Kazimierz Dąbrowski (psycholog)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kazimierz Dąbrowski
Data i miejsce urodzenia 1 września 1902
Klarów
Data i miejsce śmierci 26 listopada 1980
Warszawa
Grób Kazimierza Dąbrowskiego w lesie nieopodal Zagórza.

Kazimierz Dąbrowski (ur. 1 września 1902 w Klarowie, zm. 26 listopada 1980 w Warszawie) - polski psycholog kliniczny, psychiatra, filozof oraz pedagog, twórca teorii dezintegracji pozytywnej. Autor licznych publikacji naukowych i popularnonaukowych w dziedzinie psychologii klinicznej, higieny psychicznej, psychiatrii oraz pedagogiki

Publikował również pod pseudonimem Paweł Cienin/Paul Cienin. W bibliografiach angielskich patrz także: "Dabrowski Kazimir" lub "positive disintegration".

Jako pionier ruchu higieny psychicznej w Polsce utworzył Instytut Higieny Psychicznej, którym kierował w latach 1935-1949. Był założycielem i prezesem Polskiego Towarzystwa Higieny Psychicznej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Zakres materiału szkoły powszechnej opanował w domu rodziców, w majątku Klarowo k. Lublina. Następnie uczył się w Prywatnym Męskim Gimnazjum im. Stefana Batorego w Lublinie (tzw. "Szkoła Lubelska", 1916-1921) a będąc jeszcze jego uczniem już studiował jako wolontariusz polonistykę na tamtejszym Uniwersytecie Lubelskim (od 1928 KUL), gdzie zetknł się z wybitnymi uczonymi m. innymi o. Jackiem Woronieckim. Po maturze studiował medycynę na UW w Warszawie, na UAM w Poznaniu i na Uniwersytecie w Genewie. Równolegle studiował psychologię początkowo na UAM w Poznaniu a następnie w Instytucie J.J. Rousseau w Genewie pod kierownictwem, J. Claparede`a i Jeana Piageta.

Pierwsze idee teorii dezintegracji pozytywnej można znaleźć już w pracy doktorskiej K. Dąbrowskiego pt. „Les conditions psychologique du suicide” (Geneve 1929), w której autor posługuje się pojęciem dezagregacji psychicznej, jak też w rozprawie „Podstawy psychologiczne samodręczenia /automutylacji” (Warszawa 1934). Idee te zostały rozwinięte w pracach w dziedzinie higieny psychicznej, która łączyła wyniki różnych nauk szczegółowych o człowieku.

Kazimierz Dąbrowski był człowiekiem, który dążył do poznania tajemnicy egzystencji i rozwoju ludzkiego różnymi drogami. Studiował polonistykę, filozofię, psychologię, medycynę, a także teologię, Specjalizował się w psychiatrii, psychopatologii, psychoanalizie, neurologii, neuropsychiatrii, higienie psychicznej. W czasie nauki w gimnazjum w Lublinie jednym z jego nauczycieli był Roman Ingarden a na Uniwersytecie Lubelskim o. J. Woroniecki. Na Uniwersytecie Poznańskim K. Dąbrowski studiował u S. Błachowskiego, F. Znanieckiego i Cz. Znamierowskiego (1924-1926). Na studiach medycznych w Uniwersytecie Warszawskim (1926-1927) Dąbrowski miał kontakt z jednym z najwybitniejszych neurologów i psychiatrów - J. Mazurkiewiczem, zaś w Uniwersytecie Genewskim studiował u E. Claparede'a, którego asystentem został po ukończeniu studiów oraz u P. Boveta, F. Naville`a i M. Rocha.

Obronił dwa doktoraty z medycyny (Genewa) i z psychologii (Poznań).

W 1929 Dąbrowski obronił doktorat z medycyny na Uniwersytecie w Genewie w zakresie medycyny sądowej u prof. F. Naville`a, który był później jednym z niezależnych ekspertów europejskich, badających zbrodnię katyńską. Potem podjął studia podyplomowe w zakresie psychologii, psychopatologii dziecka i wychowania moralnego. W Instytucie J. J. Rousseau zetknął się między innymi z J. Piagetem, który był najpierw asystentem, a potem następcą E. Claparede`a. Po powrocie do kraju obronił doktorat z psychologii na Uniwersytecie Poznańskim u S. Błachowskiego (1931), a następnie podjął krótką analizę szkoleniową w Instytucie Aktywnej Psychoanalizy w Wiedniu u W. Stekla, studia podyplomowe w zakresie neurologii u O. Mahrburga, psychologii rozwojowej u K. Buehlera i Ch. Buehler oraz studia internistyczno-neurologiczne u W. Schesingera (1932-1934).

