Karwina

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Karwina – strumień na Pobrzeżu Koszalińskim.
Karwina
Karviná
Rynek w Karwinie
Rynek w Karwinie
Herb Flaga
Herb Karwiny Flaga Karwiny
Państwo  Czechy
Kraj Flag of Moravian-Silesian Region.svg morawsko-śląski
Powiat Karwina
Prawa miejskie 1923
Burmistrz Tomáš Hanzel
Powierzchnia 57,49 km²
Wysokość 221 m n.p.m.
Populacja (2006)
• liczba ludności
• gęstość

63 045
1096,6 os./km²
Kod pocztowy 733 01,733 24, 735 06, 734 01
Podział miasta 9 dzielnic
Położenie na mapie kraju morawsko-śląskiego
Mapa lokalizacyjna kraju morawsko-śląskiego
Karwina
Karwina
Położenie na mapie Czech
Mapa lokalizacyjna Czech
Karwina
Karwina
Ziemia 49°51′15″N 18°32′34″E/49,854167 18,542778Na mapach: 49°51′15″N 18°32′34″E/49,854167 18,542778
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Portal Portal Czechy

Karwina[1] (cz. Karviná, niem. Karwin) – miasto w Czechach, w kraju morawsko-śląskim, na Śląsku Cieszyńskim, nad rzeką Olzą, przy granicy polsko-czeskiej. Posiada ok. 66 tys. mieszkańców, 57,5 km² powierzchni. Jest stolicą powiatu Karwina i gminą z rozszerzonymi uprawnieniami (czes. obec s rozšířenou působností), w której oprócz miasta znajdują się Dziećmorowice, Piotrowice koło Karwiny i Stonawa.

5 z 6 gmin katastralnych Karwiny (poza Karwina-Doły) położone są na Wysoczyźnie Kończyckiej.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Karwina podzielona jest na 44 obrębów ewidencyjnych składających się na 9 dzielnic, które z kolei objęte są przez 6 gmin katastralnych[2]. Gmina katastralna Karviná-město obejmuje dzielnice Fryštát, Hranice, Mizerov, Nové Město i stanowi śródmieście. W 2001 mieszkało w niej łącznie 45 475 osób[3], co stanowiło 69,8% populacji miasta na 16,7% jego obszaru (9,59 km²), co daje gęstość równą 4741,9 os./km².

Dzielnice: DarkovDolyFryštátHraniceLoukyMizerovNové MěstoRájStaré Město

Gminy katastralne Karwiny

Historia[edytuj | edytuj kod]

Obszar współczesnego miasta obejmuje kilka dawniej samodzielnych miejscowości, z których najstarszą była Solca, wzmiankowana już w 1223 (ewentualnie w 1229). Trzynastowieczną osadą był również Raj, wzmiankowaną jednak po raz pierwszy w dokumencie Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis, który datuje się na ok. 1305 rok. W tymże dokumencie wzmiankowane zostały również Frysztat (miasto lokowane na gruntach Raju), jak również Karwina (obecna dzielnica Doły), od której całe dzisiejsze miasto zapożyczyło nazwę. W XV wieku wzmiankowano Darków i Łąki. Miejscowości te od 1290 roku znajdowały się w granicach nowoutworzonego księstwa cieszyńskiego, będącego od 1327 lennem Królestwa Czech. Najważniejszą z tych miejscowości przez stulecia pozostawał Frysztat, drugie najstarsze po Cieszynie miasto w księstwie.

