Kayah

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy piosenkarki. Zobacz też: Kayah (lud).
Kayah
Kayah 2011.jpg
Kayah (2011)
Imię i nazwisko Katarzyna Rooyens
Pseudonim Kayah
Data i miejsce urodzenia 5 listopada 1967
Warszawa
Pochodzenie Polska
Gatunek pop, soul, jazz, folk
Zawód wokalistka, producent muzyczny, autorka tekstów
Aktywność od 1988
Wytwórnia płytowa Kayax, EMI Music Poland
Powiązania Grzegorz Ciechowski, Andrzej Smolik, Krzysztof Kiljański, Cesária Évora, Goran Bregović
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Strona internetowa

Kayah, właśc. Katarzyna Rooyens z domu Szczot (ur. 5 listopada 1967 w Warszawie[1][2]) – polska wokalistka, autorka tekstów i producentka muzyczna, osobowość telewizyjna, członkini Rady Polskiej Fundacji Muzycznej[3], założycielka własnej wytwórni płytowej Kayax w 2001 roku.

Dzieciństwo spędziła u dziadków w Białymstoku[4]. Swój debiutancki utwór, „Córeczko”, wydała w 1988 roku, a przełomowym momentem w jej karierze była wydanie pierwszego autorskiego albumu pt. Kamień z 1995 roku. Największość popularność przyniosły wokalistce utwory „Fleciki”, „Supermenka”, „Na językach” oraz „Śpij kochanie, śpij” i „Prawy do lewego”, promujące album studyjny Kayah i Bregović, nagrany z Goranem Bregoviciem w 1999 roku. Jej ostatni solowy album studyjny, Transoriental Orchestra, został wydany w listopadzie 2013 roku.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Początki kariery[edytuj | edytuj kod]

Kayah zaczęła swoją karierę muzyczną w 1984 roku, nawiązując współpracę z Kostkiem Joriadisem, a później z zespołami Rastar i Zgoda. Rok później uzyskała dyplom w klasie fortepianu u prof. Anny Narkiewicz. W 1986 roku nagrała z zespołem Tilt utwór „Mówię ci, że...”, który zdobył wówczas popularność w Polsce[5].

1988–1994: Festiwal w Opolu i Karlshamn, Kayah[edytuj | edytuj kod]

W 1988 roku Kayah zadebiutowała na Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu propozycją „Córeczko”, która przyniosła jej rozgłos w kraju. Ten sam utwór otrzymał nagrodę specjalną podczas Festiwalu Piosenki Krajów Nadbałtyckich w Karlshamn[6]. W tym samym roku nagrała solową płytę, zatytułowaną Kayah. Album zawierał numery napisane dla innej wokalistki, Renaty Czarnoty, która wycofała się z projektu. Po wydaniu albumu, na przełomie lat 80. i 90. Kayah zamieszkała w Wiedniu, gdzie pracowała jako modelka.

Kayah podczas koncertu

W 1991 roku Kayah wydano anglojęzyczną wersję swojej debiutanckiej płyty. W tym czasie wokalistka nagrywała także jako artystka drugoplanowa, zaśpiewała m.in. na albumach De Mono, Stanisława Soyki, Obywatela G.C., Atrakcyjnego Kazimierza i Martyny Jakubowicz.

W 1993 roku Kayah wystartowała w konkursie o Bursztynowego Słowika podczas Międzynarodowego Festiwalu Piosenki w Sopocie, z utworem „Jak liść”, z którym ostatecznie wygrała. Kompozycja (pod nazwą „Mówili o mnie”) pojawiła się na akustycznej płycie zespołu Republika pt. Bez prądu. Rok później, podczas Krajowego Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu, wokalistka zaprezentowała piosenkę „Ja chcę ciebie”, za którą otrzymała nagrodę prezydenta miasta. W tym samym roku artystka zdobyła z nią drugie miejsce w konkursie Festiwalu Piosenki Krajów Nadbałtyckich w Karlshamn.