Następny etap to pobyt w Harvardzie (1934), w School of Public Health i praktyka kliniczna w szpitalu psychiatrycznym w Bostonie u Macfie Campbela i W. Healy oraz staż w Johns Hopkins University w klinice u Adolfa Mayera. W tym samym roku odbywa także staż w Klinice Neuropsychiatrii Dziecięcej u G. Heyera i w Instytucie Profilaktyki Psychicznej i Psychologii Stosowanej u J. Lahy i P. Janeta. Ostatecznie habilitował się w zakresie psychopatologii dziecka u J. Claparede'a i pracował u niego jako privat-dozent. Habilitację z zakresu psychiatrii dziecięcej przeprowadził na Uniwersytecie Wrocławskim w roku 1948, ale została ona zatwierdzona dopiero po zmianach politycznych w 1956.

Przed 1939 Dąbrowski był dyrektorem Instytutu Higieny Psychicznej, na które środki otrzymał między innymi z Fundacji Rockefellera. W czasie okupacji hitlerowskiej pracował w Zagórzu k. Warszawy, gdzie prowadził sanatorium dla dzieci i gdzie przechowywano wiele dzieci z warszawskiego getta. Tam też powstało tajne studium higieny psychicznej i psychoterapii, na bazie którego powstała później Wyższa Szkoła Higieny Psychicznej w Warszawie. Pracowało tam wiele wybitnych lekarzy, psychologów, pedagogów i duchownych. WSHP została zlikwidowana w okresie szczytowego stalinizmu i nigdy się nie odrodziła. Pewne inicjatywy na polu higieny psychicznej podejmowane były w Polskim Towarzystwie Higieny Psychicznej.

Ciekawym epizodem mogą być studia teologiczne na Uniwersytecie Warszawskim (1937-1938), które - gdy władze wydziału zorientowały się kim jest student - zostały przerwane i Dąbrowski został poproszony o prowadzenie zajęć w zakresie higieny psychicznej.

Po II wojnie światowej odbył jeszcze półroczne studia badawcze w USA (1948-1949) w zakresie neuropsychiatrii, higieny psychicznej i psychiatrii dziecięcej na uniwersytetach: New York, Illinois, Harvard oraz dwumiesięczny pobyt w Centre National de Recherches Scientifiques, w Szpitalu H. Roussel oraz uczęszczał na wykłady w Klinice Psychiatrii Dziecięcej u L. Michaux.

W latach 50. Dąbrowski nie mógł uczestniczyć w życiu naukowym w tej samej skali. Pracował jako lekarz w sanatorium dla dzieci chorych na gruźlicę w Rabce i jako psychiatra w różnych szpitalach. Do Warszawy mógł powrócić dopiero po zmianach polityczno-społecznych, jakie zaszły w 1956. Powrócił do Zagórza pod Warszawą, do miejsca, w którym spędził okres okupacji, pracując jako lekarz i wykładowca, kształcący kadry w zakresie higieny psychicznej.

Kazimierz Dąbrowski był przede wszystkim związany z ideą higieny psychicznej, bazującej na interdyscyplinarnie ujmowanych wynikach badań nauk szczegółowych. Idee te miały się materializować w Państwowym Instytucie Higieny Psychicznej, w Wyższej Szkole Higieny Psychicznej czy w Polskim Towarzystwie Higieny Psychicznej. Instytucje te zlikwidowane w latach 50. nie odrodziły się, a idee, które były przez nie rozwijane przedstawiane bywają dziś w krajach zachodnich jako nowe.

Pewien impuls dla zainteresowania się teorią dezintegracji pozytywnej w środowiskach humanistów w Polsce dała lista najwybitniejszych psychologów i psychiatrów w historii nauki, opublikowana w listopadowym numerze z 1967 w czasopiśmie „Psychology Today”, na której znalazło się nazwisko Dąbrowskiego. Został on tam umieszczony głównie za sformułowanie teorii dezintegracji pozytywnej, a w szczególności za ukazanie pozytywnych aspektów zaburzeń psychicznych, jako mechanizmów rozwojowych. To zaś, co uznane zostało za rewolucyjne, dotyczy wskazania na pozytywne dynamizmy rozwojowe, które mogą krystalizować się w strukturze niektórych psychoz. Stanowisko Dąbrowskiego jest bardziej radykalne niż poglądy R. Lainga, czy T. Szasza.

