Karol Godula

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Karol Godula (polska pisownia), Karl Godulla (niemiecka pisownia), Carolus Godulla[1][2] (ur. 8 listopada 1781 w Makoszowach, zm. 6 lipca 1848 we Wrocławiu) – górnośląski przedsiębiorca. Godula położył znaczne zasługi dla Rudy Śląskiej i dla rozwoju gospodarczego Górnego Śląska.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Jego ojcem był Józef Godula, pracujący w służbie u barona Jerzego Ziemieckiego jako dozorca lasów. Jego matka Franciszka Godula była córką Antoniego Hanika z Wieszowy. Karol był najmłodszy z całego rodzeństwa. Miał trzy starsze siostry — Mariannę, Johannę i Franciszkę. Nie miał braci. Jego najstarsza siostra była zamężna z baronem Augustem de Lengsfeldem z Gliwic. Matka Karola Goduli zmarła w 1813 roku, a jego ojciec w 1816. Oboje zostali pochowani na cmentarzu w Lyskach[3].

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Został ochrzczony w drewnianym kościele w Przyszowicach (obecnie, przeniesiony, znajduje się w Borowej Wsi). Już we wczesnym dzieciństwie Karol Godula wyróżniał się wśród rówieśników, bowiem wykazywał się dużą inteligencją i zdolnościami. Mając 11 lat przystąpił do pierwszej komunii świętej. Po śmierci bliskich zatrudniał się u różnych ludzi (najczęściej wypasał bydło), aby zdobyć podstawowe środki do życia. Pracując w Toszku Godula poznał hrabiego Karola Franciszka Ballestrem, właściciela majątku w Pławniowicach. Hrabia będąc pod wrażeniem inteligencji Karola przyjął go do siebie na służbę i zabrał do Pławniowic. Potem przez rok uczęszczał do szkoły wiejskiej, jednak nauczyciel po pewnym czasie przyznał, że Karol umie więcej od niego i powinien kształcić się gdzie indziej. Następnie uczył się wraz z dziećmi hrabiego, z nauczycielem domowym. Jego ulubionymi przedmiotami były chemia i matematyka, co miało mu się przydać w przyszłości. Potem uczył się w liceum w Opawie. Po zakończeniu nauki został myśliwym w lasach hrabiego. Był w tej pracy bardzo konsekwentny, co potem się na nim zemściło. Gdy bowiem kilku złapanych przez niego mężczyzn ukaranych zostało sądownie, postanowili się oni zemścić i pewnego dnia napadli na Godulę w lesie, dotkliwie pobili i ciężko rannego powiesili na drzewie. Byłby on umarł, gdyby nie idący nazajutrz do kościoła ludzie, którzy go dostrzegli, zdjęli z drzewa i zanieśli do miasta. Tam został odratowany, pozostał jednak do końca życia niepełnosprawny — pozbawiony został przez napastników męskości, kulał na jedną nogę, a lewą rękę miał na stałe unieruchomioną i zabandażowaną. Zmienił się również diametralnie jego charakter — stał się samotnikiem, unikał ludzi i był wiecznie ponury. W wieku lat 20-stu ukończył praktykę rolniczą i został zarządcą folwarku w Rudzie. Kilka miesięcy później awansował na zarządcę dóbr hrabiego. W 1809 r. Ballestrem nadał mu tytuł "Amtmanna" (ekonoma), a 5 lat później mianował go głównym ekonomem swoich dóbr.

Życie dorosłe[edytuj | edytuj kod]

Karol Godula zainspirowany tworzonymi w XIX wieku hutami cynkowymi kupił od hrabiego hałdę w Rudzkiej Kuźni. Zarobił na tym 50 tysięcy talarów, co pozwoliło mu na dalsze inwestycje.

Zachęcony powodzeniem namówił hrabiego Ballestrema do inwestycji w górnictwo i hutnictwo. 29 lutego 1812 roku rozpoczęła działalność Huta Karola (niem. "Karlhütte" ) w Rudzie, której właścicielem w całości był hrabia Ballestrem, a zarządcą Godula. W 1814 roku Huta rozwijała się bardzo prężnie. W 1815 r. dostał od swojego pracodawcy 28 kuksów (udziałów) w hucie. W 1828 r. otrzymał drugie tyle kuksów w hucie. Oprócz tej huty Ballestrem kupił, stworzył lub rozbudował jeszcze kilka innych hut.

Goduli nie wystarczyła praca u hrabiego, więc rozpoczął własną działalność. Pierwszą kopalnię "Maria" Karol Godula zbudował w roku 1823. Kopalnia zajmowała się wydobyciem galmanu, a działała do 1895 r. Nabył w 1826 dobra Szombierki, a w następnych latach także Bujaków i Bobrek. Prócz tego wydzierżawił majątki Orzegów i Biskupice. W jego posiadaniu było wiele kopalń węgla, jak na przykład: Wolność Górnicza, Paweł, Orzegów, Stein, Kleofas; w wielu zaś innych miał znaczące udziały. Stał się również jedynym dostawcą gliny do pieców cynkowych. Największe sukcesy odnosił w hutnictwie cynkowym. Otwierał nowe kopalnie galmanu, a kruszec ten przerabiał w swoich hutach. W późniejszych latach nabył też Szombierki i Paniowy. Swój interes rozwijał w trudnych czasach, bowiem w latach 20. XIX wieku kryzys przeżywały huty cynku. Wielu przedsiębiorców zbankrutowało, jednak Karolowi Goduli udało się wtedy zwiększyć swój majątek.