Odkrycie bogatych złóż węgla w tej okolicy doprowadziło do gwałtownego rozwoju ekonomicznego i demograficznego Karwiny i sąsiednich wsi jako miejscowości górniczych i hutniczych. W 1847 roku nastąpiło pierwsze połączenie kolejowe w ramach cesarsko-królewskiej Kolei Północnej, w 1871 kolejne, w ramach Kolei Koszycko-Bogumińskiej. W 1869 na obszarze współczesnej gminy żyło 8900 osób, z czego najwięcej w Karwinie (Kopalnie) – 3384 i Frysztacie – 2661.[3] W następnych dekadach liczba ta szybko rosła i według austriackiego spisu ludności z 1910 gminy Karwin, Freistadt, Altstadt, Roj, Darkau i Lonkau miały łącznie 29 880 mieszkańców (w samej Karwinie 16 808, a we Frysztacie 7767), z czego 29 151 było zameldowanych na stałe, 23 988 (82,3%) było polsko-, 3907 (13,4%) niemiecko- a 1219 (4,2%) czeskojęzycznymi, 26 616 (89,1%) było katolikami, 2483 (8,3%) protestantami, 589 (2%) wyznawcami judaizmu a 192 innej religii lub wyznania[4].

Po zakończeniu I wojny światowej, upadku Austro-Węgier i podziale Śląska Cieszyńskiego rejon Karwiny mimo zdecydowanej przewagi elementu polskiego i w wyniku zawirowań wojennych i dyplomatycznych tamtego okresu znalazł się w granicach Czechosłowacji i stał się głównym ośrodkiem przemysłowym tego kraju. W 1923 roku Karwina uzyskała prawa miejskie. W październiku 1938 wraz z całym Zaolziem przyłączone zostało do Polski. Po wybuchu II wojny światowej miasto zostało zajęte przez nazistowskie Niemcy. W kwietniu 1944 roku administracja niemiecka połączyła gminy Frysztat, Karwina, Darków, Raj i Stare Miasto w jedno miasto o nazwie Karwin-Freistadt. Po II wojnie światowej gminy te decyzją władz ZSRR znalazły się w Czechosłowacji i uzyskały samodzielność.

W 1948 roku ponownie połączono miasta Karwinę i Frysztat oraz wsie Darków, Raj i Stare Miasto w jeden organizm miejski tym razem o nazwie Karwina. Herbem miejskim ustanowiono dawny herb Frysztatu, który od tej pory stanowi historyczno-zabytkowe centrum przemysłowego miasta. Karwina została siedzibą powiatu, w którego obręb weszły m.in. Czeski Cieszyn, Bogumin i nowopowstałe duże miasto-sypialnia Hawierzów. W następnych latach w Karwinie powstało kilka znaczących osiedli mieszkaniowych, które nadały wielkopłytowy charakter miastu. Jeszcze w 1946 rozpoczęła się budowa Nowego Miasta we Frysztacie, a następne osiedla powstały w latach 50. i 60. w Raju i Mizerowie. Jeszcze w 1950 ludność miasta wynosiła 38 456, do 1970 wzrosła do 78 546. W samym tylko Raju liczba ta w tym okresie wzrosła od 1685 do 19 717, zaś w dzielnicy Doły zmniejszyła się z 20 769 do 7176.[3] W 2001 z 4009 budynków na terenie miasta 2812 (ponad 70%) stanowiły te wzniesione w latach 1946-1980[5].

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Duży odsetek mieszkańców miasta żyje w blokach mieszkalnych. W 2001 z 25 045 zajętych mieszkań 22 450 (89,6%) znajdowało się w budynkach wielorodzinnych, a jedynie 2548 (10,2%) w domkach jednorodzinnych[5].

W 2001 roku miasto zamieszkiwało 65 141 osób z czego 51 250 (78,7%) narodowości czeskiej, 5546 (8,5%) słowackiej, 5250 (8,1%) polskiej, 699 (1,1%) morawskiej, 454 (0,7%) śląskiej, resztę stanowili Romowie, Niemcy, Ukraińcy i Wietnamczycy. Pod względem religii jedynie 24 912 (38,2%) stanowiły osoby wierzące, w tym największą grupę wyznaniową stanowili katolicy – 20 594 (82,7% wierzących)[5].

Karwina stanowi znaczący ośrodek kulturalno-oświatowy mniejszości polskiej w Czechach.

