Katedra św. Mikołaja w Bielsku-Białej
| Katedra św. Mikołaja w Bielsku-Białej |
|||||||||||||||||
| katedra | |||||||||||||||||
 136/60 z 26 lutego 1960[1] |
|||||||||||||||||
 Katedra św. Mikołaja w Bielsku-Białej |
|||||||||||||||||
| Państwo |  Polska |
||||||||||||||||
| Miejscowość | Bielsko-Biała | ||||||||||||||||
| Wyznanie | katolickie | ||||||||||||||||
| Kościół | Kościół łaciński | ||||||||||||||||
| Parafia | Parafia św. Mikołaja w Bielsku-Białej |
||||||||||||||||
| Wezwanie | św. Mikołaja | ||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
|
Położenie na mapie Polski
  Katedra św. Mikołaja
w Bielsku-Białej |
|||||||||||||||||
| Na mapach: | |||||||||||||||||
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|||||||||||||||||
Katedra św. Mikołaja w Bielsku-Białej – katedra diecezji bielsko-żywieckiej, a także jeden z największych kościołów w Bielsku-Białej. Położona jest na Starym Mieście, przy pl. św. Mikołaja i leży na terenie Dekanatu Bielsko-Biała I – Centrum. Pełni również funkcję kościoła parafialnego (parafia św. Mikołaja). Katedra powstała w latach 1443–1447, jednak obecny kształt uzyskała dopiero w 1912 r. Na skutek licznych przebudów posiada elementy większości stylów architektonicznych – od gotyku po modernizm.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Pierwszy kościół w tym miejscu został wzniesiony w latach 1443 – 1447 w stylu gotyckim przez księcia cieszyńskiego Wacława I na miejscu, przypuszczalnie stojącego tu od czasu założenia miasta, drewnianego kościółka otoczonego cmentarzem (filii parafii w Starym Bielsku).
Budowa murowanej świątyni wiąże się z przeniesieniem parafii z kościoła w Starym Bielsku do miasta Bielska. Wtedy też jej patron – św. Mikołaj – stał się patronem miasta.
W latach 1559 – 1630 kościół był zamieniony na zbór luterański, którego ostatnim pastorem był Jerzy Trzanowski – kaznodzieja i pisarz religijny. Potem przywrócono go siłą katolikom, ale spalił się doszczętnie w 1659 r. Po pożarze został przebudowany sumptem bielskiego barona Juliusza Gotlieba Sunnnegha, który ufundował także nowe, barokowe wyposażenie. Kościół stał się miejscem pochówków tej luterańskiej węgierskiej rodziny.
W 1682 r. bielska świątynia została obrabowana przez powstańczy oddział węgierski pod wodzą Imre Thökölego, który zabił przed kościołem proboszcza Krzysztofa Buriana.
Zniszczony pożarem w 1750 r., kiedy to piorun stopił dzwon, zegar wieżowy i spalił dach, odbudowany został w latach 1751 – 1756. W 1783 r. zlikwidowano otaczający kościół cmentarz, a w 1808 r. kościół padł ofiarą kolejnego pożaru.
Od 1752 r. kolatorami kościoła byli książęta bielscy – Sułkowscy. Książę Jan Nepomucen ufundował w latach 1815 – 1822 nowe, barokowo-klasycystyczne wyposażenie, które przetrwało do lat 60. XX wieku.
W latach 1909 – 1912 dokonano, wg projektu architekta wiedeńskiego Leopolda Bauera, gruntownej przebudowy przez rozszerzenie nawy i wzniesienie neoromańskiej fasady z wysoką (61 m) wieżą.
W 1992 r. została utworzona diecezja bielsko-żywiecka, a dotychczasowy kościół parafialny pw. św. Mikołaja podniesiono do rangi katedry.
[edytuj] Architektura
Współczesny wygląd katedra uzyskała dzięki przebudowie, której dokonano w latach 1909 - 1910 wg projektu Leopolda Bauera.
