Karty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Karty do gry
kolory w grze w karty:
1 – trefl
2 – karo
3 – kier
4 – pik

Karty do gry – papierowe lub plastikowe przybory do gier karcianych.

Prawdopodobnie były już znane w Chinach przed X wiekiem. Powstały na skutek przeniesienia na papier notacji używanej w czasie gry w Kości; niektóre karty wywodzą się także z chińskich papierowych pieniędzy – uważa się, że w najstarszych grach używano prawdziwych banknotów.

Do Europy karty trafiły około XIV w. i zostały spopularyzowane po rozpowszechnieniu się druku wynalezionego przez Johannesa Gutenberga. Już w 1329 roku, za papieża Jana XXII, synod w Würzburgu wydał zakaz uprawiania hazardu, w tym gry w karty, w kości, szachy i w kule[1].

Wykonuje się je z kilku warstw papieru, od trzydziestu lat powlekanego cienką warstwą plastiku – karty z samego plastiku się nie przyjęły. Wykonuje się także karty o mniejszych wymiarach, wygodne przy stawianiu pasjansów, oraz większe, lepiej widoczne na scenie w czasie pokazów. Dziś standarowe wymiary karty wynoszą: 89x57mm[2].

Skład talii[edytuj | edytuj kod]

Standardowy zestaw kart do gry (talia) zawiera 52 (56) prostokątne karty o wymiarach 63 × 89 milimetrów (karty do pokera), 57 × 89 milimetrów (karty do brydża) lub 60 × 113 milimetrów (karty do tarota) w 4 kolorach:

  • trefl (♣, z jęz. francuskiego "trèfle"[3] – koniczyna, nazwa potoczna: żołądź[a]; ang. Clubs)
  • karo (, z jęz. francuskiego "carreau"[3] – czworokątny, nazwa potoczna: dzwonek[a]; ang. Diamonds)
  • kier (, z jęz. francuskiego "cœur"[3] – serce, nazwa potoczna: czerwień[a]; ang. Hearts)
  • pik (♠, z jęz. francuskiego "pique"[3] – grot, nazwa potoczna: wino[a]; ang. Spades)

W talii znajdują się także dwa jokery – czerwony i czarny, albo dwadzieścia dwa taroki, w tym jeden joker.

Każdy z kolorów posiada 9 (10) kart numerowanych (1) 2 – 10, w tym

  • As (ang. Ace, niem. Ass, ros. Туз, fr. 1)

Oraz 3 (4) figury:

co daje 13 (14) kart jednego koloru. Cechy przyrostowe podane w nawiasach, bądź wymienione jako alternatywne odnoszą się do tarota.

W taliach typu niemieckiego Damę nazywa się Wyżnikiem (Ober), a Waleta Niżnikiem (Unter). Resztę kart oznacza się normalnie. Różnicą są też kolory kart – żołędzie, dzwonki, serca i wina, (na Górnym Śląsku używa się odpowiednio nazw kreuz, schell, herz, grün)[potrzebne źródło] którymi popularnie nazywa się trefle, kara, kiery i piki. Żołądź to żołądź Bay eichel.svg, dzwonek to dzwonek do uprzęży ("janczary") Bay schellen.svg, serce to serce Bay herz.svg (z jednej strony czerwone z drugiej purpurowe), a wino to zielony liść Bay gras.svg.

W taliach typu szwajcarskiego podobnie jak typu niemieckiego Dama to Wyżnik a Walet Niżnik. Kolory są inne niż typu zwykłego i niemieckiego, są to żołędzie EichelndeutschschweizerBlatt.svg (trefle), dzwonki SchellendeutschschweizerBlatt.svg (kara), kwiaty RosendeutschschweizerBlatt.svg (kiery) i tarcze SchiltendeutschschweizerBlatt.svg (piki).

W taliach tarotowych kolorami są trefle ♣, kara , kiery , i piki ♠. W taliach tarotowych typu hiszpańskiego i włoskiego kolorami są kije Bastoni.png (trefle), dukaty Denari.png (kara), puchary Coppe.png (kiery) i miecze Spade.png (piki).

Zarówno w taliach tarotowych jak i tarokowych w przeciwieństwie do talii zwykłej kolor liczy 14 kart (król, dama, jeździec, walet i tak dalej).

Zależnie od gry używa się części talii, np. 24 karty (mała talia kartowana od 9 do Asa) w tysiącu, 32 karty w pikiecie, jednej talii, np. brydż, lub dwóch pełnych talii, np. kanasta. Używa się także całkowicie odmiennych zestawów kart, np. 25 kart do gry w Piotrusia, 32 karty do gry w skata lub 78 kart w tarocie.

Dodatkowo w większości talii dołącza się karty zwane dżokerami. Dżoker może służyć w grach np. w remiku, gdzie może zastępować kartę o danej wartości lub kolorze, jak również jako karta zapasowa- w przypadku zgubienia konkretnej karty w talii dżoker może ją zastąpić. Zwykle do każdej talii dodaje się po 2 lub 3 dżokery.

Tasowanie kart

Inne zastosowania[edytuj | edytuj kod]

Poza grami kart do gry używa się także do innych celów, na przykład takich jak wróżenie (częściej używa się kart tarota wróżbiarskiego) czy triki iluzjonistyczne.

Są też wywodzące się z RPG i planszowych gier strategicznych gry karciane, w których używa się specjalnych kart oznaczających różne elementy świata gry. Do bardziej popularnych gier tego typu należą Magic: The Gathering i Doomtrooper.

Karty w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Popularność kart do gry przyczyniła się również do tego, że odwoływało się do nich w swoich dziełach wielu twórców i to nie tylko kompozytorów rosyjskiej opery jak Piotr Czajkowski (Dama pikowa), Siergiej Prokofjew (Miłość do trzech pomarańczy) czy Dymitr Szostakowicz (Gracze). Ważną rolę w operze pełnią one także u Bizeta (Carmen) oraz Verdiego (La Traviata). Jednym z najbardziej znanych odwołań w literaturze jest Alicja w Krainie Czarów Lewisa Carrolla. Istnieje również polski serial animowany jako Baśnie i Waśnie który przedstawia karty.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Symbole kart można zapisać w LaTeXu:

\spadesuit \spadesuit
\heartsuit \heartsuit
\diamondsuit \diamondsuit
\clubsuit \clubsuit

Według niektórych przekazów 52 karty w typowej talii symbolizują 52 tygodnie roku,a 4 kolory kart - 4 pory roku: karo-wiosnę, kier-lato, trefl-jesień, a pik-zimę.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Nazwa potoczna jest w istocie nazwą staropolską, za: Anna Dąbrowska: Język polski. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1998, s. 93. ISBN 83-7023-647-2.

Przypisy

  1. Ludus cartorum. W: Jan Witold Suliga: Biblia Szatana. Łódź: Krajowa Agencja Wydawnicza w Łodzi, 1991, s. 12. ISBN 83-03-03220-8.
  2. Wynalazki i odkrycia – Karty do gry[martwy link]
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Anna Dąbrowska: Język polski. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1998, s. 93. ISBN 83-7023-647-2.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
związanych z kartami
Wikibooks-logo.svg
Zobacz publikację na Wikibooks:
Talia kart
Wikimedia Commons