Katedra św. Mikołaja w Bielsku-Białej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Katedra św. Mikołaja
w Bielsku-Białej
katedra
Distinctive emblem for cultural property.svg 136/60 z 26 lutego 1960[1]
Katedra św. Mikołaja w Bielsku-Białej
Katedra św. Mikołaja w Bielsku-Białej
Państwo  Polska
Miejscowość Bielsko-Biała
Wyznanie katolickie
Kościół Kościół łaciński
Parafia Parafia św. Mikołaja
w Bielsku-Białej
Wezwanie św. Mikołaja
Położenie na mapie Bielska-Białej
Mapa lokalizacyjna Bielska-Białej
Katedra św. Mikołajaw Bielsku-Białej
Katedra św. Mikołaja
w Bielsku-Białej
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Katedra św. Mikołajaw Bielsku-Białej
Katedra św. Mikołaja
w Bielsku-Białej
Ziemia 49°49′12,82″N 19°02′34,87″E/49,820228 19,043019Na mapach: 49°49′12,82″N 19°02′34,87″E/49,820228 19,043019
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Neoromański portal katedry
Prezbiterium
Jeden z witraży w nawie głównej
Rzeźba św. Jana Nepomucena umieszczona w środkowej kruchcie

Katedra św. Mikołaja w Bielsku-Białejkatedra diecezji bielsko-żywieckiej, a także jeden z największych kościołów w Bielsku-Białej. Położona jest na Starym Mieście, przy pl. św. Mikołaja i leży na terenie Dekanatu Bielsko-Biała I – Centrum. Pełni również funkcję kościoła parafialnego (parafia św. Mikołaja). Katedra powstała w latach 1443–1447, jednak obecny kształt uzyskała dopiero w 1912 r. Na skutek licznych przebudów posiada elementy większości stylów architektonicznych – od gotyku po modernizm.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy kościół w tym miejscu został wzniesiony w latach 1443 – 1447 w stylu gotyckim przez księcia cieszyńskiego Wacława I na miejscu, przypuszczalnie stojącego tu od czasu założenia miasta, drewnianego kościółka otoczonego cmentarzem (filii parafii w Starym Bielsku).

Budowa murowanej świątyni wiąże się z przeniesieniem parafii z kościoła w Starym Bielsku do miasta Bielska. Wtedy też jej patron – św. Mikołaj – stał się patronem miasta.

W latach 1559 – 1630 kościół był zamieniony na kościół luterański, którego ostatnim pastorem był Jerzy Trzanowski – kaznodzieja i pisarz religijny. Potem przywrócono go siłą katolikom, ale spalił się doszczętnie w 1659 r. Po pożarze został przebudowany sumptem bielskiego barona Juliusza Gotlieba Sunnnegha, który ufundował także nowe, barokowe wyposażenie. Kościół stał się miejscem pochówków tej luterańskiej węgierskiej rodziny.

W 1682 r. bielska świątynia została obrabowana przez powstańczy oddział węgierski pod wodzą Imre Thökölego, który zabił przed kościołem proboszcza Krzysztofa Buriana.

Zniszczony pożarem w 1750 r., kiedy to piorun stopił dzwon, zegar wieżowy i spalił dach, odbudowany został w latach 1751 – 1756. W 1783 r. zlikwidowano otaczający kościół cmentarz, a w 1808 r. kościół padł ofiarą kolejnego pożaru.

Od 1752 r. kolatorami kościoła byli książęta bielscySułkowscy. Książę Jan Nepomucen ufundował w latach 1815 – 1822 nowe, barokowo-klasycystyczne wyposażenie, które przetrwało do lat 60. XX wieku.

W latach 1909 – 1912 dokonano, według projektu architekta wiedeńskiego Leopolda Bauera, gruntownej przebudowy przez rozszerzenie nawy i wzniesienie neoromańskiej fasady z wysoką (61 m) wieżą.

W 1992 r. została utworzona diecezja bielsko-żywiecka, a dotychczasowy kościół parafialny pw. św. Mikołaja podniesiono do rangi katedry.

27.11. 2011 r. po raz pierwszy w historii bielskiej katedry w jej murach odbyły się świecenia biskupie. Wyświęcony został bp Piotr Greger, biskup pomocniczy diecezji bielsko-żywieckiej. Konsekracji dokonali: kardynał Stanisław Dziwisz, abp Celestino Migliore, nuncjusz apostolski w Polsce i bp Tadeusz Rakoczy, ordynariusz diecezji bielsko-żywieckiej.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Współczesny wygląd katedra uzyskała dzięki przebudowie, której dokonano w latach 1909 - 1910 według projektu Leopolda Bauera.

Wtedy wzniesiono 61-metrową wieżę, przedłużono nawę główną i dobudowano nawy boczne. Wieża przypomina włoską kampanilę, wzorem dla niej była najprawdopodobniej dzwonnica św. Marka w Wenecji.

Ozdobiono ją stylizowanymi gałęziami winnej latorośli, symbolizującymi bożą miłość i Kościół. Na wieży, którą w 1998 r. nakryto miedzianą blachą, znajduje się zegar z 1918 r.

Portal świątyni zdobi figura Chrystusa otoczona medalionami z wizerunkiem dwunastu apostołów, nad którym umieszczono posągi św. Mikołaja, Jadwigi Śląskiej i św. Jana Nepomucena. Rzeźby wykonał współpracownik Otto Wagnera – Othmar Schimkowitz.

Na ścianie północnej znajduje się tablica pamiątkowa z nazwiskami parafian poległych w I wojnie światowej.

