Kara cielesna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło kara cielesna w Wikisłowniku
Legalność kar cielesnych w Europie.

     Kary cielesne zakazane w domu
i w szkole

     Kary cielesne zakazane tylko w szkole

     Kary cielesne niezakazane

Legalność kar cielesnych w Stanach Zjednoczonych.

     Kary cielesne zakazane w domu i w szkole

     Kary cielesne zakazane tylko w szkole

     Kary cielesne niezakazane

Kara cielesna (kara fizyczna) – rodzaj kary mającej na celu zadanie bólu osobie karanej za pomocą użycia siły fizycznej wobec niej. W przypadku tej kary, cierpienie fizyczne często łączy się z cierpieniem psychicznym. Kara fizyczna jest jedną z najstarszych kar w historii prawa.

Kary cielesne można podzielić na trzy główne rodzaje:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Starożytność i średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

Kary cielesne były stosowane już w starożytności. Wspomina o nich Biblia m.in. w Księdze Przysłów:

Quote-alpha.png
Nie kocha syna, kto rózgi żałuje, kto kocha go – w porę go karci[1].

Karcenia chłopcu nie żałuj, gdy rózgą uderzysz – nie umrze.

Ty go uderzysz rózgą, a od Szeolu zachowasz mu duszę[2].

Za niektóre przestępstwa przewidywał je kodeks Hammurabiego z XVIII wieku p. n. e. Jako przykład można wskazać np. paragraf 197.: "Jeżeli kość obywatel złamał, kość złamią mu."[3]. Były środkiem dyscyplinującym w wychowaniu i karą prawną m.in. w starożytnym Egipcie czy Rzymie[4]. Stosowano je jako podstawową karę wychowawczą w szczególności w Sparcie ze względu na bardzo surowe wychowanie państwowe (wychowanie spartańskie)[5]. Występowały też jako kara w prawie innych państw ówczesnego świata. Czasami kara była tak surowa, że z ciała skazanego leciała krew lub dochodziło do jego śmierci.

Podobnie stosowano prawne kary cielesne w średniowieczu[6]. Za przestępstwa wymierzano m.in. karę chłosty oraz tzw. karę mutylacyjną, polegającą na okaleczaniu skazanego. W tym czasie Kościół popierał kary cielesne jako środek dyscypliny w wychowaniu społeczeństwa. Jednakże już w tych czasach zaczęto krytykować kary cielesne. Wypowiadał się o nich krytycznie m.in. angielski arcybiskup Canterbury święty Anzelm z Canterbury. Uważał, że są one nadmiernie używane w wychowaniu dzieci[6].

Nowożytność i czasy współczesne[edytuj | edytuj kod]

Kara wielkiego knuta w Imperium Rosyjskim.

W XVI wieku w Europie zaszły zmiany w stosowaniu sądowych kar cielesnych. Od tej pory wymierzano je publicznie wobec przestępcy. Zaczęto też krytykować stosowanie kar cielesnych w szkole. Filozof Roger Ascham stwierdził, że uczniowie są karani zbyt surowo[7].

W XVIII wieku w Polsce próbowano zakazać stosowania kar cielesnych w szkole. Planów tych nie zrealizowano z uwagi na rozbiory Polski[8]. Również niektórzy filozofowie w tym wieku m.in. Jeremy Bentham krytykowali koncepcję takich kar. Proponowali odpowiednie reformy prawa[9]. Z upływem czasu zniesiono prawne kary cielesne w wielu krajach (w tym niemal wszystkich państwach europejskich). W wyniku zmian w prawie państw zaborczych, w XIX wieku kary cielesne na ziemiach polskich zostały zniesione. W Królestwie Polskim zniesiono je w 1863 r., zaś na terenie Galicji – w latach 60. XIX wieku, a w zaborze pruskim – w 1872 r. nowym niemieckim kodeksem karnym[10]. W Wielkiej Brytanii zostały one zniesione w 1948 roku[11], w Kanadzie – w 1972 roku[12], a w Nowej Zelandii – w 1941 roku[13].

