Kazimierz Haska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kazimierz Zygfryd Haska
Data i miejsce urodzenia 12 stycznia 1912
Poznań
Data i miejsce śmierci 22 sierpnia 1976
Szczecin
Zawód artysta rzeźbiarz, plastyk, konserwator zabytków
Narodowość polska
Pracodawca Muzeum Miejskie w Szczecinie
(od 1947 Muzeum Narodowe, Dział Morski)

Kazimierz Zygfryd Haska (ur. 12 stycznia 1912 w Poznaniu, zm. 22 sierpnia 1976 w Szczecinie) – polski artysta rzeźbiarz, konserwator zabytków, współorganizator Muzeum Miejskiego w Szczecinie, żeglarz (jachtowy kpt. ż.w.) i propagator żeglarstwa, wpisany do Księgi Zasłużonych dla miasta Szczecina.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Okres przed II wojną światową[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Poznaniu 12 stycznia 1912 roku[1]. Pochodził z patriotycznej rodziny[a] od kilku pokoleń związanej z morzem. Dziad (Jan Balbuza) był podoficerem cesarskiej marynarki wojennej (pływał na pancerniku), ojciec (Jan Haska) uczestniczył w powstaniu wielkopolskim[2].

Kazimierz Haska wykształcenie artystyczne zdobył w Szkole Sztuki Zdobniczej w Poznaniu[1], jednak w jego biogramach częściej są omawiane jego związki z harcerstwem i żeglarstwem[2][3][4].

W harcerstwie II Rzeczypospolitej działał od wczesnej młodości i był jednym z pionierów skautingu wodnego, wychowankiem gen. Mariusza Zaruskiego[2][3] – autora pierwszego polskiego podręcznika żeglarstwa pt. „Współczesna Żegluga Morska” (wyd. 1 z 1904 r.), inicjatora powstania Yacht Klubu Polski. W roku 1923 wstąpił do 17. Poznańskiej Drużyny Harcerskiej im. Jana Kilińskiego (od 1925 roku – Harcerska Drużyna „Wilków Morskich"[5]), która była kolebką wielkopolskiego żeglarstwa. Początkowo pływał po Warcie i jeziorze Kiekrz, później uczestniczył w Międzynarodowym Zlocie Skautów Wodnych (Jezioro Garczyńskie, 1932) i w rejsach morskich. Odbył kurs żeglarski w Ośrodku Morskim w Gdyni, brał udział w budowie Harcerskiego Ośrodka Żeglarskiego w Kiekrzu (1933) i w regatach na terenie Poznania, był uczestnikiem rejsów na „Zawiszy Czarnym” pod dowództwem Mariusza Zaruskiego (bałtyckie rejsy stażowe m.in. do Kopenhagi, Göteborga, Karlskrony, Sztokholmu, Visby, 1936-1939)[3]. W ostatnich latach przed wybuchem II wojny światowej należał do komendy „Wilków Morskich” i był kapitanem Harcerskiego Ośrodka Żeglarskiego w poznańskim Kiekrzu[3].

Wspominając chwile po powrocie z ostatniego rejsu na Zawiszy Czarnym „druh Haska” – tak zwracał się do niego gen. Zaruski – pisał[3]:

… dowiedzieliśmy się od Generała, że miał On instrukcję na wypadek wojny. „Zawisza” miał pozostać w Szwecji, a my mieliśmy wracać koleją przez Finlandię do kraju. Gdyby tak się stało jakże inaczej potoczyłyby się nasze losy.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Kazimierz Haska walczył w kampanii wrześniowej jako żołnierz Armii Poznań. Brał udział w bitwie nad Bzurą i w Puszczy Kampinoskiej[1]. Po rozbiciu Armii Poznań trafił do niewoli. W okresie okupacji (1939–1945) pracował jako robotnik w fabryce zbrojeniowej[3].

