Karabin Mannlicher-Schönauer

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mannlicher-Schönauer
Mannlicher schoennauer 1903-14.jpg
Mannlicher-Schönauer wz. 1903/14
Dane podstawowe
Państwo  Austro-Węgry
Projektant Otto Schönauer, Ferdinand Mannlicher
Producent Steyr-Mannlicher
Rodzaj karabin powtarzalny
Historia
Prototypy 1903
Produkcja seryjna 1903–1930
Wyprodukowano 310 000
Dane techniczne
Nabój 6,5×54mm Mannlicher-Schönauer
8×56mm Mannlicher-Schönauer
9×56mm Mannlicher-Schönauer
9,5×57mm Mannlicher-Schönauer
Wymiary
Długość 1226 mm
Długość lufy 725 mm
Masa
broni 3,83 kg
Inne
Prędkość pocz. pocisku 678 m/s
Zasięg skuteczny 600 m

Karabin Mannlicher-Schönauer (gr. Τυφέκιον Μάνλιχερ Typhékion Mánlicher lub Όπλον Μάνλιχερ-Σενάουερ `Oplon Mánlicher-Senáouer) – karabin o zamku czterotaktowym i magazynku o kulistym układzie naboi produkowany przez Steyra-Mannlichera od 1903 roku dla Armii Greckiej; później używany również przez Armię Austro-Węgier.

Projekt[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec XIX wieku klasyczne projekty Mannlichera przeznaczone dla Armii Austro-Węgier opierały się na ładowniku, zamku dwutaktowym oraz przestarzałej, wielkokalibrowej amunicji. Pojawienie się prochu bezdymnego, zastosowanego we francuskim karabinie Lebel Mle 1886, zmusiło fabrykę w Steyrze do stworzenia nowocześniejszej broni przystosowanej do nowych nabojów. Projekt trafił do armii oraz na rynek cywilny.

Mechanizm karabinu Mannlicher-Schönauer zaprojektował Ferdinand Mannlicher; autorem magazynka był jego podopieczny, Otto Schönauer, dyrektor Österreichische Waffenfabriksgesellschaft ("Austriackiej Kompanii Produkcji Broni")[1]. Co ciekawe, bardziej znany Mannlicher wz. 1895 wyposażony był w zamek dwutaktowy, zaś czterotaktowy zamek[2] nowego produktu bardziej przypominał konkurencyjny projekt Mausera. Na pierwszy rzut oka łatwo pomylić obie bronie ze względu na rączkę zamka i łoże. Mannlicher-Schönauer różni się jednak rozcięciem z tyłu podajnika, co umożliwia łatwe operowanie rączką. Cecha, która odróżniała ten karabin od innych, równocześnie będąca największą zaletą to innowacyjny magazynek o kulistym układzie naboi[1][2].

Oryginalny projekt, wystawiony na wystawie światowej jako "wzór 1900", pozwalał na dostosowanie go do potrzeb militarnych lub sportowych w zależności od zapotrzebowania na rynku. Ta ostatnia opcja okazała się niewypałem – jedynie londyński koncern sportowy "William Evans" zakupił automatyki. Spośród wojskowych, zainteresowanie wyraziła armia Grecji; jej specyfikacja wpłynęła również na ostateczne ukształtowanie karabinu. Grecy zażądali dwóch wersji – karabinu mierzącego 1230 mm dla piechoty oraz karabinka 950 mm do użytku dla kawalerii i innych typów broni. Oba projekty zostały oznaczone sygnaturą "wzór 1903"[2]. Waga wynosiła około 3,75 kg, zasilany łódką magazynek mieścił 5 nabojów kalibru 6,5 mm[1][2]. Nabój miał cechy amunicji myśliwskiej i mimo zaokrąglonego czubka osiągał dobre rezultaty balistyczne[1]. Magazynek w układzie kulistym zapewniał gładkie i niezawodne ładowanie oraz dużą szybkostrzelność bez zacinania. Broń produkowano wedle wyśrubowanych standardów, co podwyższało koszty, ale również podnosiło jej jakość i wytrzymałość. Karabinek wz. 1903 miał lekki odrzut, system celowniczy podobny do Mannlichera wz. 1895 oraz teoretyczny zasięg do 2000 m[1], co przyniosło mu szerokie uznanie.