Obecnie kara cielesna jest wymierzana poprzez mocne uderzanie, np. pasem lub kablem w określoną część ciała (zobacz sekcję "Szkodliwość i stosowanie kar cielesnych") (tzw. "lanie"). Również za formę tej kary można uznać łagodniejsze "klapsy" popularne w wychowaniu w rodzinie. W czasach obecnych kara fizyczna, tak jak dawniej, również ma charakter kary wychowawczej.

Współczesne regulacje prawne[edytuj | edytuj kod]

Zakaz stosowania kar cielesnych wobec dzieci na świecie.

     Kraje, które wprowadziły całkowity zakaz stosowania kar cielesnych wobec dzieci

Prawna kara cielesna na świecie.

     Kraje, w których występuje prawna karą cielesną

Kary cielesne w poszczególnych krajach[edytuj | edytuj kod]

Polska[edytuj | edytuj kod]

W Polsce, od 2010 roku stosowanie kar cielesnych jest całkowicie zabronione.

Konstytucja[edytuj | edytuj kod]

Kary cielesne są przez Konstytucję całkowicie zakazane, ponieważ naruszają one niezbywalną godność człowieka[14]. Każdy może domagać się od władzy publicznej ochrony dziecka przed wyzyskiem, stosowaniem przemocy oraz demoralizacją. Dziecko również ma prawo do ochrony przed przemocą ze strony władz państwa[15].

Kary cielesne w domu[edytuj | edytuj kod]

Możliwość stosowania kar cielesnych w domu przed uchwaleniem zakazu ich stosowania budziła kontrowersje. Konstytucja zakazuje bowiem stosowania takich kar, ale pozwala na wychowywanie dziecka przez rodziców zgodnie z ich przekonaniami[16].

Od 2007 roku Rada Ministrów i Sejm RP pracowały nad zmianą przepisów dotyczących zwalczania przemocy domowej[17][18]. Po wielu protestach społecznych, w czerwcu 2010 roku została uchwalona nowelizacja ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie. Zakazuje ona stosowania kar cielesnych (również "klapsów") w wychowaniu rodzinnym przez rodziców i innych opiekunów prawnych, dodając do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego odpowiedni artykuł[19]. Ustawa została podpisana przez wykonującego obowiązki prezydenta marszałka Sejmu Bronisława Komorowskiego i weszła w życie 1 sierpnia 2010 roku[20]. Nie przewiduje ona sankcji karnych za stosowanie kar cielesnych niepowodujących uszkodzenia ciała dziecka. Stosowanie kar cielesnych wobec małoletniego dziecka może jednakże skutkować wszczęciem postępowania sądowego przez sąd opiekuńczy zmierzającego do ograniczenia lub pozbawienia władzy rodzicielskiej rodziców, którzy stosują kary cielesne.

Kary cielesne w szkole[edytuj | edytuj kod]

Już w XVIII wieku pamiętnikarz Jędrzej Kitowicz, wspominając wymierzanie kary cielesnej uczniom szkółek parafialnych, pisał o takich instrumentach kary jak "(...) rózga brzozowa albo dyscyplina pospolicie rzemienna; u surowszych zaś nauczycieli z sznurków nicianych tęgo spleciona, siedem lub dziewięć odnóg mająca (...), a także, (...) placenta, to jest skóra okrągła, gruba w kilkoro złożona, na dłoń ręki szeroka, na trzonku drewnianym obdłużnym osadzona, którą za omyłki w czytaniu, lub na pamięć tego, czego się nauczyć naznaczono, odmawianiu, bito w rękę (...)".

Międzynarodową uwagę przyciągnął strajk dzieci we Wrześni, który rozpoczął się 20 maja 1901 r. Niemiecki nauczyciel wymierzył karę cielesną dzieciom za odmowę odpowiadania w języku niemieckim na lekcji religii.

W Polsce zakazano stosowania kar cielesnych w szkole w 2001 roku[21].

Prawne kary cielesne[edytuj | edytuj kod]

Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich po nowelizacji z 2000 roku[22] i nowy kodeks karny z 1997 roku (zobacz sekcję poniżej)[23] nie przewidują możliwości stosowania prawnych kar cielesnych w Polsce.