Okres po II wojnie światowej[edytuj | edytuj kod]

Gmach Główny Muzeum Narodowego w Szczecinie (Muzeum Morskie, dawniej – Muzeum Miejskie), ul. Wały Chrobrego 3

Po wojnie, w której utracił cały dorobek materialny i artystyczny, zdecydował się na wyjazd z Poznania, w kierunku morza[3]. Przybył do powojennego Szczecina w lipcu 1945 roku. Zamieszkał w śródmieściu przy al. Piastów (w najbardziej bezpiecznej „dzielnicy polskiej”), ale w następnym roku, gdy opuszczali miasto jego niemieccy mieszkańcy (zob. konferencja poczdamska), przeprowadził się na Pogodno. Nie chciał zajmować żadnego z umeblowanych mieszkań, opuszczonych przez poprzednich właścicieli; zajął – z żoną Jadwigą – rozszabrowane mieszkanie w częściowo zniszczonym bliźniaku w pobliżu dzisiejszego przystanku kolejowego Szczecin Łękno. Sprowadził trochę własnych sprzętów (część krzeseł zebrał z miejsca na ulicy, w którym pozostawili je radzieccy żołnierze na byłym posterunku). W mieszkaniu na Pogodnie zorganizował pracownię rzeźbiarską, w której tworzył medale, rzeźby, maski afrykańskie (w przyszłości znalazło się miejsce na strychu dla elementów jachtu „Wojtek”[6])[2].

Jako plastyk i konserwator zabytków
włączył się do działań Lecha Krzekotowskiego, też rzeźbiarza przybyłego z Poznania. Wspólnie zabezpieczali przed zniszczeniem i przed szabrownikami pozostawione przez Niemców zabytki i zbiory muzealne, tworząc polskie muzeum. Muzeum Miejskie w Szczecinie otwarto 1 sierpnia 1945 roku[2][1]. K. Haska był od 1 września tego roku jego kierownikiem administracyjnym[1]. W kolejnych latach Muzeum Miejskie przekształcono w Muzeum Pomorza Zachodniego i utworzono Dział Morski MPZ. Od 1952 roku K. Haska pracował w tym dziale zajmując się m.in. ekspozycją fauny morskiej. Był też kierownikiem Pracowni Drewna i Metalu w Dziale Konserwacji[3]. Propagował ideę przekształcenia Działu Morskiego w samodzielne Muzeum Morskie w Szczecinie, które byłoby nie tylko miejscem ekspozycji zbiorów, ale również ośrodkiem krzewienia kultury i edukacji morskiej na Pomorzu Zachodnim[1][b].
Jako instruktor żeglarstwa
już w sierpniu 1945 roku przeprowadził dla 180 uczestników pierwszy teoretyczny kurs żeglarski. Gromadził wokół siebie pasjonatów tego sportu, dla których był wielkim autorytetem (w rejestrze polskich kapitanów zajmował drugą pozycję – miał patent numer 2). W końcu lat 40. na terenie Szczecina i okręgu odbywały się już regaty klubowe i międzyklubowe (K. Haska przewodniczył komisjom regatowym). Upowszechniając żeglarstwo wśród dzieci i młodzieży sprowadził do Polski plany popularnych obecnie jachtów „Cadet”, „Optimist” (1958) i uruchomił w Szczecinie ich produkcję. Odbył jako kapitan liczne pełnomorskie rejsy szkoleniowe[3].
Jako organizator
był współzałożycielem i wicekomandorem pionierskiego Jachtklubu Ligi Morskiej „Gryf”. W latach 40. uruchamiał pierwszą przystań jachtową w Szczecinie. Walnie przyczynił się do wydobycia i wyremontowania pierwszych szczecińskich jachtów: SY Witeź II[c], Conrad, Chrobry[7][d]. Wśród jachtów odzyskanych dla żeglarstwa był zniszczony przez wojska niemieckie w roku 1945 jacht z Hamburga, którego porzucony kadłub niszczał do roku 1949 w Świnoujściu. Został on przydzielony Kazimierzowi Hasce, który doprowadził do zwodowania jachtu pod nazwą SY Wojtek w roku 1951. W tym samym roku wygrał na nim „Regaty Przyjaźni” na Zalewie Szczecińskim[6]. W roku 1949 zainicjował pierwsze szczecińskie „Regaty Jesienne o Błękitną Wstęgę Jeziora Dąbskiego” (najstarsza impreza żeglarska w Polsce)[2]. Był też inicjatorem „Etapowych Regat Turystycznych” i „Międzynarodowych Regat Gryfa Pomorskiego”[4]. Działał m.in. w Lidze Morskiej, Polskim Związku Żeglarskim (PZŻ, struktura przedwojenna i powojenna), Sekcji Żeglarskiej AZS i Jachtklubie AZS. Pełnił funkcję zastępcy delegata Okręgu Szczecińskiego PZŻ, przewodniczącego Sekcji Żeglarskiej Wojewódzkiego Komitetu Kultury Fizycznej, pierwszego prezesa Okręgowego Związku Żeglarskiego oraz członka zarządu Polskiego Związku Żeglarskiego w Warszawie[3][2]. Należał do Komitetu Obchodów 50-lecia Żeglarstwa Polskiego (jest autorem medalu okolicznościowego), współorganizował polską ekspozycję na olimpijskiej wystawie „Człowiek i morze” w Kilonii (1972), uczestniczył w staraniach o powrót do Polski ze Stanów Zjednoczonych legendarnego jachtu SY Dal[8][e] (planował jego ekspozycję w Dziale Morskim Muzeum Narodowego w Szczecinie[4].
Jako żeglarz
należał do regatowej czołówki okręgu (obok m.in. „Kuby” Jaworskiego, Wojciecha Jacobsona, Ziemowita Ostrowskiego) i Narodowej Kadry Żeglarstwa. Odbył wiele rejsów po Bałtyku i Morzu Północnym. Do historii wyczynów polskich żeglarzy weszło pokonanie niewielkim jachtem motorowym trasy Szczecin – ŚwinoujścieLaboe – Kilonia – Holtenau – CalaisCherbourgJerseyHawrParyżRouenLondyn – Rensburg – Szczecin[3]. Zdobył m.in.[3]:
  • 1952 – wicemistrzostwo Polski w klasie V-50 na pierwszych Mistrzostwach Polski w Gdyni (załoga: Kazimierz Rypiński, Aleksander Lewicki, Czesław Skibicki),
  • 1955 – pierwsze miejsce w Regatach Jesiennych i Błękitną Wstęgę Jeziora Dąbskiego,
  • 1956 – II miejsce w klasie od 7 do 9 KR na SY Witeź II w pełnomorskich regatach w Warnemunde,
  • 1957 – IV miejsce w Regatach Nocnych „Ostseewoche”,
  • 1957 – V miejsce w Regatach Bałtyckich na trasie SopotOlands – Sopot,
  • 1959 – II miejsce w klasie do 140 m² na SY Chrobry w Międzynarodowych Regatach „Ostseewoche”,
  • 1960 – pierwsze miejsca w Międzynarodowych Regatach Gryfa Pomorskiego.

