Karp

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy ryby. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Karp
Cyprinus carpio[1]
Linnaeus, 1758
Sazan – dzika forma karpia
Sazan – dzika forma karpia
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada promieniopłetwe
Rząd karpiokształtne
Rodzina karpiowate
Rodzaj Cyprinus
Gatunek karp
Synonimy
  • Carpio vulgaris Rapp, 1854
  • Cyprinus atrovirens Richardson, 1846
  • Cyprinus bithynicus Richardson, 1857
  • Cyprinus carpio anatolicus Hankó, 1925
  • Cyprinus carpio carpio Linnaeus, 1758
  • Cyprinus carpio caspicus Walbaum, 1792
  • Cyprinus carpio communis Anonymous, 1996
  • Cyprinus carpio elongatus Walecki, 1863
  • Cyprinus carpio fluviatilis Pravdin, 1945
  • Cyprinus carpio gibbosus Kessler, 1856
  • Cyprinus carpio lacustris Fitzinger, 1832
  • Cyprinus carpio monstrosus Walecki, 1863
  • Cyprinus carpio oblongus Antipa, 1909
  • Cyprinus carpio specularis Lacepède, 1803
  • Cyprinus chinensis Basilewsky, 1855
  • Cyprinus conirostris Temminck & Schlegel, 1846
  • Cyprinus coriaceus Lacepède, 1803
  • Cyprinus elatus Bonaparte, 1836
  • Cyprinus hungaricus Heckel, 1837
  • Cyprinus macrolepidotus Meidinger, 1794
  • Cyprinus macrolepidotus Schinz, 1822
  • Cyprinus macrolepidotus Hartmann, 1827
  • Cyprinus mahuensis Liu & Ding, 1982
  • Cyprinus melanotus Temminck & Schlegel, 1846
  • Cyprinus nordmannii Valenciennes, 1842
  • Cyprinus nudus Bloch, 1784
  • Cyprinus obesus Basilewsky, 1855
  • Cyprinus regina Bonaparte, 1836
  • Cyprinus regius Nau, 1791
  • Cyprinus rex Walbaum, 1792
  • Cyprinus rexcyprinorum Bloch, 1782
  • Cyprinus rondeletii Shaw, 1802
  • Cyprinus specularis Lacepède, 1803
  • Cyprinus specularis Gronow, 1854
  • Cyprinus viridescens Lacepède, 1803
  • Cyprinus vittatus Valenciennes, 1842
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 VU pl.svg
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło karp w Wikisłowniku

Karp[3] (Cyprinus carpio) – gatunek słodkowodnej ryby z rodziny karpiowatych (Cyprinidae). Hodowany i poławiany na dużą skalę jako ryba konsumpcyjna.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Zlewiska mórz Czarnego, Kaspijskiego i Aralskiego. Licznie odmiany hodowlane są rozpowszechnione zarówno w hodowli jak i w wodach otwartych niemal na całym świecie.

Żyje w głębokich rzekach, starorzeczach, odnogach lub rozlewiskach.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Cyprinus carpio Linnaeus 1758 Fig 126 (Matschie et al. 1909).svg

Karp, jako gatunek, powstał na drodze naturalnej poliploidyzacji na przełomie trzeciorzędu i czwartorzędu w okolicach Morza Kaspijskiego i wschodniej Anatolii[4]. Forma dzika (sazan[3]) występowała pierwotnie w Europie południowo-wschodniej i zachodniej Azji w zlewiskach mórz Egejskiego, Czarnego, Kaspijskiego i Aralskiego. Najwcześniej karp został udomowiany w Chinach (V w p.n.e.). Już z roku 350 p.n.e. pochodzą pierwsze wzmianki o karpiu w Europie. Znajdujemy je u Arystotelesa. O karpiu pisze też Pliniusz Starszy (23-74 p.n.e.) w swojej Historii Naturalnej. W Europie była to pierwsza ryba hodowana w sztucznych stawach zakładanych przy klasztorach. Od VII do XII wieku nastąpił szybki rozwój rybactwa w klasztornych majątkach Belgii, Francji, Niemiec i na Bałkanach. Jest jedną z najważniejszych ryb hodowlanych.

W Polsce karp jest gatunkiem obcym, sprowadzonym pomiędzy XII a XIII wiekiem, prawdopodobnie z hodowli czeskich lub morawskich cystersów[5].

Na świecie odławia się ok. 200 tys. ton karpia rocznie. W Polsce stanowi połowę odławianych ryb słodkowodnych. Przez wędkarzy uważany za rybę waleczną i przebiegłą.

W Polsce w okresie powojennym został uznany za jedno z podstawowych dań wigilijnych, głównie ze względu na najniższą cenę i łatwość hodowli, która skłoniła ówczesne władze państwowe do jego masowej hodowli na potrzeby wigilijne[6].

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Szkielet karpia

Osiąga ponad 1 m długości i masę ponad 30 kg (największy złowiony ważył 46,10 kg i mierzył 113 cm[1]). Najcięższy złowiony w Polsce karp ważył 34 kg przy długości 110 cm[7]. Ciało wydłużone, wrzecionowate, prawie okrągłe w przekroju poprzecznym. Otwór gębowy dolny, mięsisty zaopatrzony w 2 pary wąsików. Łuski cykloidalne, duże, mocno osadzone w skórze. Płetwa grzbietowa jest bardzo długa.