Wtedy wzniesiono 61-metrową wieżę, przedłużono nawę główną i dobudowano nawy boczne. Wieża przypomina włoską kampanilę, ale nie ma w tym nic dziwnego, ponieważ wzorem dla niej była najprawdopodobniej dzwonnica św. Marka w Wenecji.
Ozdobiono ją stylizowanymi gałęziami winnej latorośli, symbolizującymi bożą miłość i Kościół. Na wieży, którą w 1998 r. nakryto miedzianą blachą, znajduje się zegar z 1918 r.
Portal świątyni zdobi figura Chrystusa otoczona medalionami z wizerunkiem dwunastu apostołów, nad którym umieszczono posągi św. Mikołaja, Jadwigi Śląskiej i św. Jana Nepomucena. Rzeźby wykonał współpracownik Otto Wagnera – Othmar Schimkowitz.
Na ścianie północnej znajduje się tablica pamiątkowa z nazwiskami parafian poległych w I wojnie światowej.
[edytuj] Wnętrza
[edytuj] Nawa główna
W wyższej części nawy znajdują się kolorowe, secesyjne witraże wiedeńczyka Rudolfa Harflingera z 1912 r.
Odmienne stylistycznie są witraże w niższej części nawy – nie ma w nich cienia monumentalizmu. Wykonano je w 1894 r. w Pradze.
Obecny wygląd katedry to wynik kontrowersyjnych posoborowych zmian z lat 1965 – 1966. Wtedy światynię ogołocono prawie ze wszystkiego – zachowano jedynie konfesjonały z 1910 r. Zamalowano też zdobiące ściany polichromie, które powróciły dopiero w 1998 r. (w tym roku zrekonstruowano również freski w prezbiterium pochodzące z 1936 r.).
[edytuj] Ołtarze
Na początku XXI w. przywrócono zdjęty w lat 60. XX wieku ołtarz główny z 1821 r. Wcześniej był on zastąpiony płaskorzeźbą Zygmunta Brachmańskiego, przedstawiającą Chrystusa na krzyżu (obecnie zdemontowana).
W ołtarzu zwraca uwagę obraz z 1845 r. przedstawiający św. Mikołaja ratującego rozbitków z tonącego okrętu. Po bokach umieszczono wizerunki św. Pawła i św. Brata Alberta. Ich autorem jest Piotr Kłosek.
[edytuj] Kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej
Kaplica ta jako jedyna przetrwała wszystkie pożary kościoła.
Od 1729 r. w kaplicy wisi łaskami słynący obraz przywieziony z Tokaju przez płk Teodora Sułkowskiego. Znajdują się tu też relikwie: św. Mikołaja, św. Franciszka z Asyżu oraz Dzieci Fatimskich.
Ponadto kaplica ta znana jest z nabożeństw polskich, jakie odprawiał w niej na początku XX wieku słynny działacz polski – ks. Stanisław Stojałowski. O tym fakcie wspomina tablica pamiątkowa.
[edytuj] Rzeźby św. Jana Nepomucena
Wewnętrz katedry znajdują się dwie rzeźby św. Jana Nepomucena (oprócz znajdującej się w portalu): w kruchcie prawej oraz w kruchcie środkowej. Ta pierwsza została w latach 30. XX wieku przeniesiona z Rynku (obecnie znajduje się tam jej kopia).
Przypisy
[edytuj] Bibliografia
- Jerzy Polak: Przewodnik po Bielsku-Białej. Bielsko-Biała: Towarzystwo Miłośników Ziemi Bielsko-Bialskiej, 2000. ISBN 83-9020079-7.
- Stanisław Figiel, Marek Motak, Anna Niedźwiedź, Wojciech Nowicki, Wojciech Stańczyk, Agnieszka Warzecha: Beskidy i Gorce. Przewodnik Pascala. Bielsko-Biała: Pascal, 2006, s. 86, seria: Polska w jednym tomie. ISBN 83-7304-838-3.