Odpowiedzialność według Kodeksu karnego[edytuj | edytuj kod]

Za pobicie, które powoduje uszkodzenie czynności narządów ciała lub uszkodzenie zdrowia, grozi kara od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. Jeśli spowoduje ono uszkodzenie narządu na czas krótszy niż 7 dni, to sprawcy tego przestępstwa grozi wówczas kara do dwóch lat pozbawienia wolności[24].

Szwecja[edytuj | edytuj kod]

W Szwecji zakaz stosowania kar cielesnych został wprowadzony w 1979 roku. Wprowadzenie go było poprzedzone konsultacjami społecznymi i miało kilka celów: wyparcie ze społecznej świadomości opinii, jakoby kara cielesna była skuteczną metodą wychowawczą, ograniczenie liczby dzieci doznających uszczerbku na zdrowiu w wyniku przemocy domowej, usprawnienie działania organów pomocy społecznej[25].

Pierwsze głosy na rzecz poprawy sytuacji najmłodszych członków społeczności pojawiły się jako reakcja na okrucieństwo szalejącej w latach 1914-1918 I wojny światowej. Pierwszym widocznym skutkiem prawnym było wprowadzenie w 1928 roku zakazu stosowania kar fizycznych w szkołach średnich. Zakaz ów pociągnął za sobą pierwsze widoczne zmiany w mentalności Szwedów. W 1957 roku przyznano dzieciom prawo do ochrony nietykalności osobistej przez wykreślenie z kodeksu karnego zapisu dopuszczającego stosowanie kar cielesnych przez rodziców lub opiekunów prawnych. Dziewięć lat później z kodeksu rodzinnego został usunięty również paragraf, który pozwalał stosować łagodne kary cielesne w uzasadnionych przypadkach. Powszechne wówczas było przeświadczenie o tym, że wymienione wyżej zmiany wpłyną znacząco na społeczną akceptację stosowania przemocy fizycznej w stosunku do dzieci. W połowie lat 70. została powołana Komisja Praw Dziecka, której zadaniem było opracowanie szeregu gruntownych zmian w artykułach kodeksu rodzinnego dotyczących dzieci. W wyniku pracy Komisji Praw Dziecka, która ujawniła, że przepisy zakazujące stosowania kar cielesnych są źle sformułowane i niewystarczająco klarowne, wniesiono o umieszczenie w kodeksie rodzinnym paragrafu, który jednoznacznie zakazywałby stosowania tego rodzaju kar. Riksdag wprowadził stosowny przepis 1 lipca 1979 roku w wyniku znacznego poparcia dla projektu w głosowaniu. Dany fragment stwierdzał, że: Dzieci mają prawo do troski, bezpieczeństwa i dobrego wychowania. Dzieci powinny być traktowane z poszanowaniem dla ich osoby i indywidualności i nie mogą być poddawane karze cielesnej ani jakiemukolwiek poniżającemu traktowaniu[26].

Niemcy[edytuj | edytuj kod]

W Niemczech oficjalnie zakazano stosowania kar cielesnych w roku 2000, a pośrednim powodem było wprowadzenie takich przepisów prawnych w innych krajach. Z kolei wśród powodów bezpośrednich wymienia się rozpowszechnienie w Niemczech przekonania, że znęcanie się nad dziećmi w domu rodzinnym jest ściśle powiązane z narastającą przemocą wśród młodzieży w wieku gimnazjalnym. Bundestag był przekonany, że państwo chcące skutecznie zapobiegać przestępczości winno wkroczyć na do tej pory niefunkcjonujący w systemie prawnym obszar, jakim było życie rodzinne. Dodatkowo uznano, że karanie fizyczne dzieci, poza konsekwencjami dla społeczeństwa, może łatwo przeobrazić się w ich fizyczne bądź psychiczne krzywdzenie. Przepis został sformułowany następująco: „Dzieci mają prawo do wychowania wolnego od przemocy. Stosowanie kar cielesnych, dręczenia psychicznego i innych poniżających dziecko praktyk jest zabronione” (§ 1631 II BGB (niemieckiego kodeksu cywilnego))[27].