Reprezentował Polskę w czasie żeglarskich uroczystości międzynarodowych, m.in. w jubileuszu Królewskiego Jacht Klubu Norwegii (stojąc na czele oficjalnej delegacji kilku jachtów złożył na ręce króla Olafa V życzenia dla żeglarzy norweskich), uroczystości 100-lecia Jacht Klubu Göteborga (1960), Olimpiadzie Żeglarskiej „Kiel-72". W imieniu polskich żeglarzy – jako „Kapitan Kapitanów” – witał w Kilonii Krzysztofa Baranowskiego, wracającego z samotnego rejsu dookoła świata na SY Polonez[3].

Wyróżnienia i upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Kazimierz Haska otrzymał tytuł honorowego członka Jacht Klubu Morskiego, JK AZS, Sekcji Żeglarskiej Morskiego Klubu Sportowego „Pogoń”, Harcerskiego Klubu Żeglarskiego im. „Wilków Morskich” w Poznaniu, Honorowego Prezesa OZŻ[3]. Został wpisany do Księgi Zasłużonych dla miasta Szczecina[1][9][3]. W roku 1979 jego imię nadano jachtowi szkoleniowemu Conrad-45 (COŻ Trzebież)[1], a w roku 2008 również szczecińskiej marinie – „Marina Gocław im. kpt.ż.w. Kazimierza Haski”[4]. Z tej okazji na frontonie głównego budynku mariny odsłonięto tablicę pamiątkową z wizerunkiem Kazimierza Haski i napisem[10][9]:

Quote-alpha.png
Miłość ku morzu była gwiazdą przewodnią Jego życia/1912/1976/ Kazimierz Haska / Pionier żeglarstwa, muzealnictwa i plastyki w Szczecinie/Jachtowy kapitan ż. w. / Znakomity żeglarz i sędzia regatowy. / Zasłużony dla miasta Szczecina / Wychowawca kilku pokoleń żeglarzy. / *Zafascynowany morzem i jego pięknem* / Szczecin 2008 R.

Inicjatorem umieszczenia tablicy i jednym z organizatorów uroczystości był wnuk K. Haski – Piotr Owczarski (sekretarz Komisji Historii Żeglarstwa Zachodniopomorskiego w Okręgowim Związku Żeglarskim i kontynuator realizacji planów K. Haski[2]). Tablica została odsłonięta przez siostrę kapitana Haski, Krystynę Genderę-Klimczak, i jego syna, kpt. Piotra Haskę w obecności przedstawicieli władz miasta i ZOZŻ[4].