Broni tej nie należy mylić z jego szerzej rozpropagowanym kuzynem, Mannlicherem wz. 1895 lub tzw. Mannlicherem-Carcano, bronią użytą przez zabójcę Johna Fitzgeralda Kennedy'ego. Zdolności penetracyjne naboju 6,5x52mm Carcano użytego w nadmienionym wydarzeniu, są właściwie identyczne jak w wypadku naboju myśliwskiego 6,5x54mm Mannlicher-Schönauer.

Historia służby[edytuj | edytuj kod]

Mannlicher-Schönauer przeznaczony dla wojska nie przyciągnął uwagi wielu kupujących, co przełożyło się na niewielką ilość kontraktów eksportowych. Niezwykły projekt i kaliber, wysoka jakość, koszt oraz fakt, iż żadna z wielkich armii nie przyjęła go na wyposażenie przyczyniły się do tego stanu[1]. Zagraniczni kontrahenci Mannlichera woleli wz. 1893 lub 1895, z prostszym dwutaktowym zamkiem. Mannlicher-Schönauer wz. 1903 spełniał jednakże wymogi specyfikacji greckich sił zbrojnych – pierwszy kontrakt został podpisany w 1903 roku[1]. Stał się częścią planu modernizacji armii; do 1903 roku greccy żołnierze posługiwali się głównie czarnoprochowymi, jednostrzałowymi karabinami Gras wz. 1874. Większość z nich została wyprodukowana w fabrykach Steyra, co w pewien sposób tłumaczy w jaki sposób Mannlicherowi udało się sprzedać nowy produkt.

Karabin Mannlicher-Schönauer funkcjonował w greckiej armii przez długi czas. Grecja znajdowała się w stanie wojny niemal nieprzerwanie w latach 1904-1922 oraz 1940-1948. Rząd grecki podpisał z austriacką fabryką cztery kontrakty – pierwotny, wyprodukowany przez Steyra "wzór 1903" (gr. Y1903) dostarczany był w latach 1906-1907 w liczbie 130 000 sztuk karabinów i karabinków. Ta wersja była główną bronią podczas wojen bałkańskich.

Grecy byli zadowoleni z osiągów broni – w 1914 roku zamówili kolejne 50 000 sztuk. Wzór 1903/14 został lekko zmodyfikowany – przede wszystkim wyposażono go w łoże zakrywające całość lufy[1]. Tej właśnie wersji użyto podczas I wojny światowej. Po jej wybuchu Austriacy zaprzestali dostarczania karabinów, jako że Grecja pozostała neutralna przez pierwsze trzy lata walk.

Po wybuchu wojny grecko-tureckiej w 1919 roku Grecy potrzebowali dużych ilości broni przez co starali się skupować Mannlichery-Schönauery z każdego możliwego źródła, aby zastąpić straty (50% zostało przejętych przez Turków). W 1927 roku Grecja otrzymała ok. 105 000 sztuk wzoru 1903/14/27, wyprodukowanych w Bredzie. Włoska fabryka posłużyła się zdobytymi na Austriakach częściami i maszynerią, bądź też działała w zastępstwie fabryki w Steyrze, obłożonej powojennymi restrykcjami dotyczącymi wytwarzania broni. Owa partia była używana przeciwko Włochom i Niemcom w II wojnie światowej, a następnie podczas wojny domowej. Ostatni kontrakt został podpisany w 1930 roku, a jego przedmiotem było 25 000 karabinków wz. 1903/14/30, bezpośrednio ze Steyru.

Mimo dobrych osiągów jedynie grecki rząd zdecydował się używać tej broni jako głównego uzbrojenia. Rząd Portugalii skłaniał się ku Mannlicherom-Schönauerom jednakże wysokie koszta przesądziły o tym, iż jako główny karabin przyjęto lokalnie wytwarzanego Mausera-Vergueiro, łączącego czterotaktowy zamek Austriaków z mechanizmem bazującym na Mauserze 98. Prócz tego wiele krajów posiadało na wyposażeniu pewną ilość sztuk tej broni. Po wybuchu I WŚ spora liczba wyprodukowanych dla Greków Mannlicherów-Schönauerów 6,5 mm została zasekwestrowana przez rząd austriacki na potrzeby armii. Po rozwiązaniu imperium austro-węgierskiego zostały przekazane jako reparacje wojenne pierwotnemu zamawiającemu. Pewna część była używana przez siły wrogie Grekom, głównie oddziały rezerwy, którym udało się zagarnąć broń bezpośrednio z pola walki.

