Katedra w Västerås

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Katedra w Västerås
Västerås domkyrka
katedra
Katedra w Västerås – widok od strony prezbiterium
Katedra w Västerås – widok od strony prezbiterium
Państwo  Szwecja
Miejscowość Västerås
Wyznanie protestanckie
Kościół ewangelicko-luterański
Parafia Västerås domkyrkoförsamling
Imię Najświętszej Maryi Panny i św. Jana Chrzciciela
Położenie na mapie Västmanlandu
Mapa lokalizacyjna Västmanlandu
Katedra w Västerås
Katedra w Västerås
Położenie na mapie Szwecji
Mapa lokalizacyjna Szwecji
Katedra w Västerås
Katedra w Västerås
Ziemia 59°36′45″N 16°32′30″E/59,612500 16,541667Na mapach: 59°36′45″N 16°32′30″E/59,612500 16,541667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Katedra w Västerås (szw. Västerås domkyrka) – kościół położony w Västerås, region Västmanland. Kościół parafialny w parafii katedralnej Västerås i diecezjalny w diecezji Västerås szwedzkiego kościoła ewangelicko-luterańskiego.

Katedra w Västerås otrzymała w średniowieczu wezwanie Najświętszej Maryi Panny i św. Jana Chrzciciela[1] i dlatego bywa czasem nazywana katedrą Mariacką (Domkyrkan Vårfru)[2].

W czasie średniowiecza katedra przypuszczalnie nosiła miano Najświętszej Marii Panny i św. Jana (szw. Sankta Maria och Sankt Johannes domkyrka). Herbem diecezji Västerås jest Baranek Boży, który zwykle symbolizuje św. Jana Chrzciciela[1]. W herbie miasta Västerås widnieją natomiast dwa symbole Maryi: róża i monogram maryjny.

Katedra ma status zabytku sakralnego według rozdz. 4 Kulturminneslagen (pol. Prawo o pamiątkach kultury) ponieważ została wzniesiona do końca 1939 (3 §)[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Monogram maryjny w herbie miasta Västerås
Katedra (po lewej) na rycinie Erika Dahlbergha, Suecia Antiqua et Hodierna, wykonanej prawdopodobnie w latach 1690-1710. Katedra miała od czasów renesansu kopułę z latarnią zwieńczoną szpiczastym hełmem i otoczoną czterema narożnymi wieżyczkami. Po pożarze odbudowana przez Nicodemusa Tessina Młodszego w dzisiejszej formie.
Plan katedry z 1740

Katedra została zbudowana prawdopodobnie w poł. XII w. lub nieco wcześniej. Był to niewielki kościół kamienny. W ciągu XIII w. dzięki sprowadzonym zakonom żebrzącym wprowadzona została w Szwecji technika murowania z cegieł. Na murach kościoła kamiennego wzniesiono nowy kościół z cegieł. Kościół ten został konsekrowany 16 sierpnia 1271 pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny i św. Jana Chrzciciela. Pozbawiona wieży fasada zachodnia została w tym samym czasie udekorowana łukowatym fryzem. Na filarach widać, iż sklepienie w ówczesnej świątyni było niskie. Nad miejscem, gdzie niegdyś było lektorium wisi nadal krucyfiks triumfalny.

W XIV w. przedłużono prezbiterium kościoła i utworzono obejście. W XIV i XV w. cały kościół obudowano wieńcem kaplic. Włączono je później w obręb kościoła, tworząc z niego w ten sposób kościół pięcionawowy, rozbudowany w XV w. do dzisiejszych rozmiarów; od zachodu dobudowano wysoką wieżę oraz dwie mniejsze nowe kaplice po stronie północnej i południowej.

W 1517 dobudowano do południowo-zachodniego narożnika kościoła kolejną kaplicę. W takim stanie kościół zachował się do dnia dzisiejszego.

Ówczesna wieża miała renesansową kopułę. Uległa ona zniszczeniu w wyniku pożaru. W 1693 została odbudowana w barokowej formie według projektu Nicodemusa Tessina Młodszego. W takiej formie zachowała się do czasów współczesnych. Mierzy 92 m[4].