Wnętrze[edytuj | edytuj kod]

Nawa główna[edytuj | edytuj kod]

Obecny wygląd katedry to wynik kontrowersyjnych posoborowych zmian z lat 1965–1966. Wtedy świątynię ogołocono prawie ze wszystkiego – zachowano jedynie konfesjonały z 1910 r. Zamalowano też zdobiące ściany polichromie, które powróciły dopiero w 1998 r. (w tym roku zrekonstruowano również freski w prezbiterium pochodzące z 1936 r.).

W wyższej części nawy znajdują się kolorowe, secesyjne witraże wiedeńczyka Rudolfa Harflingera z 1912 r.

Odmienne stylistycznie są witraże w niższej części nawy – nie ma w nich cienia monumentalizmu. Wykonano je w 1894 r. w Pradze w pracowni C.L. Turckego. Przedstawiają Najświętsze Serce Pana Jezusa i Niepokalane Serce Matki Bożej. W 2009 wykonano nowy witraż w miejsce pustego okna, przedstawiający Jana Pawła II, stylizowany na wcześniejsze XIX-wieczne witraże. W 2012 zamontowano kolejny witraż z wizerunkiem Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Tym samym okna w południowej ścianie kościoła są już wszystkie uzupełnione witrażami. W północnej ścianie wykonano witraż z wizerunkiem bł. Jerzego Popiełuszki fundacji NSZZ Solidarność, który uroczyście poświęcił ks. prał. Zbigniew Powada 14.12 2012 r., a także witraż ks. Stanisława Stojałowskiego z inicjatywy Domu Polskiego umieszczony w 2013r. Witraże wykonała pracownia witraży Wuttke.

W nawie głównej i nawach bocznych znajdują się stacje Drogi Krzyżowej z 1860r.

Nad bocznym wejściem do nawy głównej od północnej strony wisi obraz Jana Pawła II wykonany przez Piotra Kłoska.

Organy zostały wykonane przez firmę Rieger z Karniowa w 1920r. W 1952 r. zostały one rozbudowane przez firmę Wacława Biernackiego z Krakowa. Posiadają 51 głosów.

Na okolicznościowe nabożeństwa w prezbiterium wystawiane są figury Matki Bożej z Dzieciątkiem i Najświętszego Serca Pana Jezusa pochodzące z usuniętych w latach 60. XX w. ołtarzy.

Nawa północna[edytuj | edytuj kod]

W północnej nawie znajduje się obraz "Chrystus w Ogrójcu", a pod nim współczesny ołtarz z XIX-wiecznym krucyfiksem pochodzącym z poprzedniego wyposażenia.

Nawa południowa[edytuj | edytuj kod]

W południowej nawie znajduje się krzyż upamiętniający nabożeństwo Drogi Krzyżowej odbywającej się corocznie ulicami miasta.

Ołtarze[edytuj | edytuj kod]

W 1991 r. wykonano w miejsce zdemontowanego w latach 60. XX wieku nowy ołtarz główny. Wcześniej był on zastąpiony płaskorzeźbą Zygmunta Brachmańskiego, przedstawiającą Chrystusa na krzyżu (obecnie zdemontowana). W ołtarzu głównym znajduje się tabernakulum zachowane z XIX-wiecznego wyposażenia.

W ołtarzu zwraca uwagę obraz z 1845 r. przedstawiający św. Mikołaja ratującego rozbitków z tonącego okrętu. Po bokach umieszczono wizerunki św. Pawła i św. Brata Alberta. Ich autorem jest Piotr Kłosek.

Kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej[edytuj | edytuj kod]

Kaplica ta jako jedyna przetrwała wszystkie pożary kościoła.

Od 1729 r. w kaplicy wisi łaskami słynący obraz przywieziony z Tokaju przez płk Teodora Sułkowskiego. W 2012 obraz został poddany gruntownej konserwacji w Pracowni Konserwatorskiej Muzeum Śląskiego w Katowicach. Znajdują się tu też relikwie: św. Mikołaja, św. Franciszka z Asyżu,Dzieci Fatimskich, bł. Jana Pawła II oraz bł. Jerzego Popiełuszki.

Ponadto kaplica ta znana jest z nabożeństw polskich, jakie odprawiał w niej na początku XX wieku słynny działacz polski – ks. Stanisław Stojałowski. O tym fakcie wspomina tablica pamiątkowa.

Rzeźby św. Jana Nepomucena[edytuj | edytuj kod]

Wewnątrz katedry znajdują się dwie rzeźby św. Jana Nepomucena (oprócz znajdującej się w portalu): w kruchcie południowej oraz w kruchcie głównej. Ta pierwsza została w latach 30. XX wieku przeniesiona z Rynku (obecnie znajduje się tam jej kopia).

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Helena Dobranowicz: Katedra św. Mikołaja, Kościół św. Stanisława Biskupa w Bielsku - Białej. Bielsko-Biała: Parafia Katedralna pw. św. Mikołaja w Bielsku - Białej, 1998. ISBN 9788391080900.
  • Jerzy Polak: Przewodnik po Bielsku-Białej. Bielsko-Biała: Towarzystwo Miłośników Ziemi Bielsko-Bialskiej, 2000. ISBN 83-9020079-7.
  • Stanisław Figiel, Marek Motak, Anna Niedźwiedź, Wojciech Nowicki, Wojciech Stańczyk, Agnieszka Warzecha: Beskidy i Gorce. Przewodnik Pascala. Bielsko-Biała: Pascal, 2006, s. 86, seria: Polska w jednym tomie. ISBN 83-7304-838-3.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]