Karol Olszewski
Karol Stanisław Olszewski (ur. 29 stycznia 1846 w Broniszowie Tarnowskim (obecnie wieś Broniszów k. Ropczyc), zm. 24 marca 1915 w Krakowie) – polski fizyk i chemik, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Był synem Jana (ziemianina, zabitego wkrótce po narodzinach Karola podczas rabacji galicyjskiej) i Anny ze Zwolińskich[1]. Absolwent I Liceum Ogólnokształcącego w Tarnowie. Studiował chemię i fizykę na Uniwersytecie Jagiellońskim (1866–1872), później kształcił się w Heidelbergu. Po powrocie do Krakowa został docentem, od 1876 był profesorem; kierował Katedrą Chemii Ogólnej, następnie Katedrą Chemii Nieorganicznej. Od 1888 był członkiem-korespondentem, od 1896 członkiem rzeczywistym Akademii Umiejętności w Krakowie.
Wraz z Zygmuntem Wróblewskim dokonał 5 kwietnia 1883 (według innych źródeł 29 marca) pierwszego na świecie skroplenia tlenu, zaś 13 kwietnia 1883 azotu. Później obaj uczeni zestalili także dwutlenek węgla i metanol. Użyli do tego celu kaskadowej metody skraplania gazów pod zmniejszonym ciśnieniem, w której kolejne skroplone i wrzące gazy obniżały temperaturę dla kolejnych skropleń w niższych temperaturach.
W 1895 skroplił i zestalił argon.
Karol Olszewski przyczynił się do rozwoju rentgenografii. Pierwsze zdjęcie wykonał wraz z profesorem Alfredem Obalińskim w Katedrze Fizyki Uniwersytetu Jagiellońskiego w 1896 r., w rok po odkryciu Röntgena.
Olszewski był zgłaszany do Nagrody Nobla z fizyki[2]. Na XXXV. Zjeździe Fizyków Polskich w Białymstoku prof. Andrzej Kajetan Wróblewski (Instytut Fizyki Doświadczalnej UW) przedstawił referat nt. „Fizyka w Polsce wczoraj, dziś i jutro” – krótką charakterystykę fizyki w Polsce XX w. Zaprezentował wskaźniki bibliometryczne, liczby dotyczące stopni i tytułów naukowych oraz liczby studentów fizyki. W podsumowaniu ocenił wkład Polaków do światowej fizyki XX w., wyodrębniając przede wszystkim – poza Marią Skłodowską-Curie (która w światowych zestawieniach jest wymieniana jako obywatelka francuska) – czterech fizyków, którzy dokonali odkryć na miarę Nagrody Nobla: Mariana Smoluchowskiego, Mariana Danysza, Jerzego Pniewskiego i Karola Olszewskiego[3].
Pochowany został na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie, w kwaterze 9. Jego imieniem nazwano jedną z ulic na krakowskim Starym Mieście.
Spis treści |
Zobacz też [edytuj]
Przypisy
- ↑ Zdzisław Wojtaszek, Olszewski Karol Stanisław, Polski Słownik Biograficzny, tom XXIV, 1979, s. 27
- ↑ A. K. Wróblewski: Historia fizyki. s. 362.
- ↑ Andrzej Kajetan Wróblewski (Instytut Fizyki Doświadczalnej UW): Fizyka w Polsce wczoraj, dziś i jutro (pol.). labfiz.uwb.edu.pl. [dostęp 2012-08-31].
Bibliografia [edytuj]
- Zdzisław Wojtaszek, Olszewski Karol Stanisław, w: Polski Słownik Biograficzny, tom XXIV, 1979, s. 27–30
- Andrzej Śródka, Uczeni polscy XIX-XX stulecia, tom III: M–R, Warszawa 1997, s. 301–303 (z fotografią)
Linki zewnętrzne [edytuj]
- Andrzej Szytuła. 125 rocznica skroplenia składników powietrza. „Foton”. 101 (Lato 2008), s. 14–17, 2008.
- M. von Smoluchowsky. Karl Olszewski – ein Gelehrtenleben. „Naturwissenschaften”. 5 (50), s. 738–740, 1917. doi:10.1007/BF02448011 (niem.).
- Prace Karola Olszewskiego dostępne w Sieci (Katalog HINT)