1995–1998: Kamień, Zebra[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza autorska płyta jazzowa Kayah, zatytułowana Kamień, ukazała się w listopadzie 1995 roku. Pierwszym singlem wysłanym do stacji radiowych został utwór „Jak liść”, a drugim – „Nawet deszcz”. W 1996 roku ukazały się dwa kolejne numery promujące wydawnictwo – „Santana” i „Fleciki”, do którego teledysk został nakręcony w Kalifornii, a jego reżyserem został Janusz Kamiński. Piosenka stała się jednym z przebojów roku, otrzymując nagrodę polskich rozgłośni radiowych PlayBox w kategorii Złota Dziesiątka. Opinie krytyków na temat tego materiału były bardzo pozytywne, a sam album uzyskał status złotej płyty oraz zapewnił Kayah nominację do Fryderyka dla najlepszej wokalistki roku[7]. Kolejny album artystki, Zebra, wydany został wiosną 1997 roku. Odniósł on duży sukces komercyjny, zawierał materiał nawiązujący do stylistyki disco i soul. Single „Na językach” i „Supermenka” okazały się jednymi z największych przebojów roku i należały do najchętniej prezentowanych w radiu piosenek, o czym świadczyły dwie zdobyte przez nie statuetki PlayBox w kategorii Złota Dziesiątka. W ramach kampanii promocyjnej albumu, artystka w towarzystwie dziennikarzy odwiedziła w dniu jego premiery warszawskie zoo i objęła opieką zebrę Kaję. W ciągu kilku dni nakład płyty przekroczył 100 tysięcy egzemplarzy, ogólnie sprzedano go w ponad 200 tysięcy sztuk[8], co oznaczało wówczas dwukrotną platynową płytę. W 1997 roku artystka uzyskała osiem nominacji do Fryderyków, wygrała w czterech kategoriach: kompozytor roku, autor roku, album roku pop (Zebra) i wokalistka roku[9]. Rok później została prowadzącą autorskiego programu rozrywkowego To było grane w stacji TVN (24 odcinki) oraz wzięła udział w kampanii Orange POP. Za muzykę napisaną do tej reklamy dostała nagrody na festiwalach Crackfilm, Kreatura i Złote Orły. W tym samym roku wyszła za mąż za Rinke Rooyensa i urodziła syna, Rocha[10].

1999: Współpraca z Bregovićem, Kayah i Bregović[edytuj | edytuj kod]

W 1999 roku artystka nawiązała współpracę z bałkańskim muzykiem Goranem Bregovićem, z którym nagrała album pt. Kayah i Bregović, mający premierę w kwietniu tego samego roku. Płyta okazała się największym sukcesem komercyjnym w całej karierze Kayah i została jednym z największych bestsellerów w całej historii polskiej fonografii. Osiągnęła status diamentowej płyty, rozchodząc się w liczbie ponad 700 tysięcy egzemplarzy[11]. Album stanowił połączenie popu, folkloru bałkańskiego z rodzimą tradycją ludową, zawierał muzykę góralską, cygańską, śpiewy biesiadne, a nawet echa kolędy „Bóg się rodzi”.

Na płycie znalazło się także kilka utworów, które promowały filmy Bregovića - Underground oraz Królowa Margot. Wydawnictwo promowały single „Śpij kochanie, śpij” i „Prawy do lewego”, które zostały jednymi z największych przebojów roku, dzięki czemu wokalistka otrzymała dwa PlayBoxy w kategorii Złota Dziesiątka od krajowych radiostacji. We wrześniu duet zagrał koncert na warszawskim Służewcu, na którym obecnych było ponad 50 tysięcy widzów. W związku z ogromną popularnością albumu w Polsce, koncern Bertelsmann Music Group postanowił promować płytę także za granicą. Krążek został wydany w Hiszpanii, Francji, Turcji, Grecji, Izraelu, Czechach, Słowenii, Chorwacji i we Włoszech, gdzie uplasował się na 7. miejscu na liście bestsellerów. W tym samym roku para otrzymała Fryderyka za płytę roku i wideoklip roku (do singla „Prawy do lewego”), Kayah dostała ponadto nagrodę w kategorii wokalistka roku[12]. Rok później została wyróżniona czterema Superjedynkami podczas Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu w kategoriach: najlepsza wokalistka, przebój roku („Śpij kochanie, śpij”), najlepsza płyta (Kayah i Bregović) oraz najlepszy teledysk („Prawy do lewego”).

2000–2004: JakaJaKayah, Stereo typ[edytuj | edytuj kod]

Kayah podczas spotkania z fanami w jednym ze sklepów Empik w 2007 roku

12 maja 2000 roku ukazała się płyta JakaJaKayah, która cztery dni po premierze sprzedano w 50 tysiącach egzemplarzy, sześć dni później otrzymał tytuł płyty miesiąca w 68 stacjach radiowych w Polsce. Pierwszym singlem z krążka został tytułowy utwór „Jaka ja Kayah”, który został puszczony w radiach 4 tysiące razy. Za najlepszą kreację aktorską w teledysku do piosenki Kayah otrzymała nagrodę na Festiwalu Yach Film. Album stanowił powrót do gatunku soul, zawierał także elementy muzyki elektronicznej, został wyróżniony statusem platynowej płyty za sprzedaż ponad 70 tysięcy kopii oraz otrzymał 5 nominacji do Fryderyków[13].

