Kazimierz Fajans
Kazimierz Fajans (także Kasimir Fajans, ur. 27 maja 1887 w Warszawie - zm. 18 maja 1975 w Ann Arbor, Michigan, USA) – fizykochemik amerykański pochodzenia polskiego, współtwórca nauki o promieniotwórczości. Trzykrotny kandydat do Nagrody Nobla.
[edytuj] Biografia
Kazimierz Fajans urodził się w zasłużonej dla Polski zasymilowanej rodzinie żydowskiej. Był synem Hermana i Wandy Wolberg (1867-1907).
W 1904 ukończył szkołę średnią w Warszawie, następnie studiował chemię w Niemczech, początkowo w Uniwersytecie w Lipsku, a następnie w Heidelbergu i Zurychu. W 1909 uzyskał doktorat za badania nad syntezą stereoselektywną związków chiralnych. W latach 1910-1911 odbył roczny staż w Manchesterze, w Anglii, w laboratorium E. Rutherforda, gdzie zajmował się badaniem promieniotwórczości. Odkrył wówczas dwutorowy rozpad (α i β) jednego z izotopów bizmutu (zjawisko bifurkacji (rozgałęziania się) szeregów promieniotwórczych). Wyznaczył okresy połowicznego zaniku niektórych radionuklidów. Następnie wrócił do Niemiec i objął stanowisko asystenta, a później docenta na Politechnice w Karlsruhe.
W 1912 odkrył niezależnie od Fredericka Soddy'ego prawo przesunięć promieniotwórczych (reguła Soddy'ego-Fajansa), które pozwoliło ustalić położenie w układzie okresowym wszystkich znanych pierwiastków promieniotwórczych i przyczyniło się do poznania izotopów pierwiastków. Wraz ze swoim doktorantem, Osvaldem H. Göhringiem, odkrył pierwiastek o liczbie atomowej 91 - brevis, któremu nadana została później nazwa protaktyn. Na podstawie analizy szeregów promieniotwórczych odkrył istnienie izotopów trwałych (niepromieniotwórczych). W wyniku badań adsorpcji jonów pierwiastków promieniotwórczych sformułował ogólne reguły strącania substancji z roztworów.
W roku 1917 objął Katedrę Chemii Fizycznej na Uniwersytecie Monachijskim, a od 1932 kierował Instytutem Chemii Fizycznej, który powstał dzięki dotacji Fundacji Rockefellera. Zajmował się wówczas budową cząsteczek i kryształów, odkrywając różne zależności termochemiczne i refraktometryczne dla substancji krystalicznych. Jego metoda oceny charakteru jonowo-kowalencyjnego wiązania chemicznego znana jest obecnie jako reguły Fajansa. W roku 1935 opuścił Niemcy w związku z eskalacją prześladowań hitlerowskich (m.in. pozbawienie go stanowiska profesora). W tym czasie, ze względu na kampanię antysemicką, nie doszło do objęcia przez niego Katedry Chemii Nieorganicznej na Uniwersytecie Lwowskim po śmierci Stanisława Tołłoczki. Na krótko zatrzymał się w Cambridge w Anglii, a następnie wyjechał do Stanów Zjednoczonych, do Ann Arbor (Michigan), gdzie w 1936 objął katedrę na Uniwersytecie Stanu Michigan, z którym był związany do końca swego życia. Badania reakcji jądrowych przy użyciu cyklotronu doprowadziły go do odkrycia nowych izotopów ołowiu i renu.
W wyniku dalszych badań budowy cząsteczek opracował kwantykułową teorię wiązania chemicznego, która jednak nie zyskała akceptacji środowiska naukowego[1]. W wieku 70 lat przeszedł na emeryturę, ale pozostał aktywny zawodowo. Był członkiem Polish Institute of Arts and Sciences of America i wielu towarzystw oraz akademii naukowych.
Był żonaty z Salomeą Kapłan, z którą miał dwóch synów: Edgara (ur. 1911) i Stefana (ur. 1918).
Przypisy
- ↑ Kwantykułami nazwane zostały zespoły elektronów, a cząsteczki stanowią układ jąder i kwantykuł oddziałujących elektrostatycznie.
[edytuj] Bibliografia
- J. Hurwic "Kazimierz Fajans", Orbital, 340-341, 6/97.
- Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego - "Nauka dla każdego - chemia"
- Kazimierz Reychman, Szkice genealogiczne, Serja I., Hoesick F., Warszawa 1936, ss. 61–67
