Kara-kum

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pustynia Kara-kum
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy pustyni w Turkmenistanie. Zobacz też: Arał mangy Karakumy – pustynia w Kazachstanie.

Kara-kum (także: Garagum, Karakum, Gara Gum, Kara Kum, ros. Каракумы; z turkm. Garagum, dosł. "czarny piasek") – piaszczysta pustynia w Turkmenistanie, na Nizinie Turańskiej. Powierzchnia wynosi około 350 tys. km² co stanowi, w zależności od metodologii pomiaru, od 70%[1][2] do w 80%[3][4] terytorium Turkmenistanu.

Geografia i położenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Pustynia położona jest na wschód od Morza Kaspijskiego, granicząc od północy z Jeziorem Aralskim, a od północnego wschodu z rzeką Amu-daria i pustynią Kyzył-kum.

Na wschodnim skraju pustyni płynie Amu-daria, a na południu w jej piaskach swój bieg kończą rzeki Murgab i Tedżen. Przez południową część pustyni płynie Kanał Karakumski, który dostarcza wodę z Amu-Darii do Aszchabadu (około 800 km), oraz dla rolnictwa (uprawa bawełny) na terenie południowej części pustyni[5]. Bawełnę uprawia się także w pobliżu oaz Mary i Tejen [5]. Na terenie Derweze (Darvaza) i Mary znajdują się naturalne złoża gazu ziemnego[5].

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Kara-kum charakteryzuje się klimatem podzwrotnikowym suchym. Opady roczne zawierają się w przedziale od 70-125 mm[6] i przypadają głównie w okresie zimy, wiosny i czasem jesienią[1]. Średnie temperatury lipca w rejonach bliskich Morzu Kaspijskiego oscylują w przedziale 26 - 28 °C, jednak w centralnej części pustyni wynoszą od 30 do 34 °C. Klimat pozwala na istnienie tylko skąpej roślinności, tworzonej głównie przez trawy oraz krzewy saksaułów oraz krzewy z rodziny Ammodendron należącej do roślin strączkowych[7]. W obniżeniach występują zasolone bagniska o charakterze takyrów (zwłaszcza w rejonach cofnięcia się Jeziora Aralskiego).

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Fragment jedwabnego szlaku

Pustynia jest prawie niezamieszkana, jedynie na obrzeżach znajdują się siedliska ludzkie. Zaludnienie pustyni wynosi 6,5 os./km2.

Historia i archeologia[edytuj | edytuj kod]

Przez południową część pustyni wiodło północne odgałęzienie słynnej drogi handlowej, zwanej jedwabnym szlakiem.

Badania archeologiczne Kara-kum, jako części Wielkiego Bałchana, zaowocowały znaleziskami archeologicznymi, pochodzącymi z epoki kamienia.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Karakum Desert (ang.). Encyclopædia Britannica. [dostęp 30-10-2014].
  2. Dzhumaguly Annayev: Turkmenistan battles desertification (ang.). Central Asia Online. [dostęp 30-10-2014].
  3. Turkmenistan Weather, climate and geography (ang.). World Travel Guide. [dostęp 30-10-2014].
  4. Akmurat Atamuradov: Turkmenistan, General observations (ang.). FAO. [dostęp 30-10-2014].
  5. 5,0 5,1 5,2 Kara Kum (ang.). The Columbia Encyclopedia, 6th ed., 2014. [dostęp 31-10-2014].
  6. Central Asia: Central Turkmenistan stretching into Uzbekistan and Kazakhstan (ang.). WWF. [dostęp 31-10-2014].
  7. Desert Biomes, Flora i Fauna (ang.). [dostęp 31-10-2014].