Karabin Philippidisa i ulepszenia Rigopoulosa[edytuj | edytuj kod]

W 1905 roku, po intensywnej kampanii lobbującej, Mannlicher-Schönauer został wybrany jako podstawowa broń zamiast greckiego "karabinu Philippidisa" (gr. 'Οπλον Φιλιππίδου `Oplov Philippidou); ten ostatni opierał się na wcześniejszym modelu tego samego austriackiego producenta. Wywołało to niemały polityczny kryzys – w greckim parlamencie pojawiły się nawet oskarżenia o "zdradę narodową"[3]. Zamówienie na karabiny Philippidisa zostało wystosowane w 1925 roku, jednak włoski producent z Bredy, narzekając na opóźnione przekazanie planów tej broni oraz koszty, wyprodukował karabiny Mannlicher-Schönauer[3][4].

Autorem usprawnień broni był porucznik R. Rigopoulos, który tuż przed II WŚ przemodelował niektóre części dramatycznie ulepszając zdolności prowadzenia ognia. Choć jego projekt został zaaprobowany przez grecki resort wojskowy, broń nigdy nie trafiła do produkcji z powodu przerwania testów przeprowadzanych w Wolos, kiedy Grecja dołączyła do wojny[4].

Sporty strzeleckie i myślistwo[edytuj | edytuj kod]

Nabój 8×56mm Mannlicher-Schönauer

Cywilna wersja karabinu, wprowadzona na rynek również w 1903 roku, cieszyła się dużą popularnością wśród polujących na jelenie i grubą zwierzynę. W Wielkiej Brytanii pocisk 7x57 mm Mausera oraz 6,5x54 mm Mannlicher-Schönauer odpowiadają za położenie więcej sztuk jeleni szlachetnych niż wszystkie inne naboje razem wzięte. W 1963 roku jednak amunicja ta popadła w niełaskę w związku z uchwaleniem "Ustawy o jeleniach" – nabój 6,5x54 MS nie był w stanie osiągnąć prędkości ustanowionych przez nią minimalnych prędkości po wystrzeleniu z karabinka krótkolufowego. Karabin był produkowany w różnych formach do 1972 roku (z przerwą na II wojnę światową). Największa zmiana jaka pojawiła się w konstrukcji nastąpiła w 1925 roku, kiedy zamek poddano modyfikacji, tak aby pomieścił naboje takie jak .30-06 Springfield oraz .270 Winchester. Prócz tego na rynku amerykańskim pojawiły się wersje przystosowane do amunicji typu magnum – .264 i .458 Winchester Magnum – oraz inne jak 6,5×68mm[2], czy 8×68mm[2] S wypuszczane na inne rynki.

Mannlicher-Schönauer (wersja cywilna)
Karabin myśliwski Mannlicher Schönauer Mod. GK na naboj 7x64mm.

Na początku XX wieku pojawiły się inne kalibry tej broni przystosowane do różnych nabojów – wz. 1908 (8×56mm Mannlicher-Schönauer), wz. 1905 (9×56mm Mannlicher-Schönauer), wz. 1910 (9,5×57mm Mannlicher-Schönauer) – jednak żaden nie sprzedawał się tak dobrze jak wersja 6,5-milimetrowa.

Amerykański pisarz Ernest Hemingway często używał tej broni[5] , wspomniał o niej również w swoich dziełach ("The Short, Happy Life of Francis Macomber"). Łowca słoni, Walter Dalrymple Maitland Bell, stosował wersje używającą amunicji 6,5x54 mm. Niezwykłe jak na ten kaliber zdolności powalania grubej zwierzyny wynikały z dużej gęstości kuli, chociaż to dobrze wycelowany strzał odgrywał największą rolę.

Użytkownicy[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Wayne Zwoll: Bolt Action Rifles. [dostęp 26-08-2013]. (ang.)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Dan Shideler: The Gun Digest Book of Modern Gun Values: The Shooter's Guide to Guns 1900-Present. [dostęp 16-08-2013]. (ang.)
  3. 3,0 3,1 L.S. Skartsis,Greek Vehicle & Machine Manufacturers 1800 to present: A Pictorial History, Marathon (2012) ISBN 978-960-93-4452-4 (p. 222)
  4. 4,0 4,1 Christos Sazanidis, Ta Opla ton Ellinon (Arms of the Greeks), Maiandros, Thessaloniki (1995)
  5. Terry Wieland: Gun Digest Presents Classic Sporting Rifles. Gun Digest Books, 2012-03-01. ISBN 9781440230035. (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]