Pod koniec 2000 roku Kayah nawiązała współpracę z Cesárią Évorą, co na początku 2001 roku zaowocowało wydaniem wspólnego singla „Embarcação”. Teledysk do utworu, nakręcony przez Bolesława Pawicę, zdobył pierwszą nagrodę podczas X Festiwalu Yach Film w kategorii Najlepsza Reżyseria. Piosenka znalazła się na polskiej reedycji płyty, a w Kanadzie i dziewięciu krajach europejskich album został wydany pod zmienioną nazwą - YakaYaKayah. W tym samym roku Kayah została ambasadorem Światowego Funduszu na rzecz Przyrody (WWF) w Polsce i zawiązała spółkę producencką Kayax, wraz z Tomikiem Grewińskim[14]. Pierwszym efektem ich pracy było siedem utworów na płycie Ewy Bem pt. Mówię tak, myślę nie. Kayah wzięła w tym okresie udział w różnych projektach muzycznych, nagrała również piosenkę „Wiosna przyjdzie i tak”, promującą film Przedwiośnie.

Kayah podczas odbierania nagrody na 46. Krajowego Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu w 2009 roku

Kolejny album Kayah, zatytułowany Stereo typ, wydany został w sierpniu 2003 roku. Natychmiast osiągnął szczyt polskiej listy bestsellerów płytowych[15] i otrzymał status złotej płyty, osiągając nakład ponad 50 tysięcy sprzedanych egzemplarzy. Teledysk do pierwszego singla, utworu „Testosteron”, został wyróżniony pierwszą nagrodą na festiwalu Yach Film. Jesienią tego samego roku odbyła się klubowa trasa koncertowa Stereo Tour, która zgromadziła blisko 15-tysięczną publiczność. Za album Stereo typ Kayah otrzymała siedem nominacji do nagrody Fryderyk 2003[16], a latem 2004 roku wystąpiła na II Festiwalu TOPtrendy, dzięki zajęciu przez krążek 8. miejsca wśród najlepiej sprzedających się płyt w Polsce w poprzednim roku.

2005–2009: Działalność wydawnicza i kolejne projekty muzyczne[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec kwietnia 2005 roku premierę miał debiutancki dwupłytowy album kompilacyjny Kayah pt. The Best & The Rest. Kompilacja otrzymała status złotej płyty, osiągając nakład ponad 50 tysięcy sztuk. Wydawnictwo promował utwór „Prócz ciebie, nic”, nagrany w duecie z Krzysztofem Kiljańskim, który umieścił go także na swoim debiutanckim albumie solowym pt. In the Room. Numer wygrał nagrodę Fryderyka 2005 w kategorii piosenka roku[17]. Kolejnym singlem z albumu został utwór „Jutro rano”, do którego wideoklip otrzymał trzy nominacje na Festiwalu Polskich Wideoklipów Yach Film.

W kolejnych latach artystka skupiła się bardziej na działalności producenckiej, wydając w swojej wytwórni Kayax albumy takich wykonawców jak Maria Peszek, Zakopower czy Novika. Nagrała tematy muzyczne do kilku filmów, m.in. Kochankowie Roku Tygrysa i Ryś, zagrała także w kilku produkcjach, m.in. w serialu Niania. Pod koniec listopada 2006 roku w Łodzi po raz pierwszy w Polsce i Europie środkowo wschodniej odbył się koncert z cyklu MTV Unplugged, na którym Kayah w towarzystwie kilku gości wykonała czternaście utworów. Album MTV Unplugged, zawierający zapis występu, ukazał się w formie CD i DVD w marcu 2007 roku. Było to pierwsze wydawnictwo Kayah opublikowane na nośniku DVD, uzyskał status złotej płyty za sprzedaż ponad 15 tysięcy egzemplarzy. W połowie tego samego roku artystka wydała kompilację pt. Music 4 Boys & Gays. W 2008 roku zasiadła w komisji jurorskiej programu Fabryka Gwiazd, transmitowanym przez telewizję Polsat.