W XVI, XVII i XVIII w. kościół otrzymał bogate wyposażenie, które zmieniło jego wnętrze (m.in. ambonę, liczne grobowce czy herby naścienne).

W poł. XIX w. świątynia była restaurowana w duchu neogotyckim; usunięto z niej wówczas wiele dekoracji renesansowych i barokowych.

W latach 1896-1898 pomalowano na nowo cały kościół zgodnie z duchem neogotyku używając do tego celu specjalnych szablonów malarskich; malowidła te zachowały się do naszych czasów jedynie nad chórem muzycznym.

Podczas ostatniej restauracji w latach 1958-1961 usiłowano wydobyć ślady wszystkich epok w 700-letniej historii kościoła.

W 1623 miejscowy biskup Johannes Rudbeckius założył pierwsze w Szwecji gimnazjum, dzisiejsze Rudbeckianska Gymnasiet, znajdujące się nieopodal katedry.

Wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Nawa główna

Ołtarze[edytuj | edytuj kod]

  • Dwa ołtarze szafiaste, wykonane w Lubece w XV w. znajdujące się w zakrystii i w tzw. sali rozmów.
  • Ołtarz szafiasty w kaplicy Apostołów w nawie północnej,pochodzący prawdopodobnie z pocz. XVI w. z warsztatu Jana Bormansa z Brukseli.
  • Ołtarz Mariacki w baptysterium (kaplicy Mariackiej) w nawie południowej, wykonany w Antwerpii w 1510; malowidła znajdujące się na nim przypominają obrazy Dirk Boutsa z Leuven.
  • Nastawa ołtarzowa z ołtarza głównego z 1516, dar regenta Stena Sture Młodszego i jego małżonki Kristiny Gyllenstierna. Dzieło powstało w Antwerpii i jest przypisywane Janowi Gillisz Wrage i Janowi Genootsowi, oraz malarzowi Janowi van Dornicke.

Grobowce[edytuj | edytuj kod]

W katedrze został pochowany starszy syn króla Gustawa I Wazy Eryk XIV, który w 1577 został otruty przez swego brata, króla Jana III Wazę. Jego marmurowy sarkofag, wybudowany z inicjatywy króla Gustawa III w 1797, znajduje się w obejściu prezbiterium.

W katedrze pochowani są także: biskupi Peder Swart i Johannes Rudbeckius, doradca królewski Svante Nilsson Sture i arcybiskup Samuel Troilius[5].

Epitafia[edytuj | edytuj kod]

  • Renesansowe epitafium z 1625 na cześć miejscowego kupca Simona Depkena.
  • Wczesnobarokowe epitafium George’a Hoffmana z 1676.
  • Epitafium przemysłowca Larsa Pederssona z Fagersty.
  • Barokowe epitafium proboszcza katedralnego Nicolausa Dwana z 1709.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Clara Nevéus: Ny svensk vapenbok. Stockholm: Streiffert & Co Bokförlag HB i samarbete med Riksarkivet, 1992, s. 178. ISBN ISBN 91-7886-092-X.
  2. Bertil Hanström: Lilla uppslagsboken Andra upplagan Band 10 Try – Öä. Malmö: Förlagshuset Norden AB, 1970-75, s. 789.
  3. Sveriges riksdag: Svensk författningssamling (SFS) Lag (1988:950) om kulturminnen m.m. (szw.). [dostęp 2012-02-26].
  4. Emporis: Västerås domkyrka (ang.). [dostęp 2010-03-20].
  5. Göran Åstrand, Här vilar berömda svenskar, Stockholm, 1999, s. 157

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ann Catherine Bonnier, Göran Hägg, Ingrid Sjöström, Svenska kyrkor : En historisk reseguide, wyd. Medströms Bokförlag, Stockholm, 2008, ISBN 978-91-7329-015-9
  • Rasmus Wærn, Claes Caldenby, Olof Hultin, Gunilia Linde Bjur, Johan Mårtelius, Guide till Sveriges arkitektur : [byggnadskonst under 1000 år], wyd. Arkitektur Förlag AB, Stockholm, 2001, ISBN 91-86050-559

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]