Karol Marcinkowski
Karol Marcinkowski (ur. 23 czerwca 1800 w Poznaniu, zm. 6 listopada 1846 w Dąbrówce Ludomskiej) – wielkopolski lekarz, społecznik, filantrop, inicjator budowy Bazaru w Poznaniu.
Spis treści |
[edytuj] Biografia
Urodził się 23 czerwca 1800 w Poznaniu. W 1817 zdał maturę w Gimnazjum św. Marii Magdaleny w Poznaniu, po czym udał się do Berlina aby studiować medycynę. W okresie studiów należał do tajnej organizacji „Polonia”, która głosiła hasła republikańskie i utylitarystyczne. Gdy stowarzyszenie zostało wykryte, Marcinkowskiego aresztowano i skazano na karę więzienia, którą w latach 1822–1823 odbył w twierdzy Wisłoujście. Po zwolnieniu zakończył studia doktoratem medycyny (1823).
Następnie powrócił do Poznania, gdzie pracował jednocześnie w szpitalu miejskim i prowadził prywatną praktykę z zakresu chirurgii i ginekologii.
W grudniu 1830 udał się do Warszawy aby wziąć udział w powstaniu listopadowym. Najpierw służył w kawalerii, lecz po krótkim czasie został lekarzem sztabowym. Trafił do oddziału dowodzonego przez gen. Dezyderego Chłapowskiego, który został wysłany na Litwę. Za udział w walkach został odznaczony krzyżem Virtuti Militari.
Po kapitulacji został internowany w Prusach Wschodnich, gdzie brał udział w zwalczaniu epidemii cholery w Kłajpedzie.
Stamtąd uciekł na zachód, najpierw do Wielkiej Brytanii, a później do Francji. Podczas tego pobytu spotykał się zarówno z popowstańczą emigracją jak i tamtejszymi środowiskami medycznymi, pogłębiając swoją wiedzę, a jednocześnie uchodząc za autorytet w dziedzinie walki z cholerą (w 1833 Francuska Akademia Nauk przyznała mu złoty medal za rozprawę o cholerze).
W 1834 postanowił wrócić do kraju, jednak po przekroczeniu granicy Prus został aresztowany i skazany na pobyt w twierdzy w Świdnicy za udział w powstaniu.
Zwolniono go dopiero w 1837 w wyniku starań mieszkańców i władz Poznania (zarówno polskich jak i niemieckich), w którym wybuchła wówczas epidemia cholery. Od tego momentu oprócz praktyki lekarskiej i działalności filantropijnej (ubogich leczył bezpłatnie, często sam kupując im leki) zaangażował się w pracę na rzecz społeczeństwa. Do najbardziej znanych jego działań należy inicjatywa powołania Spółki Akcyjnej Bazar w 1838 czy założenie Poznańskiego Towarzystwa Pomocy Naukowej w 1841 (stanął również na czele jego zarządu), którego zadaniem było pogłębianie polskiego dorobku naukowego i pomoc w edukacji ubogiej młodzieży w myśl jego słów: "Wychowanie nasze jest to dług zaciągniony u ogółu, z czego się w swym czasie wypłacać winniśmy".
Był radnym miejskim, który starał się o powstanie stałego polskiego teatru miejskiego. Zajmował się również problemem poprawy sytuacji materialnej i zdrowotnej biedoty miejskiej. W ostatnich latach życia otoczony był powszechnym szacunkiem zarówno ze strony władz, jak i rodaków, nazywających go "Naszym Doktorem" lub "Doktorem Marcinem".
Jego doświadczenia powstańcze, liberalne poglądy,oraz wpływ takich osób jak Hipolit Cegielski czy Dezydery Chłapowski sprawiły, że stał się orędownikiem pracy organicznej i walki o wolność metodami politycznymi i ekonomicznymi, będąc pierwszym z długiego szeregu wielkopolskich organiczników realizujących ideały pozytywistyczne.