2009–2011: Skała, Kayah & Royal Quartet, Panienki z temperamentem[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 2009 roku na rynek trafił pierwszy od sześciu lat album studyjny Kayah, zatytułowany Skała. Stylistycznie wokalistka powróciła do korzeni, do brzmień znanych z albumu Kamień. Album już w pierwszym dniu sprzedaży uzyskał status złotej płyty i zadebiutował na pierwszym miejscu listy bestsellerów OLiS[18]. Wydawnictwo promowały single „Jak skała” i „Ocean spokojny już”. Pod koniec listopada artystka wraz z zespołem wyruszyła w trasę koncertową, zatytułowaną Skała Akustycznie. W lutym 2010 roku płyta Skała uzyskała nominację do nagrody Fryderyka w kategorii album roku pop[19] za osiągnięcie wyniku blisko 40 tysięcy sprzedanych egzemplarzy[20].

Kayah w 2008 roku

W marcu 2010 roku odbyła się premiera kolejnego projektu muzycznego w dorobku artystki, Kayah & Royal Quartet, będącego wynikiem współpracy Kayah z Royal String Quartet, nawiązanej w 2009 roku. Album zawierał znane utwory wokalistki, nagrane przy użyciu jedynie instrumentów smyczkowych i osiągnął status złotej płyty[20]. Tego samego roku powstał także wspólny album Kayah z Renatą Przemyk, zatytułowany Panienki z temperamentem, na którym znalazły się interpretacje piosenek z repertuaru Kabaretu Starszych Panów[21]. Album osiągnął nakład 10 tysięcy sprzedanych egzemplarzy[20]. Pod koniec maja Kayah otrzymała statuetkę Top nr 5 na sopockim festiwalu Top Trendy za wysoką sprzedaż płyt w latach 2009-2010. W trakcie koncertu wykonała dwa utwory: „Libertango” oraz „Diamenty”. W listopadzie Kayah zagrała 4 koncerty w Anglii w ramach cykli Your Country Live organizowanego przez telefonię O2.

2012–2014: The Voice of Poland, Transoriental Orchestra[edytuj | edytuj kod]

Wiosną 2011 roku artystka powróciła na listy przebojów z singlem „Za późno”. Teledysk do utworu został nominowany do konkursu OGAE Video Contest, organizowanego przez Stowarzyszenie Miłośników Eurowizji (OGAE)[22]. 5 czerwca 2011 w Sopocie w czasie festiwalu Top Trendy Kayah zagrała recital, prezentując swoje największe przeboje. W tym samym roku, wraz z Anną Dąbrowską, Andrzejem Piasecznym i Adamem „Nergalem” Darskim, zasiadła w komisji jurorskiego pierwszej edycji programu The Voice of Poland, transmitowanym w TVP2[23].

Pod koniec sierpnia 2012 roku Kayah wystąpiła w Warszawie w ramach IX Festiwalu Kultury Żydowskiej „Warszawa Singera”. Koncert okazał się sukcesem i zaowocował albumem Transoriental Orchestra, wydanym jesienią następnego roku, eksplorującym brzmienia muzyki żydowskiej. 4 czerwca 2013 roku prezydent Bronisław Komorowski odznaczył wokalistkę Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi dla polskiej kultury oraz osiągnięcia w pracy artystycznej i twórczej[24].

Dyskografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Dyskografia Kayah.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Przez 12 lat była żoną holenderskiego producenta Rinke Rooyensa. Para poznała się w 1998 roku, podczas nagrywania programu To było grane. 5 sierpnia tego samego roku pobrali się[25], a 1 grudnia narodziło się ich dziecko, syn Roch[26]. Małżeństwo otrzymało w 1999 roku Srebrne Jabłko - nagrodę przyznawaną w plebiscycie czytelników miesięcznika Pani "najwspanialszym polskim parom"[27]. Para ostatecznie rozwiodła się w 2010 roku, po kilkuletniej separacji[28].

Wokalistka przez kilka lat była związana z wokalistą zespołu Zakopower, Sebastianem Karpiel-Bułecką[29]. Para rozstała się w 2009 roku[30][31].