Abraham Maslow zaproponował Dąbrowskiemu objęcie honorowej profesury na Uniwersytecie w Cincinnati. Do objęcia stanowiska nie doszło z przyczyn rodzinnych.

Jego grób znajduje się na niewielkiej polanie w lesie niedaleko Zameczka - części ośrodka w Zagórzu koło Warszawy, w którym pracował.

Założenia teorii dezintegracji pozytywnej[edytuj | edytuj kod]

  1. Charakterystyczną właściwością człowieka jest naturalna tendencja do rozwoju
  2. Na poziomie fizycznym rozwój ten odbywa się z konieczności.
  3. Człowiek jest istotą psychofizyczną.
  4. Poza rozwojem fizycznym u niektórych ludzi następuje, niejako obok, rozwój duchowy, intelektualny („rozwój osobowy”).
  5. Rozwój sfery duchowej rozluźnia jedność psychofizyczną osoby.
  6. Rozwój duchowy rozbija zespoły prymitywne oraz jedność pierwotnej struktury jednostki. W ten sposób, poprzez dezintegrację pozytywną, jednostka rozwija się, ale jednocześnie traci swoją spoistość.
  7. Instynkt rozwojowy rozbijający pierwotną strukturę dąży do odbudowania jedności na wyższym poziomie.

Zatem proces rozwoju ma trzy główne etapy:

  1. Dążenie do rozbicia pierwotnych struktur, które jednostka zaczyna postrzegać jako nużące, niewystarczające.
  2. Rozbicie dotychczasowej struktury jednostki z jednoczesną utratą wewnętrznej jedności. Okres przygotowania dla nowych, niedostatecznie jeszcze uświadomionych i ugruntowanych wartości
  3. Wyraźne ugruntowanie się nowych wartości; celowe przekształcenie struktury; odzyskanie zachwianej równowagi, scalenie jednostki na wyższym niż dotychczasowy poziomie.

Charakterystyka poziomów rozwoju w teorii Kazimierza Dąbrowskiego[edytuj | edytuj kod]

Integracja pierwotna – jednostka kieruje się swoimi popędami i potrzebami fizjologicznymi. Działania podejmowane automatycznie, zgodnie z nawykami. Brak poczucia odrębności psychicznej. Jednostki przystosowane do aktualnej rzeczywistości. Postawa bezrefleksyjna.

Dezintegracja – proces rozbijania pierwotnej, spoistej struktury popędowej wskutek natrafiania na przeszkody i związane z nimi przeżycia; niezadowolenie z integracji pierwotnej. Zanik automatyzmu, wyodrębnienie się samodzielnych czynności uczuciowych i poznawczych. Rozwój samoświadomości.

Integracja wtórna – spójna struktura i scalone czynności, zorganizowane, podporządkowane ośrodkowi dyspozycyjno – kierowniczemu. Wysublimowana struktura uczuciowa, nadpopędy samozachowawcze i gatunkowe (metafizyczny i społeczno – moralny) oraz rosnąca samoświadomość wiążą postawę aktualną z retrospektywną i prospektywną, tworząc nową hierarchę celów w odniesieniu do wyraźnego ideału, nową, wielowymiarową metodę wzbogacania osobowości – samowychowanie. Samopotwierdzenie, samouświadomienie, samowybranie

Pozostałe najważniejsze terminy teorii dezintegracji pozytywnej

Psychopatia – zintegrowana na niskim poziomie struktura prymitywnych popędów. Brak konfliktów wewnętrznych. Psychopata jest głuchy i ślepy na wyższe wartości. W realizacji swoich ambicji jest silny i realizuje je nie bacząc na innych.