Wielka Brytania[edytuj | edytuj kod]

W Wielkiej Brytanii już w 1889 roku uchwalono pierwszy z wielu aktów prawnych dotyczących tej sfery życia – Children`s Charter, którego celem było zapobieganie zjawisku przemocy względem dzieci. Brytyjskie organy państwowe po raz pierwszy w historii tego państwa uzyskały upoważnienie do interwencji i ingerowania w relacje dzieci i rodziców. Karta Dzieci zezwalała między innymi na to, żeby osoba podejrzana o stosowanie przemocy fizycznej wobec dziecka została tymczasowo aresztowana do czasu wyjaśnienia sprawy. Pięć lat później, w roku 1894, część zapisów została poprawiona a sam zakres działania aktu prawnego został znacznie poszerzony. Wniesione poprawki pozwalały między innymi na to, żeby osoba niepełnoletnia mogła uczestniczyć w procesie sądowym w charakterze świadka. Dodatkowo, pojęcie przemocy fizycznej zostało dosyć szczegółowo zdefiniowane. Pojawiły się również sankcje prawne za odmówienie udzielenia pierwszej pomocy choremu dziecku[28]. W roku 1908 parlament brytyjski uchwalił kolejny akt prawny, tzw. The Children Act, który zakładał między innymi utworzenie specjalnych sądów dla nieletnich oraz wprowadzenie rejestru rodzin zastępczych. Uprawnienia powstałych sądów dla nieletnich uległy poszerzeniu w 1932 roku, wraz z uchwaleniem ustawy o dzieciach i młodzieży – The Children and Young Persons Act. W kolejnym roku podjęto próbę uporządkowania obowiązujących wówczas aktów prawnych poprzez przyjęcie nowej ustawy, w której zawarte zostały dotychczasowe ustalenia. Ustawa owa utrzymywała się w mocy do 1948 roku, kiedy to przyjęto zupełnie nową ustawę dotyczącą praw dzieci[29].

Obecnie ustawą, która z założenia chroni dzieci przed przemocą w Wielkiej Brytanii jest The Children Act z 1989 roku. Jego zapisy zapewniają każdemu dziecku prawo do ochrony przed przemocą psychiczną i fizyczną oraz szeroko rozumianym wykorzystywaniem. The Children Act został zatwierdzony w Anglii oraz Walii w roku 1991, po wprowadzeniu drobnych poprawek, od 1996 roku również w Irlandii Północnej[30].

Inne kraje[edytuj | edytuj kod]

Kary cielesne w wychowaniu, oświacie i prawie są zakazane w sumie w 37 krajach świata[31]. Zakazane są zarówno w szkole, jak i w domu m.in. w Szwecji[32], Norwegii[33], Grecji[34], Niemczech[35] i na Ukrainie[36]. Zakazano stosowania ich tylko w szkole m.in. we Francji[37], Czechach[38], Rosji[39], Włoszech[40], na Litwie[41], w Belgii[42], Wielkiej Brytanii[43], Turcji[44] i niektórych krajów byłej Jugosławii[45][46]. W Stanach Zjednoczonych w żadnym stanie nie jest zakazane ich stosowanie zarówno w domu, jak i w szkole[47]. Sądowa kara cielesna występuje m.in. w Arabii Saudyjskiej[48], Sudanie[49] i Indonezji[50]. Prawo karne tych państw opiera się na szariacie, który przewiduje stosowanie takich kar.

Prawo międzynarodowe[edytuj | edytuj kod]

Konwencja o prawach dziecka[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowa Konwencja o prawach dziecka z 1989 roku bezwzględnie zabrania stosowania kar cielesnych wobec dzieci, również tych niepowodujących urazu ciała dziecka, przyznając dzieciom nietykalność cielesną i zobowiązując jej sygnatariuszy do zapewnienia dzieciom ochrony przed przemocą[51].

Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych zabrania stosowania poniżających kar (w tym kar cielesnych)[52].

Szkodliwość i stosowanie kar cielesnych[edytuj | edytuj kod]

Stosowanie "łagodnych" kar fizycznych nie powoduje uszkodzenia ciała. W krajach, w których wolno stosować kary fizyczne, dopuszczalne jest stosowanie kar cielesnych niepowodujących urazu.