Przypisy

  1. Leszek Gnoiński, Jan Skaradziński: Encyklopedia Polskiego Rocka. Warszawa: Świat Książki, 1997, s. 226. ISBN 83-7129-570-7.
  2. Kayah (pol.). Filmweb.pl. [dostęp 2009-09-25].
  3. Polska Fundacja Społeczna: Zespół (pol.). polskafundacjamuzyczna.blogspot.com. [dostęp 2013-11-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-02)].
  4. Ewa Prandota. Co w życiu najważniejsze. „Kulturystyka i Fitness (KiF)”. 4/2007, kwiecień 2007. 
  5. Encyklopedia polskiego rocka (1997); Leszek Gnoiński, Jan Skaradziński; str. 414; ISBN 83-7129-570-7
  6. Kayah ~ Katarzyna Rooijens ~ Biografix 1988-08-04 Festiwal Krajów Nadbałtyckich (pol.). Biofix.pl. [dostęp 2010-11-14].
  7. Nominowani i laureaci 1996 :: Nagroda muzyczna - Fryderyk (pol.). www.zpav.pl. [dostęp 2010-04-28].
  8. Michał Braum: Kayah - wywiad (pol.). Muzyczna.pl, 2004-08-31. [dostęp 2009-11-17].
  9. Nominowani i laureaci 1997 :: Nagroda muzyczna - Fryderyk (pol.). www.zpav.pl. [dostęp 2010-04-28].
  10. Kayah - ikona muzyki i stylu (pol.). W: Interia [on-line]. www.kobieta.interia.pl. [dostęp 2014-04-16].
  11. Grzegorz Brzozowicz: Trzeszcząca płyta (pol.). Wprost, maj 2004. [dostęp 2009-11-17].
  12. Nominowani i laureaci 1999 :: Nagroda muzyczna - Fryderyk (pol.). www.zpav.pl. [dostęp 2010-04-28].
  13. Nominowani i laureaci 2000 :: Nagroda muzyczna - Fryderyk (pol.). www.zpav.pl. [dostęp 2010-04-28].
  14. Łucja Piejko: Nie kalkuluję (pol.). www.nowyczas.co.uk. [dostęp 2011-01-09].
  15. Oficjalna lista sprzedaży 1 września 2003 :: OLIS - Official Retail Sales Chart (pol.). olis.onyx.pl. [dostęp 2010-11-14].
  16. Nominowani i laureaci 2003 :: Nagroda muzyczna - Fryderyk (pol.). www.zpav.pl. [dostęp 2010-04-28].
  17. Nominowani i laureaci 2005 :: Nagroda muzyczna - Fryderyk (pol.). www.zpav.pl. [dostęp 2010-04-28].
  18. Oficjalna lista sprzedaży 21 września 2009 :: OLIS - Official Retail Sales Chart (pol.). olis.onyx.pl. [dostęp 2010-11-14].
  19. Nominowani i laureaci 2009 :: Nagroda muzyczna - Fryderyk (pol.). www.zpav.pl. [dostęp 2010-04-28].
  20. 20,0 20,1 20,2 Paweł Kasa. Brutalna rzeczywistość sceny muzycznej. „Trendy - Art of Living”, s. 32-36, 2011-03-30. Warszawa. ISSN 1689-6092. 
  21. „Tom Kultury”, 2010-10-06. EMPiK. 
  22. OGAE Video Contest 2011 - nasz wybór. eurowizja.org. [dostęp 2011-09-15].
  23. Poznaj Trenerów „The Voice of Poland” (pol.). www.tvp.pl. [dostęp 2011-08-01].
  24. Lista odznaczonych w dniu Święta Wolności (pol.). 2013-06-04. [dostęp 2013-06-03].
  25. Kayah ~ Katarzyna Rooijens ~ Biografix 1998-08-05 Ślub (pol.). Biofix.pl. [dostęp 2010-11-14].
  26. Kayah ~ Katarzyna Rooijens ~ Biografix 1998-12-01 Narodziny syna (pol.). Biofix.pl. [dostęp 2010-11-14].
  27. Wręczono Srebrne Jabłka '99 (pol.). www.vipnews.pl. [dostęp 2010-11-14].
  28. Kayah i Rooyens po rozwodzie (pol.). www.topstars.pl. [dostęp 2010-11-14].
  29. Kayah: Koniec związku z Sebastianem Karpielem-Bułecką? (pol.). Onet.pl, 2006-07-27. [dostęp 2009-11-17].
  30. Związek Kayah i Karpiela-Bułecki się skończył? (pol.). www.se.pl, 2009-05-15. [dostęp 2010-11-14].
  31. Karpiel-Bułecka rozstał się z Kayah! (pol.). nocoty.pl. [dostęp 2010-11-14].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]