Psychonerwice – postawa skonfliktowana wewnętrznie. Psychonerwicowcy są zahamowani, bojaźliwi, przeżywają lęki i depresje. Są wybitnie wrażliwi na hierarchię wartości. Cechuje ich empatia wobec innych, zdolność rozumienia stanów emocjonalnych innych i współodczuwania z innymi, jednak ze względu na skonfliktowanie wewnętrzne nie potrafią tych postaw wyrażać. Jest „pozytywnie nieprzystosowany” – twórczo, samodzielnie dąży do rozwoju.

Zdrowie psychiczne – zdolność rozwoju coraz wyższych hierarchii wartości indywidualnych i społecznych poprzez proces dezintegracji pozytywnej i proces integracji cząstkowej wtórnej. Osobowość jest celem i rezultatem procesu dezintegracji.

Esencja indywidualna – oznacza indywidualne właściwości jednostki (talenty, uczucia, itp.).

Esencja społeczna – oznacza właściwości społeczne jednostki (empatia, autonomia, odpowiedzialność).

Higiena psychiczna – nauka o rozwoju zdrowia psychicznego.

Nauki pokrewne do nauki higieny psychicznej – socjologia, filozofia (rozumiana jako „filozofia codzienności”, „filozofia egzystencji” – szukająca zrozumienia siebie i świata, odpowiedzi na „pytania egzystencjalne” – np.: problem śmierci, wartości, sensu życia), psychologia, psychopatologia, sztuka.

Założenia filozofii rozwoju Kazimierza Dąbrowskiego[edytuj | edytuj kod]

Fundamentem filozofii Dąbrowskiego jest idea dwóch esencji.

Na poszczególne esencje składają się właściwości:

  • Właściwości społeczne konstytuują esencję społeczną.
  • Właściwości indywidualne konstytuują esencję indywidualną.

Indywidualne właściwości istotne:

  • Talenty i umiejętności, po odjęciu których życie jednostki straciłoby sens lub stałoby się nieznośne. Np.: nie sposób wyobrazić sobie Janusza Korczaka bez jego pasji pedagogicznej czy Michała Anioła bez jego pasji malarskiej.
  • Więzi przyjaźni i miłości, bez których życie nie zawierałoby żadnych wyższych wartości. Ich brak pozbawiałby nasze życie emocjonalne wszystkich barw.
  • Świadomość naszego rozwoju i poczucie tożsamości podmiotowej.

Społeczne właściwości istotne:

  • Empatia, świadomość społeczna, autentyczność, odpowiedzialność. Reprezentują istotę „bycia z innymi”, naszego uczestnictwa we wspólnocie ludzkiej.

Esencje są niezmienne jakościowo (zawsze składają się na nie wymienione własności), ale są zmienne ilościowo. Wspólnie tworzą całość, są dla siebie nawzajem warunkiem sine qua non. Własności określają nasz sposób myślenia, a także postrzegania siebie i innych. Są niezmiennymi formami tworzącymi strukturę jednostkę. (Struktura: wzajemne relacje między własnościami.)

Esencja człowieka jest ważniejsza niż egzystencja. Egzystencja jest niezróżnicowanym bytem, nieutożsamionym, nieuświadomionym. Esencja jest natomiast zróżnicowana, uświadomiona, wybrana. To nie egzystencja konstytuuje jednostkę, lecz świadomość niepowtarzalnej, wybranej, własnej egzystencji.

Zanik esencji - powodowany brakiem rozwoju - jest gorszy od śmierci i nie-istnienia.

Rozwój jest drogą do „egzystencji poprzez esencje”. Dokonuje się on drogą dezintegracji pozytywnej.

Odpowiednikiem „esencji” jest w języku psychologii termin „środowisko wewnętrzne”. Filozoficzna „empiryczna transcendencja w kierunku konkretnego ideału” to w języku psychologii „dezintegracja pozytywna w kierunku rozwoju osobowego”.

Empiryczna transcendencja w kierunku konkretnego ideału podlega analizie transcendentalnej. To znaczy: apriorycznej analizie idei (ideału esencji człowieka) pomijającej problematykę istnienia. Ale rozwój podlega też analizie praktycznej; tzn. analizie sposobów osiągania empirycznego ideału.

Punktem dojścia jest kreatywność i możliwość wchodzenia na wyższe poziomy rzeczywistości, a także przekroczenie egzystencji poprzez stwarzanie esencji.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Publikacje Kazimierza Dąbrowskiego obejmują liczne książki, artykuły i wykłady.