Kara cielesna jest obecnie wymierzana poprzez:

  • uderzanie w pośladki – najpopularniejszy sposób wykonania tej kary w Europie i krajach anglojęzycznych[53],
  • uderzanie w głowę – wymierzanie kary cielesnej tym sposobem jest niebezpieczne, uderzanie w głowę może spowodować uszkodzenie ciała,
  • uderzanie w rękę – stwierdzono, że ten sposób wykonania kary także jest niebezpieczny, gdyż ręce dzieci są wrażliwe i delikatne[54],
  • "ciągnięcie uszu" – sposób niebezpieczny, czasami również może skutkować urazem,
  • uderzanie w nogę – metoda stosowana m.in. w szkołach Korei Południowej, sposób niebezpieczny, powoduje powstanie blizn i siniaków.

Kary cielesne w debacie publicznej[edytuj | edytuj kod]

Stosowanie kar cielesnych wobec dzieci jest tematem debaty publicznej. Poniżej przedstawiono argumenty przeciwników i zwolenników tych praktyk wychowawczych w tej dyskusji.

  • Według zwolenników stosowania kar cielesnych bardzo dobrze dyscyplinują one dzieci ze względu na swój charakter i łatwo je wymierzać[55].
  • Natomiast przeciwnicy kar cielesnych argumentują, że naruszają one godność człowieka. Taki pogląd wyrażał m.in. Rzecznik Praw Obywatelskich Janusz Kochanowski[56].
  • W Stanach Zjednoczonych przeciwko karom cielesnym występowało Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne. Psycholodzy uważali je za zbyt surowy środek wychowawczy obniżający poczucie własnej wartości. Stwierdzili, że taki rodzaj kar prowadzi do przemocy wobec dzieci[57].
  • Również Komitet ds. Praw Dziecka sprzeciwia się stosowaniu kar cielesnych wobec dzieci. Przypomina on, że są one sprzeczne z Konwencją o prawach dziecka[58]. Zobacz też część "Konwencja o prawach dziecka" w podsekcji "Prawo międzynarodowe" w sekcji "Współczesne regulacje prawne".

Międzynarodowy Dzień bez Kar Cielesnych[edytuj | edytuj kod]

