przebudowanych po koszarach budynkach przy ul. Koszarowej powstał wkrótce szpital zakaźny (później w kolejnych obiektach znalazł miejsce dolnośląski oddział IPN). Trzeci szpital, uruchomiony kilkanaście lat wcześniej (15 czerwca 1984 jako szpital "Czterdziestolecia PRL") mieści się w północnej części osiedla, przy ul. Kamieńskiego.

Karłowice zaliczane są do jednostki administracyjnej Karłowice-Różanka, której teren obejmuje oprócz Karłowic i Różanki także część terenów osiedli sąsiednich (Mirowiec, Kowale, Poświętne i Lipa Piotrowska).

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa należy do grupy nazw patronomicznych i pochodzi od imienia założyciela miejscowości Karola[1]. Niemiecki językoznawca Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia jako najstarszą zanotowaną nazwę miejscowości Karlowice podając jej znaczenie "Dorf des Karl" czyli po polsku "Wieś Karola"[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Osada została założona przez opata klasztoru św. Wincentego Carla Kellera około roku 1699, jednak w dokumentach została odnotowana po raz pierwszy dopiero w roku 1736 pod nazwa Carlwitz (od imienia założyciela osady). Kilka lat później wieś pojawia się w dokumentach już pod nazwą Carlowitz. Do roku 1810 osada należała do klasztoru, po czym przeszła w ręce prywatne. Jeszcze w XIX w. dominowała we wsi ludność polska, a ostatnim wójtem mówiącym po polsku był ok. 1850 r. Antoni Szulc (pradziadek Jana Edmunda Osmańczyka)[2]. W latach 1894-1901 trwała budowa neogotyckiego kościoła i utrzymanego w podobnym stylu klasztoru franciszkanów. W 1911 roku niemiecki architekt Paul Schmitthenner rozpoczął realizację Gartenstadt Carlowitz ("miasto-ogród Karłowice"), w 1913 powstał karłowicki rynek (obecnie plac Piłsudskiego), a w 1915 widoczna z daleka wieża ciśnień na dzisiejszym pl. Daniłowskiego. Rok 1928 to data włączenia osiedla w skład Wrocławia. W latach 1933-1935 pomiędzy obecnymi ulicami Przybyszewskiego i Przesmyckiego wybudowano nowe seminarium duchowne archidiecezji wrocławskiej (obecnie budynek należy do Uniwersytetu Wrocławskiego). Podczas II wojny światowej osiedle praktycznie nie ucierpiało i wciąż nazywane bywa - jak na początku XX wieku - "miastem-ogrodem" albo "osiedlem-ogrodem". Obok czysto rekreacyjno-mieszkalnego charakteru, osiedle ma także instytucje podnoszące prestiż osiedla, jak szkoły (podstawowe, gimnazjum, do 1993 także liceum), uczelnie (niektóre wydziały uniwersytetu i szkoła oficerska) oraz szpitale.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Urzędy i instytucje[edytuj | edytuj kod]

  • Urząd pocztowy Wrocław 8
  • Komisariat Policji Wrocław Psie Pole
  • Szkoła Podstawowa nr 83 im. Jana Kasprowicza
  • Szkoła Podstawowa nr 20
  • Gimnazjum nr 24 im. Janusza Korczaka
  • Rzymskokatolicka Parafia pw. św. Antoniego (Franciszkanie)
  • Dolnośląskie Centrum Pediatryczne im. Janusza Korczaka (obecnie część Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego przy ul. Koszarowej)
  • Wojewódzki Szpital Specjalistyczny przy ul. Kamieńskiego
  • Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. J. Gromkowskiego przy ul. Koszarowej
  • Uniwersytet Wrocławski - wydział Nauk Społecznych (ul. Koszarowa) oraz częściowo wydziały Nauk Biologicznych, Biotechnologii oraz Nauk o Ziemi i Kształtowania Środowiska (ul. Przybyszewskiego)
  • Wyższa Szkoła Oficerska Wojsk Lądowych im. Generała Tadeusza Kościuszki
  • Dolnośląski Oddział IPN
  • Muzułmańskie Centrum Kulturalno Oświatowe

Komunikacja Zbiorowa[edytuj | edytuj kod]

Linie tramwajowe:

1 (Biskupin – Marino)

6 (Kowale – Krzyki)

7 (Marino – Krzyki)

8 (Tarnogaj – Zawalna)

11 (Kromera – cm. Grabiszyński)

15 (Park Południowy – Marino)

23 (Kromera – Wrocławski Park Przemysłowy-WPP)

linie autobusowe:

A (Koszarowa-szpital – al. Piastów)

K (Kamieńskiego -pętla – Gaj-pętla)

N (Dw. Główny PKP – Litewska-pętla)

105 (Kromera – Świniary)

116 (pl. Grunwaldzki – Sołtysowice)

118 (Rędzin – Sępolno)

119 (Blacharska – Sołtysowice

128 (Pilczyce – Zakrzów)

129 (Jerzmanowska-pętla – Poświęcka-ośrodek zdrowia)

130 (Pawłowice – Polanowice/Krzyżanowice)

132 (Nowy Dwór-pętla – pl. Daniłowskiego)

142 (Nowy Dwór-pętla – Zawalna)

144 (Kamieńskiego-pętla – Wojszycka)

147 (Kromera – Kłokoczyce)

305 (Kromera – Pracze Widawskie)

308 (Dw. Nadodrze – Pracze Widawskie)

319 (FAT – Bałtycka)

904 (Galeria Dominikańska – Łozina)

908 (Dw. Nadodrze – Psary/Szymanów)

914 (Galeria Dominikańska – Domaszczyn)

914 A (Galeria Domminikańska – Kamień Jantarowa)

246 (Kozanów – Świniary/Sołtysowice), (nocny)

247 (Centrum Hurtu ul. Giełdowa – Polanowice/Poświęcka-ośr. zdrowia), (nocny)

251 (Litewska-pętla – al. Piastów), (nocny)

257 (FAT - Osobowice/Rędzin), (nocny)

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 18.
  2. Jan Edmund Osmańczyk, Wisła i Kraków to Rodło, Warszawa 1985, s. 16-17

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]