Karol Teodor Dalberg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Karol Teodor Dalberg w 1812

Karol Teodor Dalberg, właściwie Karl Theodor Anton Maria von Dalberg (ur. 8 lutego 1744 w Mannheim , zm. 10 lutego 1817 w Ratyzbonie) – arcybiskup Moguncji w latach 1802-1803, a następnie arcybiskup Ratyzbony w latach 1802-1817, tym samym elektor oraz arcykanclerz Świętego Cesarstwa Rzymskiego w latach 1802-1806. Książę Ratyzbony w latach 1803-1810. Książę prymas Związku Reńskiego oraz książę Frankfurtu w latach 1806-1813 (od 1810 wielki książę).

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Herb Wielkiego Księstwa Frankfurtu

Urodzony w Mannheim, był synem Franza Heinricha z magnackiej rodziny Dalberg, administratora Wormacji, jednego z głównych doradców elektora arcybiskupa Moguncji. Rodzice wybrali dla niego karierę kościelną. Studiował m.in. na uniwersytecie w Heidelbergu. W 1779 roku został kanonikiem w Würzburgu, a w 1786 roku także kanonikiem w Moguncji. W dniu 18 czerwca 1787 został wybrany biskupem koadiutorem archidiecezji Mogunckiej W listopadzie 1787 przyjął świecenia kapłańskie w Bambergu, a 31 sierpnia 1788 został konsekrowany na biskupa. W 1802 roku został arcybiskupem-elektorem Moguncji i arcykanclerzem Cesarstwa.

Po traktacie z Lunéville w 1801, w którym wszystkie obszary na lewym brzegu Renu zostały scedowane na Francję, Dalberg musiał poddać Wormację, Konstancję, a także Moguncję. Jednak zachował Aschaffenburg, a w 1803 uzyskał terytorium biskupiego księstwa Ratyzbony. Od tego momentu Dalberg przeniósł stolicę księstwa arcybiskupiego do Ratyzbony, którego został ordynariuszem.

W 1806 po rozpadzie Cesarstwa Rzymskiego, wraz z innymi książętami przyłączył do Związku Reńskiego. Formalnie zrezygnował z urzędu arcykanclerza w liście do cesarza Franciszka II. Napoleona, będący protektorem Związku Reńskiego mianował go księciem prymasem, dając mu tym samym pierwszeństwo wśród członków związku oraz prawo przewodniczenia sejmowi.

Po traktacie z Schönbrunn (1810) został wyniesiony przez Francuzów do rangi wielkiego księcia Frankfurtu, co znacznie powiększyło jego terytorium, mimo że musiał oddać Ratyzbonę Królestwu Bawarii.

W 1813 roku zrezygnował ze wszystkich swoich urzędów i godności (z wyjątkiem arcybiskupstwa Ratyzbony) na rzecz pasierba Napoleona Eugeniusza de Beauharnais.

Zmarł w 1817 roku w Ratyzbonie.

Polityka względem Kościoła[edytuj | edytuj kod]

Jego polityka i pozycja nie zyskała uznania Stolicy Apostolskiej. Kuria Rzymska sprzeciwiała się choćby używaniu przez niego tytułu prymasa. Mimo tego zajął się opracowaniem projektu konkordatu dla Niemiec według zasad febronianizmu i józefinizmu.

Podjął również swoistą reformę Kościoła w Niemczech, w którym nie widział miejsca dla zakonów. Jego marzenie o jednym Kościele germańskim pod wyłączną władzą prymasa Niemiec. Zamiar ten niespełniony pod protektoratem Napoleona ponowił na Kongresie wiedeńskim. Tam przekreślił całkowicie tę wizję sekretarz stanu, kardynał Ercole Consalvi.

Ocena[edytuj | edytuj kod]

Polityczne podporządkowanie się Napoleonowi było mu wielokrotnie zapamiętane, choć pamięta się także o jego zasługach. Dalberg, działając według ideałów Oświecenia, dbał o oświatę i naukę, założył uniwersytet w Aschaffenbergu. Sam był pisarzem, a także przyjacielem Goethego, Schillera i Wielanda. Był członkiem wielu akademii nauk, m.in Bawarskiej Akademia Nauk

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Herbert Hömig, Carl Theodor von Dalberg. Staatsmann und Kirchenfürst im Schatten Napoleons, Paderborn 2011.
  • Konrad M. Färber Kaiser und Erzkanzler. Carl von Dalberg und Napoleon am Ende des Alten Reiches, Regensburg 1994.