Karty
1 – trefl
2 – karo
3 – kier
4 – pik
Karty do gry – papierowe lub plastikowe przybory do gier karcianych.
Prawdopodobnie były już znane w Chinach przed X wiekiem. Powstały na skutek przeniesienia na papier notacji używanej w czasie gry w Kości; niektóre karty wywodzą się także z chińskich papierowych pieniędzy – uważa się, że w najstarszych grach używano prawdziwych banknotów.
Do Europy karty trafiły około XIV i zostały spopularyzowane po rozpowszechnieniu się druku wynalezionego przez Johannesa Gutenberga. Już w 1329 roku, za papieża Jana XXII, synod w Würzburgu wydał zakaz uprawiania hazardu, w tym gry w karty, w kości, szachy i w kule[1].
Wykonuje się je z kilku warstw papieru, od trzydziestu lat powlekanego cienką warstwą plastiku – karty z samego plastiku się nie przyjęły. Wykonuje się także karty o mniejszych wymiarach, wygodne przy stawianiu pasjansów, oraz większe, lepiej widoczne na scenie w czasie pokazów. Dziś standarowe wymiary karty wynoszą: 89x57mm[2].
Spis treści |
Skład talii [edytuj]
Standardowy zestaw kart do gry (talia) zawiera 52 (56) prostokątne karty o wymiarach 63 × 89 milimetrów (karty do pokera), 57 × 89 milimetrów (karty do brydża) lub 60 × 113 milimetrów (karty do tarota) w 4 kolorach:
- trefl (♣, z j.francuskiego "trefle"[3] - koniczyna, nazwa potoczna: żołądź[a]; ang. Clubs)
- karo (♦, z j.francuskiego "carreau"[3] - czworokątny, nazwa potoczna: dzwonek[a]; ang. Diamonds)
- kier (♥, z j.francuskiego "coeur"[3] - serce, nazwa potoczna: czerwień[a]; ang. Hearts)
- pik (♠, z francuskiego "pique"[3] - grot, nazwa potoczna: wino[a]; ang. Spades)
W talii znajdują się także dwa jokery – czerwony i czarny, albo dwadzieścia dwa taroki, w tym jeden joker.
Każdy z kolorów posiada 9 (10) kart numerowanych (1) 2 – 10, w tym As (Ace) który jest, zależnie od gry, kartą najwyższą oznaczoną literą A, albo najniższą oznaczoną cyfrą 1, oraz 3 (4) figury:
co daje 13 (14) kart jednego koloru. Cechy przyrostowe podane w nawiasach, bądź wymienione jako alternatywne odnoszą się do tarota.
Czasami Króla oznacza się literą R (franc. Roi), Damę literą D (franc. i niem. Dame oraz w języku polskim Dama), Jeźdźca literą C (franc. Chevalier), Waleta literą V (franc. Valet), B (niem. Bube), lub, m.in. w taliach przeznaczonych na rynek polski – W, Asa cyfrą 1. W taliach rosyjskich Asa oznacza się literą Т (Туз, Tuz), Króla К (Король, Korol), Damę Д (Дама, Dama) a Waleta В (Валет, Waliet).
W taliach typu niemieckiego Damę nazywa się Wyżnikiem (Ober), a Waleta Niżnikiem (Unter). Resztę kart oznacza się normalnie. Różnicą są też kolory kart – żołędzie, dzwonki, serca i wina, którymi popularnie nazywa się trefle, kara, kiery i piki. Żołądź to żołądź 
, dzwonek to dzwonek do uprzęży ("janczary") 
, serce to serce 
(z jednej strony czerwone z drugiej purpurowe), a wino to zielony liść 
.
W taliach typu szwajcarskiego podobnie jak typu niemieckiego Dama to Wyżnik a Walet Niżnik. Kolory są inne niż typu zwykłego i niemieckiego, są to żołędzie 
(trefle), dzwonki 
(kara), kwiaty 
(kiery) i tarcze 
(piki).
W taliach tarotowych kolorami są trefle ♣, kara ♦, kiery ♥, i piki ♠. W taliach tarokowych typu hiszpańskiego i włoskiego kolorami są kije 
(trefle), dukaty 
(kara), puchary 
(kiery) i miecze 
(piki).
Zarówno w taliach tarotowych jak i tarokowych w przeciwieństwie do talii zwykłej kolor liczy 14 kart (król, dama, jeździec, walet i tak dalej).
Zależnie od gry używa się części talii, np. 24 karty (mała talia kartowana od 9 do Asa) w tysiącu, 32 karty w pikiecie, jednej talii, np. brydż, lub dwóch pełnych talii, np. kanasta. Używa się także całkowicie odmiennych zestawów kart, np. 25 kart do gry w Piotrusia, 32 karty do gry w skata lub 78 kart w tarocie.
Inne zastosowania [edytuj]
Poza grami kart do gry używa się także do innych celów, na przykład takich jak wróżenie (częściej używa się kart tarota wróżbiarskiego) czy triki iluzjonistyczne.
Są też wywodzące się z RPG i planszowych gier strategicznych gry karciane, w których używa się specjalnych kart oznaczających różne elementy świata gry. Do bardziej popularnych gier tego typu należą Magic: The Gathering i Doomtrooper.
Karty w kulturze [edytuj]
Popularność kart do gry przyczyniła się również do tego, że odwoływało się do nich w swoich dziełach wielu twórców i to nie tylko kompozytorów rosyjskiej opery jak Piotr Czajkowski (Dama pikowa), Siergiej Prokofjew (Miłość do trzech pomarańczy) czy Dymitr Szostakowicz (Gracze). Ważną rolę w operze pełnią one także u Bizeta (Carmen) oraz Verdiego (La Traviata). Jednym z najbardziej znanych odwołań w literaturze jest Alicja w Krainie Czarów Lewisa Carrolla. Istnieje również polski serial animowany jako Baśnie i Waśnie który przedstawia karty.
Ciekawostki [edytuj]
Symbole kart można zapisać w LaTeXu:
\spadesuit 
\heartsuit 
\diamondsuit 
\clubsuit 
Według niektórych przekazów 52 karty w typowej talii symbolizują 52 tygodnie roku,a 4 kolory kart - 4 pory roku: karo-wiosnę, kier-lato, trefl-jesień, a pik-zimę.
Zobacz też [edytuj]
Uwagi
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Nazwa potoczna jest w istocie nazwą staropolską, za: Anna Dąbrowska: Język polski. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1998, s. 93. ISBN 83-7023-647-2.
Przypisy
- ↑ Ludus cartorum. W: Jan Witold Suliga: Biblia Szatana. Łódź: Krajowa Agencja Wydawnicza w Łodzi, 1991, s. 12. ISBN 83-03-03220-8.
- ↑ Wynalazki i odkrycia – Karty do grySzablon:Martwy
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Anna Dąbrowska: Język polski. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1998, s. 93. ISBN 83-7023-647-2.
