Katakumby
Katakumby (gre. kata kymbe - blisko jamy, blisko wydrążenia) – cmentarz podziemny (starożytny etruski, rzymski, żydowski i starochrześcijański) w postaci nieregularnie rozplanowanego systemu korytarzy biegnących zazwyczaj w kilku kondygnacjach, rozgałęziających się, rozszerzających w komory, wydrążonych głęboko w ziemi.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Po raz pierwszy tego terminu użyli Rzymianie by określić miejsce na ulicy Via Appia, gdzie wydobywano skałę tuf, używaną do budowy umocnień. Miejsce wydobycia znajdowało się niedaleko jamy w której pochowany był Święty Sebastian, stąd miejsce to nazwano katakumbami. Nie był to pierwszy podziemny cmentarz i nie największy, jednak od IX wieku zaczęto używać słowa katakumby dla określenia wszystkich podziemnych cmentarzy.
Grzebanie umarłych lub kremacja były zabronione w obrębie samego Rzymu na mocy XII Tablic[1]. Pierwsze podziemne cmentarze powstały w Rzymie w okresie od I w. do IV w. Na początku IV wieku w roku 313 wraz z Edyktem mediolańskim skończyły się prześladowania chrześcijan i przestano chować zmarłych w podziemiach. Nie ma przekonujących podstaw aby twierdzić, że katakumby były miejscem zebrań i schronienia dla pierwszych chrześcijan. Zawsze miały charakter cmentarny[2]. Podziemne korytarze i komory istniały zanim zaczęto chować w nich zmarłych.
Zmarłych chowano w niszach grobowych wzdłuż korytarzy lub w większych komorach, przerobionych na kaplice. Ściany zdobiono freskami, stiukami, marmurem – symbolami związanymi z religią chrześcijańską (ryby, winogrona, ptaki). W V wieku, katakumby stały się miejscem oddawania czci męczennikom i miejscem modlitw. Od VII wieku (za czasów papieża Honoriusza I) rozpoczęto przenosić relikwie do kościołów. Proces ten w połączeniu z grabieżami przyczynił się do licznych zniszczeń.
W średniowieczu o katakumbach zapomniano. Ponowne odkrycie katakumb nastąpiło w 1849 (Giovanni Battista de Rossi).
Nazwa katakumby odnosi się także do grobowców egipskich. Budowane one były (podobnie jak i kolumbaria) w I Okresie Przejściowym i w Średnim Państwie.
[edytuj] Zachowane katakumby
- Anglia – katakumby w Londynie
- Czechy – katakumby w Znojmo
- Egipt – katakumby Kaum asz-Szukafa w Aleksandrii
- Francja – Katakumby Paryża, to pozostałość po wydobyciu wapieni użytych do budowy między innymi Katedry Notre-Dame i Katedry w Chartres
- Hiszpania – katakumby Sacromonte w Grenadzie
- Malta – Rabat
- Peru – katakumby w Limie
- Szkocja – katakumby w Edynburgu
- Tunezja – katakumby w Sousse
- Ukraina – Odeskie katakumby
- Włochy
- Rzym
- katakumby świętego Kaliksta przy Via Appia (powstały jako pierwsze)
- katakumby św. Agnieszki i św. Pryscylli przy Via Nomentana
- katakumby św. Domitylli przy Via delle Sette Chiese
- katakumby św. Giordanii przy Via Salaria
- Neapol
- katakumby San Gennaro (św. Januarego)
- katakumby San Gaudioso
- katakumby San Severo
- Syrakuzy – IV-V w. przy kościele San Giovanni
- Rzym
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
[edytuj] Bibliografia
- Witold Szolginia: Architektura. Warszawa: Sigma NOT, 1992, s. 70, 71. ISBN 83-85001-89-1.
