Karolina Sobańska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Karolina Rozalia Tekla Sobańska z domu Rzewuska (ur. 1793/1795, zm. 1885) – hrabina, agentka rosyjskiej policji carskiej, żona Hieronima Sobańskiego.

Karolina Rzewuska urodziła się jako córka Adama Wawrzyńca Rzewuskiego, a jej rodzeństwem byli Ewelina Hańska, Adam, generał rosyjski i Henryk, powieściopisarz. Po zakończeniu edukacji w Wiedniu wyszła za mąż za starszego od niej Hieronima Sobańskiego, ziemianina prowadzącego interesy w Odessie, choć spędzającego dużo czasu poza miastem.

W 1818 Karolina poznała generała Iwana Osipowicza de Witte vel. Jana de Witte, polskiego zdrajcę wsławionego później okrucieństwem i bezwzględnością wobec powstańców listopadowych, który został jej kochankiem. Uczestniczyła w życiu towarzyskim miasta, a w 1823 w towarzyskim kręgu znalazł się zesłany tu Aleksander Puszkin. Puszkinowi udało się rozkochać w sobie Sobańską, ale także żonę hrabiego Michaiła Woroncowa, gubernatora Odessy, za co Puszkin został wkrótce wydalony z miasta.

Następnym znanym zesłańcem, który znalazł się w otoczeniu Witta i Sobańskiej był Adam Mickiewicz. Prawdopodobnie z inspiracji Witta, który zlecił Sobańskiej inwigilacje poety, doszło do romansu Mickiewicza z Karoliną, choć wbrew oczekiwaniom generała znajomość przerodziła się w przyjaźń. Sobańska znana była jako zdrajczyni, lecz przyjmowana była na odeskich salonach z szacunkiem i strachem, bowiem jeden jej raport mógł zadecydować o karierze[1]. Pomiędzy 19 sierpnia a 27 października 1825 Mickiewicz i Sobańscy uczestniczyli w wyprawie gen. Witta na Krym, który to stał się inspiracją do Sonetów krymskich, zadedykowanych "towarzyszom podróży krymskiej", a opublikowanych w 1826 wraz z miłosnymi sonetami tzw. odeskimi adresowanymi do D. D., za którymi to inicjałami kryła się najprawdopodobniej Karolina[2][3].

Po powrocie Woroncew załatwił Mickiewiczowi przeniesienie do Moskwy, lecz jego wyjazd zbiegł się ze śmiercią cara Aleksandra I i powstaniem dekabrystów. W 1829 Mickiewicz prawdopodobnie dzięki niej opuścił Rosję i udał się do Niemiec na pokładzie angielskiego parowca. W tym czasie Sobańska miała swój udział w dekonspiracji spisku dekabrystów.

Po wybuchu powstania listopadowego w Polsce generał Witt mianowany został wojennym gubernatorem Warszawy, a wraz z nim jesienią 1831 do Warszawy przybyła właśnie owdowiała Karolina Sobańska. Chcąc zdobyć zaufanie Polaków Witt posłużył się Sobańską w roli „anioła opatrzności”, jakoby za jej wstawiennictwem wypuszczając przesłuchiwanych na wolność[1]. Następnie wysłał ją do Drezna z zadaniem przeniknięcia do kierownictwa polskich nacjonalistów w Saksonii. Udało jej się zdobyć zaufanie emigrantów i przekazywać cenne informacje do Moskwy.

Pomimo tych zasług car Mikołaj I nie dowierzał lojalności Rzewuskiej, co przekazał listownie Wittowi. W 1836 Witt pozbył się swojej kochanki, ta zaś z rozpaczy wyszła za mąż za Stefana Cerkovicia, Serba, byłego współpracownika Witta i oficera armii rosyjskiej, który zasłynął z okrucieństwa w czasie tłumienia powstania listopadowego w Warszawie. Niedługo potem Cerkovic zmarł, a Karolina przeniosła się do Paryża i wyszła za mąż za tłumacza dzieł Szekspira na francuski Jules’a Lacroix.

W 1850 do Paryża przybyła siostra Karoliny, Ewelina (jako żona Honoré de Balzaca, ślub wzięli w Berdyczowie, 14 marca 1850, pięć miesięcy przed jego śmiercią). Po śmierci pisarza Ewelina została z długami męża, które to dzięki Karolinie udało się jej w końcu spłacić. Po śmierci Balzaca Karolina zrezygnowała z intryg politycznych.

Syn Mickiewicza spalił wszystkie jego listy do Sobańskiej, nieznane są szczegóły ich wieloletniej znajomości.

Karolina Sobańska była bratanicą targowiczanina Seweryna Rzewuskiego.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Jerzy Stanisław Majewski: Warszawa nieodbudowana: Królestwo Polskie w latach 1815-1840. Warszawa: Veda Agencja Wydawnicza, 2009, s. 156-157. ISBN 978-83-61932-00-0.
  2. Sławomir Koper: Raporty z alkowy. "Uważam Rze Historia", 2013-01-12. [dostęp 2013-03-12].
  3. Mieczysław Tomaszewski: Adam Mickiewicz - Biography (pol.). W: Persons related to Chopin [on-line]. Narodowy Instytut Fryderyka Chopina. [dostęp 2013-03-12].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]