30 kwietnia obchodzony jest w USA i wielu państwach europejskich Międzynarodowy Dzień bez Kar Cielesnych[59].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Prz 13, 24
  2. Prz 23, 13-14
  3. Kodeks Hammurabiego, tłum. M. Stępień
  4. McCole Wilson, Robert. A Study of Attitudes Towards Corporal Punishment as an Educational Procedure From the Earliest Times to the Present, Nijmegen University, 1999, 2.3 to 2.6.
  5. McCole Wilson, 2.5.
  6. 6,0 6,1 Wicksteed, Joseph H. The Challenge of Childhood: An Essay on Nature and Education, Chapman & Hall, London, 1936, pp. 34-35. OCLC 3085780 w bazie Online Computer Library Center
  7. Ascham, Roger. The scholemaster, John Daye, London, 1571, p. 1. Republished by Constable, London, 1927. OCLC 10463182 w bazie Online Computer Library Center
  8. Newell, Peter (ed.). A Last Resort? Corporal Punishment in Schools, Penguin, London, 1972, p. 9. ISBN 0-14-080698-9
  9. Bentham, Jeremy. Chrestomathia (Martin J. Smith and Wyndham H. Burston, eds.), Clarendon Press, Oxford, 1983, pp. 34, 106. ISBN 0-19-822610-1
  10. Wielka Encyklopedia Powszechna, tom 9., PWN Warszawa 1967
  11. Power to order flogging: Abolition approved in Committee, The Times, 12 December 1947
  12. The Canadian Prison Strap, World Corporal Punishment Research.
  13. "The Fall and Fall of Corporal Punishment", November 1999 Newsletter, EPOCH New Zealand.
  14. Art. 40 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
  15. Art. 72 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
  16. Art. 48 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
  17. Opis przebiegu procesu legislacyjnego dla projektu ustawy
  18. Opis przebiegu procesu legislacyjnego dla projektu ustawy
  19. Art. 961 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w brzmieniu nadanym przez art. 2 ustawy z dnia 10 czerwca 2010 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r. Nr 125, poz. 842)
  20. Komorowski podpisał ustawę zakazującą bicia dzieci – Wiadomości – WP.PL
  21. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół (Dz. U. z 2001 r. Nr 61, poz. 624, z późn. zm.)
  22. Ustawa o zmianie ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. z 2000 r. Nr 91, poz. 1010) (tekst jednolity u. p. n. (Dz. U. z 2010 r. Nr 33, poz. 178))
  23. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553)
  24. Art. 158 § 1-3 Kodeksu karnego z 1997 r.
  25. Joan E. Durrant – „Ocena skuteczności zakazu stosowania kar cielesnych w Szwecji”, str. 1, dostępny w Internecie: http://fdn.pl/sites/default/files/file/dzieckokrzywdzone/kwartalnik3/kw3_Durrant%20J.pdf
  26. Joan E. Durrant – „Ocena skuteczności zakazu stosowania kar cielesnych w Szwecji”, str.2. Dostępny w Internecie: http://fdn.pl/sites/default/files/file/dzieckokrzywdzone/kwartalnik3/kw3_Durrant%20J.pdf
  27. Agnieszka Olszewska – „Karcenie dzieci w polskim ustawodawstwie”, dostępny w Internecie: http://www.niebieskalinia.pl/edukacja/materialy-edukacyjne/artykuly/60-karcenie-dzieci-w-polskim-ustawodawstwie
  28. Kamila Kamińska, „Dobro dziecka w dyskursie państwo-rodzina, inaczej o przemocy domowej”, Impuls, Kraków-Wrocław 2009, str. 36.
  29. Kamila Kamińska, „Dobro dziecka w dyskursie państwo-rodzina, inaczej o przemocy domowej”, Impuls, Kraków-Wrocław 2009, str. 36
  30. Kamila Kamińska, „Dobro dziecka w dyskursie państwo-rodzina, inaczej o przemocy domowej”, Impuls, Kraków-Wrocław 2009, str. 37.
  31. Global Initiative to End All Corporal Punishment of Children (GITEACPOC)
  32. Sweden State Report, GITEACPOC, April 2010.
  33. Tisdall, Jonathan, "Supreme Court upholds spanking ban", Aftenposten English web desk, Oslo, 30 November 2005.
  34. Greece State Report, GITEACPOC, April 2010.
  35. Germany State Report, GITEACPOC, April 2010.
  36. Ukraine State Report, GITEACPOC, April 2010.
  37. France State Report, GITEACPOC, August 2011.
  38. Czech Republic State Report, GITEACPOC, February 2011.
  39. Russia State Report, GITEACPOC, May 2010.
  40. Italy State Report, GITEACPOC, April 2010.
  41. Lithuania State Report, GITEACPOC, April 2010.
  42. Belgium State Report, GITEACPOC, June 2010.
  43. United Kingom State Report, GITEACPOC, May 2010.
  44. Turkey State Report, GITEACPOC, May 2010.
  45. Serbia State Report, GITEACPOC, May 2010.
  46. Bosna and Herzegovina State Report, GITEACPOC, May 2010
  47. Reaves, Jessica. "Survey Gives Children Something to Cry About", Time, New York, 5 October 2000.
  48. Saudi Arabia Country Reports on Human Rights Practices 2006, US Department of State.
  49. Sudan Country Reports on Human Rights Practices 2006, US Department of State.
  50. "Aceh gamblers caned in public", BBC News Online, London, 24 June 2005.
  51. Konwencja o prawach dziecka, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526)
  52. Art. 7 MPPOiP
  53. Charles Arnold-Baker, The Companion to British History, Routledge, 2001.
  54. "Corporal Punishment to Children's Hands", A Statement by Medical Authorities as to the Risks, January 2002.
  55. Vorhaus, John. "A fair price to pay", The Guardian, London, 14 March 1998.
  56. RPO: kary cielesne wobec dzieci naruszają ich godność i są sprzeczne z prawem – osesek.pl – ciąża, noworodek, niemowlę, wychowanie i rozwój dziecka, rozszerzanie diety
  57. Resolution on Corporal Punishment, American Psychological Association, 1975.
  58. Pismo "Niebieska Linia" – Archiwum – Kara cielesna w świetle prawa polskiego i międzynarodowego
  59. Konwencja Praw Dziecka – Teoria i Praktyka Dnia Dziecka

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Scale of justice gold.png Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.