Karol Grycz-Śmiłowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Karol Grycz-Śmiłowski (ur. w 1885 w Cieszynie, zm. w 1959) – polski pastor luterański, następnie wyznawca antytrynitaryzmu, założyciel Jednoty Braci Polskich[1][2].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Odbył studia w zakresie teologii ewangelickiej w Berlinie, Halle, Wiedniu i Lipsku[3]. W 1909 został ordynowany na duchownego ewangelicko-augsburskiego i objął urząd wikariusza w Skoczowie[4]. Od 1919 był kapelanem wojskowym w Krakowie[5] [6]. W 1934 opublikował "Z ziemi świętej nowoczesne Wierzę" w którym to dziele zaprezentował się jako wolnomyśliciel i duchowy spadkobierca braci polskich.

W 1936 skupił wokół siebie niewielką grupę wyznawców i zaczął wydawać kwartalnik "Wolna Myśl Religijna". W 1937 w Łodzi założył wolny związek religijny "Bracia Polscy", który od 1945 zmienił nazwę na "Jednota Braci Polskich", nawiązując do historycznego arianizmu polskiego. W 1937 wziął udział jako pierwszy przedstawiciel Polski w międzynarodowej konferencji unitariańskiej[7]. Głosił wierność zasadom historycznego ruchu braci polskich, zwłaszcza antytrynitaryzm i zgodność wiary z rozumem. Praktykował chrzest dorosłych przez zanurzenie w wodzie. Jest kwestią sporną, w jakim stopniu jego zasady religijne były inspirowane Katechizmem Rakowskim z 1604, a w jakim stopniu opierały się na współczesnych nurtach religijnych, zwłaszcza na naukach hinduskiego teologa Vivekanandy.

Podczas wojny został aresztowany przez Niemców, uciekł i ukrywał się przed Gestapo, a po oswobodzeniu miasta wrócił do Krakowa i podjął na nowo działalność[8]. Jednocześnie w latach 1945-1949 pełnił posługę proboszcza parafii luterańskiej w Krakowie[9]

Był promotorem misji humanitarnej Kościoła Unitariańskiego w USA - Unitarian Service Committee, obecnie Unitarian Uniwersalist Service Committee, która w latach 1945-1949 uruchomiła nowoczesny, 300 łóżkowy szpital - Instytut Chirurgii Urazowej im. Tadeusza Kościuszki, obecnie Szpital Chirurgii Urazowej im. dra J. Daaba w Piekarach Śląskich[10].

Jednota pod kierownictwem Grycza-Śmiłowskiego przetrwała trudny okres opozycji ze strony katolicyzmu i protestantyzmu polskiego, a po 1945 również zwalczania przez władze stalinowskie w Polsce. Dopiero na krótko przed śmiercią Grycz-Śmiłowski w 1959 otrzymał pozwolenie na wyjazd do Chicago na 16. Międzynarodowy Kongres Liberalnego Chrześcijaństwa i Wolności Religijnej[11].

Jednota została zarejestrowana w PRL dopiero w 1967[12].

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Karol Grycz-Śmiłowski Bracia Polscy, Arianie - Unitarianie: zarys dziejów (niedatowane)
  • Karol Grycz-Śmiłowski Z ziemi świętej nowoczesne "Wierzę." 1937
  • Karol Grycz-Śmiłowski Wygnanie i powrót Arian do Polski w 300-lecie ich męczeństwa 1934

Przypisy

  1. Charles A. Howe For faith and freedom: a short history of Unitarianism in Europe 1997 - 211
  2. Jahrbücher für Geschichte Osteuropas Osteuropa-Institut München - 2000
  3. Eduard Kneifel, Die Pastoren der Evangelisch-Augsburgischen Kirche in Polen. Ein biographisches Pfarrerbuch mit einem Anhang, Eging 1967, s. 96.
  4. Eduard Kneifel, Die Pastoren der Evangelisch-Augsburgischen Kirche in Polen. Ein biographisches Pfarrerbuch mit einem Anhang, Eging 1967, s. 96.
  5. O Śmiłowskim (dostęp 28.9.2010)
  6. Eduard Kneifel, Die Pastoren der Evangelisch-Augsburgischen Kirche in Polen. Ein biographisches Pfarrerbuch mit einem Anhang, Eging 1967, s. 96.
  7. The Christian leader / The Universalist leader 1937 "Mrs. Wilna Constable of Vancouver described the remarkable changes in the religious condition of the Philippine Islands where Archbishop Aglipay is leading the liberal Christian movement. Dr. K. Grycz-Smilowski represented Poland"
  8. (dostęp 28.9.2010)
  9. Eduard Kneifel, Die Pastoren der Evangelisch-Augsburgischen Kirche in Polen. Ein biographisches Pfarrerbuch mit einem Anhang, Eging 1967, s. 96.
  10. strona Unitarian Uniwersalistów w R.P. (dostęp 20.02.2014)
  11. I.A.R.F., Chicago, 1958: sixteenth congress, August 9–13, 1958, International Association for Liberal ... - 1959 "Reverend Karol Grycz-Smilowski, Krakow, Poland Reverend Karl-Ulrich Niedlich, Lunow, Kr. Eberswalde, DDR (Eastern Germany) Dr. Rudolf Kurschner, Berlin, Germany, for the Berlin Unitarian Church Reverend G. Bourquin, Berlin,
  12. Religie.wiara.pl Jednota

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]