Doktoraty[edytuj | edytuj kod]

Doktorat z medycyny[edytuj | edytuj kod]

Casimir Dombrowski, Les conditions psychologiques du suicide. Impremerie du Commerce,Geneve 1929, pp. 88. Universite de Geneve -Faculte de Medicine

These presente a la Faculte de Medicine de l` Universite de Geneve pour l` obtention du grade de docteur en medicine par Casimir Dombrowski / Pologne/. Universitede Geneve-Faculte de Medicine Legale. Profsseur. F.Naville. Geneve. Impremerie du Commerce, Boulevard Carl-Vogt, 79. 1929. These N-1303

I. Avant -propos.

II. Causes predisposantes generales.

  1. Facteurs biologiques: rac, heredite, sexe, age.
  2. Facteurscomiques: climat, saisons, facteurs metorologiques.
  3. Facteurs sociaux: epoque historique, milieu social, conditions de travail, etat familial, etat moral et materiel, religion

III.Causes predisposantes indywiduelles.

A. Moindre valeur organique et psychique/ Minderwertigkeit/

a/ Organique:

  1. Fabile developpement organique general.
  2. Astenie.
  3. Irregularite du developpement/ petitesse de la taille/.
  4. Defauts de: l auditiono, vision, prononciation, etc.
  5. Petitesse de laorte, de circulus arteriosus Willis.
  6. Faible differenciation des organes sexuels.

b/ Psychiques:

  1. Surexcitabilite, fagitabilite.
  2. Sugestibilite.
  3. Timidite.
  4. Faible difference de l instinct sexuel sans bases organiqu ques.
  5. Homosexualisme.
  6. Onanisme.

IV. Causes determinantes: Definies: 1. Folie, melancolie, manie, psychose, anxieuse, alcool, morphine, cocaine. 3. Sensibilite, maladies incurables. 4.Fassions: chagrins, deception, misere, amour, jalousie, colere, jeu, inconduite, remords. 5. Conflit avec l`honneur, politique, finances, poursuite par la police. b/ Hipothetiques: 1. Inquietude, consteranation du reel. 2. Le desir de la solu, metaphysique de l`amour. 3. Litterature affectiv, sensualiste, psychoanalitique. 4. Pessimisme, nihilisme, scepticisme /desharmonie entre l`idealisme et l`experience/ 5. Spiritisme. 6. Roce d` attirance de la mort.

V. Suicide couple.

VI. Suicide chez enfants.

VII. Suicide repete.

VIII. Prophylaxie

Doktorat z psychologii[edytuj | edytuj kod]

K. Dąbrowski, Podstawy psychologiczne samodręczenia /automutylacji/. Warszawa 1934, Lekarskie Towarzystwo Wydawnicze "Przyszłość". ss. 96.

  1. Wstęp.
  2. automutylacja/ samodręczenie w stanach nadpobudliwości psychoruchowej.
  3. Automutylacja w psychonerwicach o ostrym przebiegu.
  4. Automutylacja na tle aktorstwa neuropatycznego i histerii.
  5. automutylacja na podłożu poczucie niższości i winy oraz potrzeby zaznaczenia się.
  6. automutylacja w stanach: nadpobudliwości uczuciowej i braku równowagi psychicznej /instabilite/.
  7. Ascetyzm.
  8. Samobójstwo w związku za automutylacją.
  9. Automutylacja Michała Anioła, Dostojewskiego i Weiningera.
  10. Automutylacja i heteromutylacja.
  11. Sadyzm i masochizm w stosunku do automutylacji i heteromutylacji.
  12. Wnioski wychowawczo-lecznicze.
  13. Wartości kulturalne związane z samodręczeniem.
  14. Bibliografia.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J. Jurga, J. Zamojski, Filozoficzne implikacje teorii dezintegracji pozytywnej Kazimierza Dąbrowskiego, "Problemy Dydaktyki Medycznej i Wychowania", nr 21, Poznań 1989, s. 260-288.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Kazimierza Dąbrowskiego
  • R. Zaborowski, Kazimierz Dąbrowski – l’homme et son œuvre in: Annales du Centre Scientifique à Paris de l’Académie Polonaise des Sciences 9, 2006, pp. 105–122 [1]
  • Heksis 1/2010, numer pt. "Kazimierz Dąbrowski i teoria dezintegracji pozytywnej (osobowość, moralność, duchowość)" - http://www.heksis.com