Grzbiet ciemny, zielonkawobrązowy, lub szarozielony, boki jaśniejsze, ciemnooliwkowe ze złotym połyskiem, brzuch żółtawo-lub kremowobiały. Płetwy nieparzyste szarawoniebieskie, parzyste czerwonawe.

Liczne odmiany hodowlane karpia odznaczają się często silnie wygrzbieconym i szerokim ciałem oraz różnym stopniem zaniku łusek. Występują odmiany zupełnie pozbawione łusek lub z łuskami tylko w pobliżu nasad poszczególnych płetw. Wyhodowano również liczne odmiany ozdobne (Czerwone, białe lub pomarańczowe). Niektóre odmiany hodowlane karpia:

  • lustrzeń, karp królewski (dawniej karp galicyjski) – odmiana wyhodowana w Polsce, w Kaniowie[8], silnie wygrzbiecone ciało oraz rząd dużych łusek wzdłuż linii bocznej i w okolicach głowy
  • karp pełnołuski
  • karp bezłuski (golec)
  • karp koi – ozdobna odmiana w wielu wariantach z efektownym ubarwieniem – białe, zwykle z plamami pomarańczowymi, czerwonymi lub czarnymi. Często hodowane w ozdobnych zbiornikach przydomowych (stawach, sadzawkach i oczkach ogrodowych). Pochodzi z Japonii, ryba ma zwykle 30–40 cm długości, może dochodzić do 75 cm. Poszczególne odmiany hodowlane (ponad 100) różnią się zarówno ubarwieniem, jak i ułuszczeniem. Przebywa przy dnie, gdzie ryje podłoże i wygrzebuje rośliny. Żywi się głównie roślinami i glonami, a także drobnymi zwierzętami wodnymi. Jak wszystkie odmiany hodowlane, koi jest wrażliwy na zimną wodę.
  • karp zatorski – unikalna odmiana lokalna. Karp zatorski jest lustrzeniem o ułuszczeniu wieńcowym, strzałkowym lub siodełkowym i ubarwieniu oliwkowo-niebieskim.
Lustrzeń
Karpie z Wełtawy

Odżywianie[edytuj | edytuj kod]

Żywi się larwami owadów, mięczakami, skorupiakami oraz innymi organizmami zwierzęcymi oraz roślinami. Aktywny przeważnie wieczorem i w nocy, pokarm pobiera z dna.

Rozród[edytuj | edytuj kod]

Dojrzewa w 3–4 roku życia, samce rok wcześniej niż samice. Trze się w maju i czerwcu w płytkiej, silnie zarośniętej wodzie. Tarło przebiega bardzo hałaśliwie, w jego trakcie tarlaki bardzo często wyskakują ponad powierzchnię wody. Ikra jest przyklejana do roślinności wodnej, wylęg następuje po 3–5 dniach. Larwy zaraz po wylęgu mierzą około 5 mm i mają duży woreczek żółtkowy oraz specjale gruczoły, które umożliwiają im przyczepianie się do roślinności wodnej przez okres 3–14 dni w zależności od odmiany. Po wchłonięciu woreczka żółtkowego odżywiają się planktonem. Po osiągnięciu około 2 cm długości zaczynają odżywiać się fauną denną.

Znaczenie gospodarcze[edytuj | edytuj kod]

Karp jest jedną z najważniejszych ryb gospodarczych. Jest hodowany w stawach od tysięcy lat, został wprowadzany do wód otwartych. Chętnie poławiany przez wędkarzy na grunt (tzw. wędkarstwo karpiowe) i spławik.

W wielu krajach jest uważany za szkodnika. W Polsce karp stanowi 80% zarybień wód otwartych. Budzi to duże kontrowersje, gdyż karp jest gatunkiem obcym i ma niekorzystny wpływ na zbiornik, do którego jest wpuszczany (zamulenie wody oraz degradacja dna zbiornika wodnego).

W 2013 roku w Polsce wyprodukowano 18,8 tys. ton karpia, o około tysiąc ton więcej niż w 2012r.[9]

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

  • Okres ochronny: nie ma
  • Wymiar ochronny: 30 cm (nie dotyczy rzek)[10]
  • Limit dziennego połowu: 3 sztuki (łącznie z brzaną)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Cyprinus carpio w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Cyprinus carpio. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. 3,0 3,1 G. Nikolski: Ichtiologia szczegółowa. Tłum. Franciszek Staff. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1970.
  4. Brylińska M. (Red.) – Ryby słodkowodne Polski, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, Warszawa, ISBN 83-01-13100-4
  5. A. Witkowski: Karp (Cyprinus carpio L.) w polskich wodach. W: T. Heese i M. Lampart – Kałużniacka (red.): Karp w wodach Polski, pochodzenie – hodowla – konsumpcja. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 2008.
  6. Zabić karpia (pol.). Onet, 19 grudnia 2012. [dostęp 2013-01-02].
  7. Karp 34 kg – nowy rekord Polski. Zachodniopomorskie Wędkowanie
  8. Informacje w gazeta.pl
  9. Rozpoczęły się karpiowe żniwa. Tylko z dwóch gospodarstw odłowiono ponad 700 ton (pol.). wSensie.pl, 17 grudnia 2014. [dostęp 2014-12-20].
  10. Regulamin Polskiego Związku Wędkarskiego (pdf)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • T. Andrzejczyk, Wędkarstwo jeziorowe, Warszawa 2004.
  • J. Lewczuk, Ogródek wodny, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1994, ISBN 83-09-01596-8.