Katedra św. Michała Archanioła w Łomży
| Katedra św. Michała Archanioła w Łomży |
|||||||||||||
| katedra | |||||||||||||
 39 z 28.02.1953[1] |
|||||||||||||
 Fasada katedry |
|||||||||||||
| Państwo |  Polska |
||||||||||||
| Miejscowość | Łomża | ||||||||||||
| Wyznanie | katolickie | ||||||||||||
| Kościół | rzymskokatolicki | ||||||||||||
| Wezwanie | św. Michał Archanioł | ||||||||||||
|
|||||||||||||
|
|||||||||||||
|
Położenie na mapie Polski
  Katedra św. Michała Archanioła
w Łomży |
|||||||||||||
| Na mapach: | |||||||||||||
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|||||||||||||
| Strona internetowa | |||||||||||||
Katedra św. Michała Archanioła w Łomży – późnogotycki kościół św. Michała Archanioła wzniesiony ok. 1526.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Łomża zgodnie z potwierdzoną legendą już około roku 1000 miała swój kościół farny na wzgórzu św. Wawrzyńca w Starej Łomży, odległy około 1 km od dzisiejszej katedry. Dla upamiętnienia zwycięstwa pod Grunwaldem w 1410 r. Jan książę mazowiecki po powrocie z wyprawy w 1411 r. w miejscu gdzie obecnie znajduje się klasztor i kościół ojców Kapucynów wybudował murowany kościół pod wezwaniem Panny Maryi i Rozesłańców, gdy ten kościół około 100 lat później podupadł książęta mazowieccy Janusz i Stanisław oraz ich matka Anna rozpoczęli wznoszenie obecnego kościoła farnego, pracami kierował biskup płocki Andrzej Noskowski, który również konsekrował świątynie w 1525 r. Kolejna Konsekracja kościoła odbyła się po 1531 przez biskupa płockiego Andrzeja Krzyckiego. Około 1550 roku kościół został przebudowany na pseudobazylikę i przesklepiony. Istnieje hipoteza zgodnie, z którą sklepienie prezbiterium jest starsze od sklepienia reszty kościoła oraz, że prezbiterium stanowiło niegdyś kaplicę zamkową Książąt Mazowieckich, która pochodziła zapewne z pierwszych lat XV stulecia. Opisy dawnej Łomży potwierdzają istnienie oddzielnej kaplicy zamkowej.
W wyniku zniszczeń w czasie potopu szwedzkiego w latach 1691-1692 odbył się remont, w wyniku którego wystrój kościoła zmienił się z gotyckiego na barokowy wg projektu Józefa Szymona Bellottiego. Wzniesiono nowy szczyt zachodni i szczyt nad łukiem tęczowym oraz podniesiono mury prezbiterium, a także obniżono dachy. Ponowna konsekracja świątyni odbyła się w 1783, lecz w 1819 została czasowo zamknięta z uwagi na zły stan techniczny. W 1886 roku restaurację sklepień przeprowadził J.Hinz. W 1886 roku dobudowano od południa zakrystię. Od 1921 znajduje się w rejestrze zabytków. 28 października 1925 podniesiony do rangi katedry w wyniku utworzenia diecezji łomżyńskiej. W latach 1932-1934 przebudowano pod kierunkiem S.Cybichowskiego poprzez dostawienie piętra na zakrystii południowej oraz drewnianych empor w prezbiterium, wybito otwory w ścianie południowej i przeniesiono nagrobki z prezbiterium i kaplicy Różańcowej do nawy.
W czasie II wojny światowej uległ częściowemu zniszczeniu i dzięki zabiegom biskupa Stanisława K. Łukomskiego nie został wysadzony. Odbudowany w 1952 rokiem i regotyzowany w latach 1953-1958 wg projektu W.Paszkowskiego. Jest przykładem tzw. gotyku mazowieckiego.
[edytuj] Wnętrze
W nawie głównej ma sklepienia gwiaździste i sieciowe, natomiast w nawach bocznych, kryształowe, spotykane na Mazowszu dość rzadko. Wewnątrz wiele cennych dzieł sztuki, gotyckich i późniejszych.
- na pierwszym filarze po prawej znajduje się późnogotycki nagrobek zmarłego w 1549 kanclerza i proboszcza Jana Wojsławskiego (pierwotnie była w posadzce prezbiterium).