W Karwinie urodziło się i wychowało wielu znanych Polaków, m.in.:

  • Franciszek Bajorek – prawnik i działacz społeczny, poseł na Sejm Śląski (1938–1939),
  • Ludwik Brożek – bibliotekarz, bibliograf, kustosz Muzeum w Cieszynie, publicysta, nauczyciel, folklorysta Śląska Cieszyńskiego,
  • Antoni Bura – inżynier mechanik, działacz niepodległościowy na Śląsku Cieszyńskim, olimpijczyk,
  • Józef Chlebowczyk – historyk, profesor,
  • Emil Chodura – pedagog, kostiumograf, działacz patriotyczny i oświatowy, twórca i kierownik kostiumerii przy Macierzy Szkolnej Ziemi Cieszyńskiej,
  • Stanisław Gawlik – inżynier i działacz mniejszości polskiej na Zaolziu,
  • Emanuel Grim – ksiądz rzymskokatolicki, literat, działacz społeczny i polityczny, z zamiłowania folklorysta, śląskoznawca,
  • Augustyn Łukosz – działacz społeczny, poseł na Sejm Śląski (1938–1939),
  • Gustaw Morcinek – pisarz związany ze Śląskiem, nauczyciel,
  • Feliks Olszak – inżynier, wykładowca i rektor krakowskiej AGH,
  • Wacław Olszak (1868-1939) – lekarz, działacz narodowy i społeczny na Śląsku Cieszyńskim, burmistrz Karwiny w latach 1928–1936,
  • Wacław Olszak (1902-1980) – konstruktor budowlany, specjalista w zakresie teorii plastyczności i teorii konstrukcji inżynierskiej,
  • Józef Ondrusz – znawca literatury i kultury ludowej, etnograf, nauczyciel, redaktor, bibliofil,
  • Ernest Sembol – nauczyciel i działacz społeczny na Śląsku Cieszyńskim,
  • Leon Wolf – adwokat, senator V kadencji w II RP, działacz polski na Zaolziu w latach 1920–1938.

W Karwinie urodziła się także Petra Němcová – czeska modelka.

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Jeden z głównych ośrodków górniczych Czech, wraz z okolicznymi miastami tworzy przemysłowe Zagłębie Ostrawsko-Karwińskie. Obecnie na jej terenie znajdują się cztery czynne kopalnie węgla kamiennego zrzeszone w OKD, a.s..

Sport[edytuj | edytuj kod]

Przed II wojną światową na obszarze współczesnej Karwiny funkcjonowało wiele klubów piłkarskich o charakterze polskim, niemieckim, czeskim jak również żydowskim. Najsilniejszym polskim zespołem była założona w 1919 PKS Polonia Karwina. Po wojnie kluby niemieckie i żydowskie nie zostały wznowione, zaś w latach 50. XX wieku w wyniku komunistycznej reformy sportu powstał klub ZSJ OKD Mír Karviná, który wchłonął wszystkie pozostałe. Obecnie w Karwinie funkcjonuje tylko jeden klub piłkarski, drugoligowy MFK Karwina. Ponadto swoją siedzibę w Karwinie ma utytułowany klub piłki ręczne HCB Karwina.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Nazewnictwo geograficzne świata. Zeszyt 11. Europa, Część I, 2009 Publikacja w formacie PDF
  2. Územně identifikační registr ČR: Obce (cz.). [dostęp 2010-09-21].
  3. 3,0 3,1 3,2 Český statistický úřad: Historický lexikon obcí ČR 1869 - 2005 - 1. díl (cz.). 20 sierpnia 2008. [dostęp 2010-09-27]. s. 718-719.
  4. Ludwig Patryn (ed): Die Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1910 in Schlesien, Troppau 1912.
  5. 5,0 5,1 5,2 Sčítaní lidu, domů a bytů 2001 (cz.). [dostęp 2010-09-26].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]