Uwagi

  1. Zob. Wywiad Marka Rudnickiego z Piotrem Owczarskim, wnukiem Kazimierza Haski (synem jego córki, Elżbiety)] pt. Duch wielkiego kapitana.
  2. Po latach powrócono do realizacji tych planów (zob. np. Muzeum Morskie w roku 2013, plany na kolejne lata), projekty architektoniczne).
  3. Nazwa „Witeź II” nawiązuje do nazwy pierwszego polskiego jachtu pełnomorskiego – „Witeź”. Slup „Witeż” został zakupiony w lipcu 1925 roku przez Mariusza Zaruskiego (wówczas adiutanta generalnego prezydenta Stanisława Wojciechowskiego).
  4. SY „Chrobry” – dwumasztowy drewniany jacht pełnomorski (rok budowy nieustalony, wydobyty po wojnie jako poniemiecki wrak) z ożaglowaniem typu jol, długość (bez bukszprytu) 16,10 m, szerokość 4,08 m, powierzchnia ożaglowania 137 m², maksymalna liczba załogi 11 osób; nr na żaglu – PZ-7; w: Bernard Kuczera, źródło: Wachowiak, Mario. „Trzebieska Flotylla. Rzecz o jachtach Ośrodka na tle jego 29-letniej historii”. W: Konferencja PopularnoNaukowa Trzebieski Manewr 1987, Trzebież, Biblioteczka Centralnego 1945 roku Ośrodka Żeglarstwa PZŻ im. Andrzeja Beneszoa, 1987.
  5. Pierwszy polski jacht, który przepłynął Atlantyk w roku 1933 (zob. Andrzej Bohomolec >Jacht Dal).

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 Kazimierz Zygfryd Haska. W: Praca zbiorowa, red. Tadeusz Białecki: Encyklopedia Szczecina. T. I. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, Instytut Historii, Zakład Historii Pomorza Zachodniego, 2000, s. 332. ISBN 837241-089-5. (pol.)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Marek Rudnicki, wywiad z Piotrem Owczarskim (wnukiem Kazimierza Haski): Duch wielkiego kapitana (pol.). W: Głos Koszaliński. Historia Regionu [on-line]. [dostęp 2013-07-23].
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 Piotr Owczarski: Kazimierz Haska (1912–1976) (pol.). W: Strona internetowa JK AZS w Szczecinie [on-line]. jkazs.szn.pl. [dostęp 2013-07-23].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Piotr Owczarski: Marina Gocław w Szczecinie imienia kapitana Kazimierza Haski (pol.). W: Portal sportów wodnych zagle.com.pl [on-line]. 2008-06-25. [dostęp 2013-07-24].
  5. 5,0 5,1 Drużyna Wilków Morskich z Poznania (pol.). W: wodniacy.eu › Almanach › Z historii wodniactwa [on-line]. [dostęp 2013-07-24].
  6. 6,0 6,1 6,2 s/y „Wojtek” (pol.). W: Portal wilków morskich, rejsuj.pl [on-line]. [dostęp 2013-07-24].
  7. 7,0 7,1 Dodał: bryg 2010-02-24: Jacht Chrobry (archiwalne zdjęcia j.st.m Czesława Golanowskiego)) (pol.). W: Skipper Klub [on-line]. [dostęp 2013-07-24].
  8. 8,0 8,1 Andrzej Bohomolec, s/y „Dal” (pol.). W: Biało-czerwona na morzach i oceanach [on-line]. www.bialo-czerwona.org. [dostęp 2013-07-24].
  9. 9,0 9,1 9,2 Tablica. Kazimierz Haska – Pionier Żeglarstwa, Kapitan Ż.W (pol.). W: Strona internetowa UM w Szczecinie. Pomniki i tablice w Szczecinie [on-line]. www.szczecin.pl. [dostęp 2013-07-23].
  10. 10,0 10,1 Marek Rudnicki: Gocław > Otwarcie sezonu żeglarskiego (pol.). W: Serwis Głosu Szczecińskiego GS2.pl [on-line]. 9 maja 2008. [dostęp 2013-07-23].
  11. Władysław Filipowiak. Zygfryd Kazimierz Haska (1912–1974). „Materiały Zachodniopomorskie”, s. 395–396, 1977. ISSN 0076-5236 (pol.).  [1].