Zmarł 6 listopada 1846 w Dąbrówce Ludomskiej. Pochowano go na nieistniejącym już cmentarzu świętomarcińskim, skąd po likwidacji nekropolii jego doczesne szczątki trafiły do kościoła św. Wojciecha w Poznaniu.
[edytuj] Instytucje i miejsca imienia Karola Marcinkowskiego
- Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu;
- I Liceum Ogólnokształcące i Gimnazjum Dwujęzyczne im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu;
- Zespół Szkół Medycznych w Koninie;
- Szpital w Gostyniu;
- Szpital wojewódzki w Zielonej Górze ;
- Park w Ostrowie Wielkopolskim;
- Plac w Rogoźnie;
- zabytkowy park w Poznaniu;
- Aleje Marcinkowskiego – jedna z reprezentacyjnych arterii centrum Poznania.
- Fundacja Gospodarcza im. Karola Marcinkowskiego w Ciechanowie;
[edytuj] Upamiętnienia
W roku Jubileuszowym 2000, który zbiegł się z 200. rocznicą urodzin Karola Marcinkowskiego Poczta Polska wprowadziła do obiegu dwa znaczki poświęcone tematowi Etosu Pracy. Znaczek o nominale 70 gr ukazuje w formie grafiki sylwetkę tego prekursora pracy organicznej[1].
[edytuj] Bibliografia
- Jan Chryzostom Janiszewski, Mowa podczas nabożeństwa żałobnego za duszę ś. p. doktora Karola Marcinkowskiego, Poznań 1846.
- Hipolit Cegielski, Życie i zasługi doktora Karola Marcinkowskiego: rzecz z okazyi jubileuszowego obchodu 25-letniej rocznicy założenia Towarzystwa Pomocy Naukowej im. K. Marcinkowskiego napisana i na walném zebraniu tego Towarzystwa w dniu 8 lutego roku 1866, Poznań 1866.
- Ignacy Zielewicz, Żywot i zasługi doktora Karola Marcinkowskiego z okazyi pięćdziesięcioletniego jubileuszu Towarzystwa Pomocy Naukowej, Poznań 1891.
- Ignacy Zielewicz, Żywot i zasługi Karola Marcinkowskiego oraz dzieje Towarzystwa Pomocy Naukowej dla młodzieży W. Księstwa Poznańskiego, Poznań 1895.
- Ignacy Zielewicz, Nowe przyczynki do życiorysu doktora Karola Marcinkowskiego na źródłach archiwalnych osnute, Poznań 1908.
- Helena Rzepecka, Kim był Karol Marcinkowski?, Lwów 1913.
- Kazimierz Bross, Karol Marcinkowski jako lekarz', Poznań 1923.
- Kazimierz Krotoski, Karol Marcinkowski : materjał do obchodów z okazji przeniesienia zwłok Jego do Grobów Zasłużonych w dniu 10 czerwca 1923, Poznań 1923.
- Witold Jakóbczyk, Doktór Marcin: Jan Karol Marcinkowski 1800-1846, Poznań 1946.
- Adam Wrzosek, Karol Marcinkowski. T. 1, Warszawa 1960.
- Adam Wrzosek, Karol Marcinkowski. T. 2', Warszawa 1961.
- Witold Jakóbczyk, Karol Marcinkowski, (w:) Wielkopolski Słownik Biograficzny, Warszawa-Poznań 1981.
- Witold Jakóbczyk, Przetrwać na Wartą 1815-1914, Warszawa 1989.
- Witold Molik, Kult Karola Marcinkowskiego, Poznań 1996.
- Karol Marcinkowski i jego czasy, red. Jacek Wiesiołowski, Poznań 1996.
- Małgorzata Kośka, Adam Tytus Działyński, Karol Marcinkowski, Warszawa 2003.
- Ewa Kłodzińska, Śladami Karola Marcinkowskiego, Poznań 2007.
