Karol Stanisław Radziwiłł Panie Kochanku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Karol Stanisław „Panie Kochanku” Radziwiłł
Karol Stanisław „Panie Kochanku” Radziwiłł
portret pędzla Konstantego Aleksandrowicza
Trąby
Trąby
Data urodzenia 27 lutego 1734
Miejsce urodzenia Nieśwież
Data śmierci 21 listopada 1790
Miejsce śmierci Biała Podlaska
Rodzina Radziwiłł
Rodzice Michał Kazimierz Radziwiłł „Rybeńko”
Urszula Franciszka Wiśniowiecka
Małżeństwo Maria Karolina Lubomirska (rozwód)
Teresa Karolina Rzewuska (bezpotomnie)
Dzieci brak
Odznaczenia
Order Orła Białego Order św. Huberta (Bawaria) Order Świętego Andrzeja Powołańca (Imperium Rosyjskie) Order Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie)
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy Karola Radziwiłła „Panie Kochanku”. Zobacz też: inne osoby noszące nazwisko Karol Radziwiłł.

Karol Stanisław Onufry Jan Nepomucen Radziwiłł „Panie Kochanku”[1] herbu Trąby (ur. 27 lutego 1734 w Nieświeżu, zm. 21 listopada 1790 w Białej) – wojewoda wileński od 1762, generał lejtnant od 1759 roku, szef 8. Regimentu Pieszego Domu Radziwiłłów[2], starosta lwowski od 1755, miecznik wielki litewski od 1752, w 1752 roku mianowany podczaszym litewskim, [3]X ordynat nieświeski, VIII ordynat ołycki, VII pan na Białej, właściciel Birż, Dubinek, Kiejdan.

Był najzamożniejszym magnatem w Rzeczypospolitej w II poł. XVIII w. i jednym z najbogatszych przedstawicieli arystokracji w Europie. Jego majątek obejmował m.in. 16 miast, 683 wsie i 25 wójtostw, a wokół jego postaci narosło wiele legend. Z jednej strony był przedstawiany jako opój i hulaka, a z drugiej – jako przykład szlachetności, samarytanin i patriota.

Niezmiernie bogaty i wpływowy, zdobył sobie wśród szlachty ogromną popularność dzięki szczodrości, sarmatyzmowi obyczajów, skłonności do biesiad i żartów, z drugiej strony znanym był z popędliwości i dzikich wybryków. Za życia cieszył się wielką popularnością, zwłaszcza wśród zubożałej szlachty, a dziś jest przedstawiany jako symbol swojej epoki.

Karol Radziwiłł był również pierwowzorem postaci stolnika Horeszki z Pana Tadeusza Adama Mickiewicza a jego nazwisko pada w księdze XI: Podług niej później Karol-Kochanku-Radziwiłł, gdy przyjmował w Nieświeżu króla Stanisława.

Był również założycielem tzw. Radziwiłłowskiej Szkoły Majtków w Nieświeżu (1780-1782) – swego rodzaju pierwszej szkoły morskiej w dziejach Rzeczypospolitej. Wspomina ją kpt. Karol Olgierd Borchardt, opisując źródła myśli morskiej w Polsce w swej książce „Kolebka nawigatorów”.

Przydomek[edytuj | edytuj kod]

Znany pod przydomkiem „Panie Kochanku” nadanym mu z uwagi na ulubione powiedzonko, którym zwracał się do swoich rozmówców oraz dla odróżnienia od Karola Stanisława Radziwiłła (1669-1719).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem Michała Kazimierza Radziwiłła i Franciszki Urszuli Wiśniowieckiej. Jego żoną była Maria Lubomirska, starościanka bolimowska, z którą rozwiódł się w 1760. Jego drugą żoną została Teresa Rzewuska, córka Wacława Rzewuskiego.

Książę Radziwiłł piastował w ciągu swego życia wiele funkcji państwowych w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Już w 1748, w wieku czternastu lat, został posłem powiatu oszmiańskiego na sejm. W 1751 został pułkownikiem wojska litewskiego; od 1752 był miecznikiem Wielkiego Księstwa Litewskiego, później marszałkiem trybunału wileńskiego, a w 1762 został wojewodą wileńskim.

Był posłem z powiatu wileńskiego na sejm 1753 roku. [4] Był posłem z powiatu nowogródzkiego na sejm 1754 roku. [5] W czasie sejmu konwokacyjnego w 1764 był przywódcą związanego z Wettynami obozu staroszlacheckiego. Jako przeciwnik Familii Czartoryskich protestował przeciwko wkroczeniu popierających ich wojsk rosyjskich. 7 maja 1764 roku podpisał manifest, uznający odbywający się w obecności wojsk rosyjskich sejm konwokacyjny za nielegalny.[6]Na czele swoich oddziałów nadwornych stoczył w czerwcu z Rosjanami przegraną bitwę pod Słonimiem i zmuszony był do wyjechania na Wołoszczyznę. Potem przeniósł się do Drezna, gdzie zastała go wieść o odebraniu mu przez Sejm urzędu wojewody i zasekwestrowaniu jego dóbr.

