Karaimi w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
קראים
kara'im
Nazwa polska Karaimi
Populacja 346[1]
Rejon głównie Warszawa i Wrocław
Kraj  Polska
Język karaimski i polski
Religia Karaimski Związek Religijny w RP
Grupa Karaimi

Karaimi polscymniejszość etniczna w Polsce, żyjąca w rozproszeniu na terenie całego kraju.

Określenie Karaimi, podobnie jak Żydzi ma dwojakie, powiązane ze sobą znaczenia: odnosi się zarówno do wyznawców religii karaimskiej, jak i członków karaimskiego narodu. Podobnie zatem jak w przypadku Żydów, nazwa Karaimi zapisywana tzw. wielką literą (majuskuła) dotyczy Karaimów jako narodu, zaś zapisywana małą literą – jako grupy religijnej.

Historia Karaimów na ziemiach polskich[edytuj | edytuj kod]

Karaimi polscy wywodzą się z Krymu, skąd – według własnej tradycji – na przełomie XIV i XV wieku wielki książę Witold sprowadził i osiedlił w ówczesnej stolicy LitwyTrokach i ich okolicach kilkaset rodzin karaimskich. Prawdopodobnie Karaimi pojawili się na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej już w XIII wieku i osiedli na Rusi Czerwonej. W 1441 król Kazimierz IV Jagiellończyk nadał Karaimom przywilej przyznając im prawa.

Po rozbiorach Polski Karaimi stali się podwładnymi cara Rosji, który w 1857 wydał dekret ustanawiający Karaimski Związek Duchowny.

Przed II wojną światową populacja polskich Karaimów była sporo liczniejsza niż obecnie, gdyż zaliczali się do niej także Karaimi zamieszkujący tzw. Litwę Środkową, należącą wówczas do Polski. Tereny te były głównym skupiskiem polskich Karaimów przed wojną, zaś Wilno stanowiło główny ośrodek kulturalny polskich Karaimów. W 1927w Polsce została ogłoszona autokefalia (niezależność) wyznania karaimskiego. Rok później Hadżi Seraja Szapszał objął urząd hachana (zwierzchnika Karaimów) z siedzibą w Trokach. W 1936 sejm Rzeczypospolitej uchwalił ustawę o stosunku państwa do Karaimskiego Związku Religijnego, co uregulowało sytuację prawną Karaimów.

Część obywateli polskich narodowości karaimskiej zamieszkujących tereny zajęte po wojnie przez Związek Radziecki przybyła na obszary dzisiejszej Polski jako wysiedleńcy, większość jednak pozostała na dawnych ziemiach. Ci, którzy zdecydowali się wyjechać, osiedli głównie na terenach Ziem Odzyskanych (Dolny Śląsk i Pomorze).

Cmentarz Karaimski w Warszawie – jedyna czynna obecnie nekropolia karaimska na terenie kraju

Liczebność i organizacje[edytuj | edytuj kod]

Wg wyników Narodowego Spisu Powszechnego 2011 w Polsce żyje 346 osób deklarujących narodowość karaimską [2]. Według wyników poprzedniego spisu powszechnego z 2002r. na terenie kraju mieszkały jedynie 43 osoby, które zadeklarowały narodowość karaimską[3]. Wyniki te nie odzwierciedlały jednak rzeczywistego stanu, zaniżając znacznie liczebność Karaimów w Polsce. Spis powszechny z 2002 nie dopuszczał bowiem wariantu wyboru podwójnej tożsamości, co postawiło wielu członków mniejszości, w tym i karaimskiej, w kłopotliwej sytuacji wyboru między przynależnością do społeczności narodowej czy etnicznej a identyfikowaniem się z polskością[4]. Jeszcze większą trudność sprawia oszacowanie liczby osób o korzeniach karaimskich. W dużym przybliżeniu można założyć, że chodzi o grupę od 500 do nawet 1000 osób[5].

Członków tej grupy religijno-narodowościowej zrzesza Karaimski Związek Religijny w RP i stowarzyszenie społeczno-kulturalne Związek Karaimów Polskich.

Największymi skupiskami polskich Karaimów są: Wrocław (55 osób), Warszawa (41 osób), Wybrzeże (26 osób) oraz inne miejscowości[6]. Natomiast według spisu powszechnego z 2002r. sytuacja wyglądała następująco: Warszawa (16 osób) i Wrocław (10 osób)[7]. We Wrocławiu do 1989 działała jedyna w powojennej Polsce kienesa, prowadzona przez ostatniego polskiego hazzana Rafała Abkowicza.

Centrum kulturalne Karaimów w Polsce stanowi Warszawa, będąca drugim pod względem wielkości skupiskiem przedstawicieli tej narodowości; w mieście tym działa jedyny czynny cmentarz karaimski w Polsce.

Status prawny karaimów jako grupy wyznaniowej uregulowany jest w pochodzącej z 1936 Ustawie o stosunku Państwa do Karaimskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej[8]. Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym z 2005 daje Karaimom status mniejszości etnicznej[9]

Karaimi jako naród[edytuj | edytuj kod]

Przedstawiają się jako odrębny naród pochodzenia tureckiego, a wyznawaną przez siebie religię opisują jako odrębną od judaizmu, choć posiadającą wspólne korzenie.

Język[edytuj | edytuj kod]

Językiem ojczystym polskich Karaimów jest język karaimski, należący do kipczackiej grupy języków tureckich, jednak obecnie zdecydowana większość polskich Karaimów na co dzień posługuje się językiem polskim, który z racji rozproszenia i niewielkiej liczebności narodu wyparł ich ojczystą mowę.

Język karaimski zachował się w liturgii karaimskiej.

Znani polscy Karaimi[edytuj | edytuj kod]

Kategoria:Polscy Karaimi

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

  • Myśl Karaimska - czasopismo poświęcone społeczności karaimskiej w Polsce, wydawane w języku polskim (ze wstawkami w języku karaimskim) w latach 1924-1947
  • Bitik Oficyna Wydawnicza Związku Karaimów Polskich
  • Awazymyz

Przypisy

  1. Liczba osób, które w Narodowym Spisie Powszechnym w 2011 zadeklarowały narodowość karaimską.
  2. http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/LUD_ludnosc_stan_str_dem_spo_NSP2011.pdf
  3. http://www2.mswia.gov.pl/portal.php?serwis=pl&dzial=61&id=37#karaimi>
  4. AWAZYMYZ – Pismo historyczno-spoleczno-kulturalne
  5. M. Abkowicz, Karaimi we Wrocławiu. W: Almanach karaimski. Wrocław 2007, s. 107.
  6. Karaims in Europe (ang.). [dostęp 8 marca 2009].
  7. http://www.stat.gov.pl/gus/45_4520_PLK_HTML.htm http://www.stat.gov.pl/gus/45_4520_PLK_HTML.htm]
  8. Ustawa z dnia 21 kwietnia 1936 r. o stosunku Państwa do Karaimskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej, Dz. U. z dnia 24 kwietnia 1936 r. [1]
  9. Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, Dz. U. z 2005 r. Nr 17, poz. 141 [2]

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Grzegorz Pełczyński, Karaimi Polscy, Poznań 2004
  • Ananiasz Zajączkowski, Zarys religii karaimskiej, Warszawa 2003 (2 wyd. ilustr., Wrocław 2006)
  • Almanach karaimski 2007, red. Mariola Abkowicz, Anna Sulimowicz, Wrocław 2007
  • Stefan Gąsiorowski, Karaimi w Koronie i na Litwie w XV-XVIII wieku, Kraków 2008

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]