- na ścianie nawy południowej podwójny renesansowy pomnik Elżbiety i Andrzeja Modliszowskich z 1589 wykonany w warsztacie Santi Gucciego (pierwotnie znajdował się w kaplicy NMP).
- należy wymienić również dwa niezwykle okazałe, renesansowe nagrobki, starosty łomżyńskiego zmarłego w 1575 r. Mikołaja Troszyńskiego, wykonany z piaskowca oraz z marmuru brunatnego Nikodema Kosakowskiego, starosty łomżyńskiego i ostrowskiego zmarłego w 1611 r., który został odnowiony przez hr. Stanisława Kosakowskiego w 1859 r.[2]
- w kaplicy południowej znajduje się w późnorenesansowym ołtarzu cudowny obraz Matki Boskiej Łomżyńskiej z XVI w., koronowany 4 czerwca 1991 przez Jana Pawła II.
- w południowej nawie umieszczony jest duży obraz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy namalowany w 1900 przez Wojciecha Gersona.
- dawniej znajdował się również marmur (pierwszy marmur od prezbiterium) z napisem "Pamiątce dobrej matki z Podkajów Mieczkowskiej zmarłej dnia 17 maja 1797 r. ten kamień grobowy wdzięczny syn Antoni położył"[3]
W zewnętrznym murze wieży katedry wmurowany jest kamień przypominający maskę, być może przedmiot kultu pogańskiego. Tego typu maski znajdują się jeszcze w murach kościoła w Pralnicy koło Lubawy na Mazurach i kolegiaty w Pułtusku.
Podczas prac remontowych, które odbyły się w prezbiterium katedry w II poł. 2005 natrafiono pod posadzką na kryptę. Po rozpoczęciu prac wykopaliskowych prowadzonych przez Macieja Czarneckiego odnaleziono w sumie dziesięć krypt, z co najmniej dwoma pochówkami duchownych (w tym budowniczego katedry z XVI w.). Było także wiele innych pochówków – także poza kryptami (przysypane tylko ziemią). Do poł. grudnia 2005 odkopana ok. 70 pochowanych pod prezbiterium szkieletów.
[edytuj] Katedra w sztuce
Łomżyńska katedra jest źródeł inspiracji dla wielu artystów. Świadczy o tym malarstwo poświęcone łomżyńskiej świątyni oraz wytwory kultury popularnej[4]. W 2004 roku na znaczku pocztowym z serii Sanktuaria Maryjne został uwieczniony wizerunek Matki Boskiej Łomżyńskiej[5]. W 2007 roku wybito monetę z cyklu Historyczne Miasta Polski poświęconą miastu Łomży, na której rewersie umieszczono stylizowany wizerunek łomżyńskiej katedry[6].
-
Obraz Wita Majewskiego z 1909 roku
-
Drzeworyt z XIX wieku dłuta Kryńskiego
-
Nagrobek Modliszowskich z XVI wieku
-
[edytuj] Ciekawostki
- Od listopada do końca 2005 w Muzeum Północnego Mazowsza w Łomży wystawione były znalezione przedmioty i zdjęcia łomżyńskiego fotografika i "dokumentatora" muzeum Bolesława Deptuły przedstawiające prace wykopaliskowe.
- W zewnętrzne ściany świątyni wmurowane są kule armatnie.
Przypisy
- ↑ Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych - województwo podlaskie (pol.). 2011-12-31. [dostęp 2010-10-13].
- ↑ Rzeczniowski L., Dawna i teraźniejsza Łomża, s. 42-43
- ↑ Rzeczniowski L., Dawna i teraźniejsza Łomża, s. 44
- ↑ Katedra Łomżyńska: Przeszłość i współczesność, s. 90-93
- ↑ Poczta Polska S.A.: Rocznik znaczków niestemplowanych z roku 2004 (pol.). filatelistyka.poczta-polska.pl. [dostęp 2010-12-27].
- ↑ Narodowy Bank Polski: 32 Historyczne miasta w Polsce: Łomża 2 zł (pol.). nbportal.pl. [dostęp 2010-12-27].
[edytuj] Bibliografia
- Rzeczniowski Leon, Dawna i teraźniejsza Łomża, Warszawa 1861
- Katedra Łomżyńska: Przeszłość i współczesność, 2010, Parafia św. Michała Archanioła w Łomży