W roku 1822 założył hutę Neue Zeit w Bielszowicach, w roku 1832 zakupił hutę w Chebziu za cenę 1920 talarów, w 1836 nabył hutę cynkową Dobra Nadzieja za 3715 talarów, a w 1847 kupił udziały w hucie Morgenroth w Orzegowie. Zarządzał zarazem hutami swoimi, jak i należącymi do hrabiego Ballestrema.

Końcowe lata życia[edytuj | edytuj kod]

Karol Godula aż do końca swych dni bardzo aktywnie działał w przemyśle kopalnianym i hutniczym. Godula umarł w ten sam sposób co rodzice. W 1848 roku na Śląsku rozszalała się epidemia cholery. Próbował przed nią uciec do Wrocławia, jednak okazało się, że został już zarażony. Zmarł 6 lipca 1848 roku we Wrocławiu, w hotelu „Pod złotą gęsią”.

W dniu śmierci Karola Goduli jego majątek szacowano na 2 miliony talarów. Na majątek składało się: 19 kopalń galmanu, 40 kopalń węgla kamiennego, 3 huty cynku, 28 kuksów w hucie "Karol", do tego dochodzą tereny: Orzegów, Szombierki, Bujaków, Bobrek, Paniowy. Pozostawił po sobie też listy zastawne o łącznej wartości 750.000 talarów. Dla porównania średnia pensja nauczycielki (bardzo dobrze płatna) rocznie wynosiła około 300 talarów.

Spuścizna[edytuj | edytuj kod]

Pałac Goduli w Szombierkach pędzla Alexandra Dunckera

Godula praktycznie cały swój majątek zapisał w testamencie nie spokrewnionej z nim swojej wychowanicy Joannie Gryzik (wraz z jej ręką majątek odziedziczyła rodzina hrabiów Schaffgotsch). W 1909 r. Joanna przeniosła jego prochy z Wrocławia, w którym zmarł, do Szombierek.

Dzielnica Rudy Śląskiej (Godula, niem. Godullahütte) jest nazwana jego nazwiskiem. Karol Godula jest patronem Górnośląskiej Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości w Chorzowie, Gimnazjum nr 6 w Bytomiu w dzielnicy Szombierki, Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 3 w Rudzie Śląskiej- Halembie, Szkoły Podstawowej nr 40 w Rudzie Śląskiej, a także Centrum Edukacji Ekonomiczno-Handlowej w Tarnowskich Górach.

Karol Godula miał pałac w Szombierkach, obecnie w tym miejscu znajduje się Szkoła Podstawowa nr 45 i Przedszkole nr 39.

Legendy i anegdoty[edytuj | edytuj kod]

Ludzie wierzyli, że Godula podpisał pakt z diabłem, ponieważ nie potrafiono sobie wytłumaczyć, jak osoba z chłopskiej rodziny mogła zostać milionerem. Jego nocne doświadczenia chemiczne również nasuwały myśl, że paktuje z diabłem. Jego mroczna twarz, zgarbiona postura, kuśtykanie oraz głosy o jego pakcie z diabłem sprawiły, że ludzie bali się go. Miało to dla niego również dobre strony, ponieważ unikali go nawet złodzieje.

Jedna z legend mówi, że Godula co jakiś czas wyrusza do swoich wsi i bije pijaków. Wiązało się to z faktem, że był człowiekiem bardzo wymagającym wobec swych pracowników i poddanych, nie tolerował pijaństwa, rozpusty i lenistwa, a nieposłusznych sobie surowo karał.

Godula nigdy nie cieszył się uznaniem ze strony władz pruskich. W roku 1846, gdy puszczono w ruch kolej z Wrocławia do Mysłowic, pierwszym pasażerem był król Wilhelm II. Karol Godula rozkazał na tę okazję przyozdobić cały dworzec w Chebziu, on zaś jego pracownicy czekali w odświętnych strojach na dworcu na powitanie króla. Pociąg jednak przejechał, nie zatrzymując się na stacji. Świadczyło to o lekceważącym i pogardliwym stosunku króla do śląskiego magnata.

Jedyną osobą, do której Godula żywił silne uczucie była Joanna Schaffgotsch, córka jego służących, których zatrudnił, i z którymi mieszkał w Rudzie. Była jedną z niewielu osób, które nie unikały Goduli i jako kilkuletnia dziewczynka zaprzyjaźniła się z Godulą. Była tak naprawdę jedyną radością jego życia. W testamencie Karol zapisał jej ogromny spadek.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]