Dzięki staraniom posła rosyjskiego Nikołaja Repnina powrócił do kraju i został 13 czerwca 1767 marszałkiem generalnym konfederacji radomskiej. Na zwołanym 5 października 1767 sejmie w Warszawie został jego marszałkiem. Po ślubowaniu wierności królowi Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu odzyskał ponownie wszystkie utracone uprzednio stanowiska państwowe.

W 1768 wystąpił przeciwko traktatowi gwarancyjnemu, mocą którego Rzeczpospolita stała się rosyjskim protektoratem, przyłączył się na emigracji do przywódców konfederacji barskiej.[7] W 1770 był w Preszowie członkiem założycielem loży wolnomularskiej Cnotliwy Wędrowiec[8].

Za nie złożenie w przepisanym terminie przysięgi na wierność Katarzynie II, po I rozbiorze Polski Rosjanie skonfiskowali mu klucze: Newel, Siebież w guberni połockiej oraz Kopyś i Romanów w guberni mohylewskiej[9].

Na Litwę wrócił w 1777 roku. Osiadłszy w Nieświeżu, nie mieszał się odtąd do spraw publicznych, oddany marnotrawieniu ogromnej fortuny na zbytkowne przyjęcia, festyny i przyozdabianie swej rezydencji. Słynne było zwłaszcza przyjęcie, które zgotował w 1785 Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu.

Podczas Sejmu Czteroletniego był jednym z największych przeciwników reform, króla i Familii Czartoryskich.

3 sierpnia 1757 został odznaczony Orderem Orła Białego, od 1739 był kawalerem bawarskiego Orderu Świętego Huberta[10], w 1767 został odznaczony rosyjskim Orderem św. Andrzeja Powołańca[11], w 1767 roku odznaczony rosyjskim Orderem św. Aleksandra Newskiego[12].

Przypisy

  1. D. Sidorski, „Panie Kochanku”, Katowice 1987, s. 34.
  2. Mariusz Machynia, Valdas Rakutis, Czesław Srzednicki, Oficerowie wojska Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy, Kraków 1999, s. 81, 470.
  3. Urzędnicy centralni i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego XIV-XVIII wieku spisy opracowali Henryk Lulewicz i Andrzej Rachuba, Kórnik 1994, s. 146.
  4. Diarjusze sejmowe z wieku XVIII.T.III. Diarjusze sejmów z lat 1750, 1752, 1754 i 1758, Warszawa 1937, s. 131.
  5. Diarjusze sejmowe z wieku XVIII.T.III. Diarjusze sejmów z lat 1750, 1752, 1754 i 1758, Warszawa 1937, s. 244.
  6. Materiały do dziejów bezkrólewia po śmierci Augusta III i pierwszych lat dziesięciu panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego, t. I Lwów 1857, s. 45-49.
  7. Teresa Zielińska, Radziwiłłowie herbu Trąby-dzieje rodu, w: Radziwiłłowie herbu Trąby, Warszawa 1996, s. 22. Uwaga! Teresa Zielińska mylnie nazywa Radziwiłła marszałkiem generalnym konfederacji radomskiej na Litwie, Panie Kochanku był marszałkiem konfederacji generalnej (koronnej), marszałkiem litewskim był Stanisław Brzostowski.
  8. Wykaz polskich lóż wolnomularskich oraz ich członków w latach 1738-1821 poprzedzony zarysem historji wolnomularstwa polskiego i ustroju Wielkiego Wschodu Narodowego Polskiego: uzupełnienia i aneksy, opracował Ludwik Hass, b. r. w., s. 113.
  9. Janusz Iwaszkiewicz, Wykaz dóbr ziemskich skonfiskowanych przez rządy zaborcze w latach 1773-1867, Warszawa 1929, s. 5, 15.
  10. Мальдзіс А. І. Беларусь у люстэрку мемуарнай літаратуры XVIII ст. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1982. — С. 115
  11. Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 189.
  12. Бантыш-Каменский Н.Н. Списки кавалерам российских императорских орденов Св. Андрея Первозванного, Св. Екатерины, Св. Александра Невского и Св. Анны с учреждения до установления в 1797 году орденского капитула, 2005, s. 149.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Poprzednik
Michał Kazimierz „Rybeńko”
POL COA Radziwiłł.svg Głowa rodu Radziwiłłów
1762-1790
POL COA Radziwiłł.svg Następca
Dominik Hieronim