Karpieńcokształtne

Karpieńcokształtne
Cyprinodontiformes
Berg, 1940
Zagrzebka Rachowa (Nothobranchius rachovii)
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	promieniopłetwe
Infragromada	doskonałokostne
Nadrząd	kolcopłetwe
Rząd	karpieńcokształtne
Synonimy
Microcyprini Regan, 1909
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Karpieńcokształtne, zębokarpiokształtne^{[potrzebne źródło]}, zębokarpie^{[potrzebne źródło]} (Cyprinodontiformes) – rząd ryb promieniopłetwych obejmujący ponad 1000 gatunków klasyfikowanych w rodzinach, które zestawiono w dwóch podrzędach:

• Aplocheiloidei
  • Aplocheilidae – szczupieńczykowate
  • Nothobranchiidae
  • Rivulidae – strumieniakowate
• Cyprinodontoidei
  • Anablepidae – czworookowate
  • Cyprinodontidae – karpieńcowate
  • Fundulidae
  • Goodeidae – żyworódkowate
  • Poeciliidae – piękniczkowate
  • Profundulidae
  • Valenciidae – walencjowate

Rodzina strumieniakowatych jest klasyfikowana przez niektórych biologów jako podrodzina Rivulinae - Strumieniaki w rodzinie szczupieńczykowatych, a rodzaj Nothobranchius jest klasyfikowany w podrodzinie Aplocheilinae.

Karpieńcokształtne wyglądem przypominają karpiowate (Cyprinidae). Także ich ciała pokryte są łuskami cykloidalnymi, występuje jedna płetwa grzbietowa, a w płetwach brak jest promieni ciernistych. Różni je zamknięty pęcherz pławny i brak linii bocznej oraz różnice w budowie szkieletu. Karpieńcokształtne mają drobne uzębienie szczęk. Kość krucza nie występuje. Najmniejsze (Fluviphylax w rodzinie piękniczkowatych) mierzą około 2 cm długości.

Na rząd składają się dwie grupy ryb – jajorodne i żyworodne, przy czym żyworodność rozwinęła się niezależnie w kilku rodzinach. Wysuwalne szczęki ułatwiają zbieranie pokarmu z powierzchni wody. Dymorfizm płciowy u większości jest mocno zaznaczony, samce są zwykle znacznie mniejsze od samic, u gatunków o zapłodnieniu wewnętrznym mają gonopodium.

Występują na południu Ameryki Północnej, w Ameryce Środkowej, w tropikalnej strefie Ameryki Południowej, w Afryce, południowej Europie i Azji. Większość (prawie 1000 gatunków) zasiedla wody słodkie, część słonawe, a nieliczne tolerują wody słone. W zapisie kopalnym znane są od oligocenu.

Wykorzystywane są jako ryby akwariowe i zwierzęta laboratoryjne.

Bibliografia

1. Mały słownik zoologiczny: ryby. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1976.
2. Joseph S. Nelson: Fishes of the World. Wyd. 4. John Wiley & Sons, 2006. ISBN 0-471-25031-7. (ang.)
3. G. Nikolski: Ichtiologia szczegółowa. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1970.