Kazimierz I Odnowiciel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kazimierz I Karol Odnowiciel
Kazimierz I Odnowiciel
książę Polski
Okres panowania od 1034
do 1058
Poprzednik Mieszko II Lambert
Następca Bolesław II Szczodry
Dane biograficzne
Urodziny 25 lipca 1016
Śmierć 19 marca 1058[1] w Poznaniu
Ojciec Mieszko II Lambert
Matka Rycheza Lotaryńska
Żona Maria Dobroniega
Dzieci Bolesław II Szczodry, Władysław Herman, Świętosława Swatawa, Otto
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Kazimierz I Odnowiciel, grafika Aleksandra Lessera
Polska za panowania Kazimierza I Odnowiciela

Kazimierz I Karol Odnowiciel (ur. 25 lipca 1016, zm. 19 marca 1058[1] w Poznaniu) – książę z dynastii Piastów, władca Polski w latach 1034-1058 (z przerwami), syn Mieszka II i Rychezy.

Polska około 1041 roku

Po śmierci ojca, w 1034 objął władzę w zniszczonym kryzysem lat poprzednich państwie. Próbował wzmocnić władzę monarszą, co spotkało się ze sprzeciwem możnowładztwa. Książę został wygnany na Węgry, skąd wyjechał później do Niemiec. W kraju zapanował chaos. Brak centralnej władzy spowodował samowolę, a nawet tworzenie przez możnych własnych państewek wewnątrz granic państwa (Masław na Mazowszu). Doszło do powstania ludowego, a w 1039(?) najazdu księcia Czech Brzetysława.

Dopiero w 1039, a być może 1040 Kazimierz powrócił do kraju, przystępując do odbudowy zniszczonej organizacji państwowej i kościelnej. W polityce zagranicznej oparł się na sojuszu z Rusią. W 1047 ostatecznie pokonał Masława i przywrócił polskie panowanie na Mazowszu. Przeniósł z Gniezna do Krakowa główny ośrodek władzy państwowej i odnowił tamtejsze biskupstwo. Ufundował opactwo benedyktynów w Tyńcu (1044). Zbrojnie opanował też zagarnięty przez Czechów Śląsk (1050), jednak na zjeździe w Kwedlinburgu w 1054 zgodził się płacić za niego Czechom coroczny trybut.

Panowanie[edytuj | edytuj kod]

W 1026 został oddany do któregoś z polskich klasztorów, prawdopodobnie jedynie w celu zdobycia wykształcenia. Domniemane istnienie Bolesława Zapomnianego i połączona z tym hipoteza, że Kazimierz złożył profesję zakonną i został oblatem, a w 1034 r. dostał dyspensę i wystąpił z zakonu nie cieszy się obecnie wśród historyków i publicystów większą popularnością. Po śmierci Mieszka ster rządów zapewne chciała przejąć Rycheza, być może wcześniej skłócona z mężem. Kazimierz ulegał woli ambitnej matki. Ona sama najprawdopodobniej wywiozła z kraju koronę królewską Mieszka II (w okresie rządów Bezpryma), co obecnie odczytuje się jako przejaw dbałości o prawa syna do tronu. Kazimierz nie zdołał się jednak koronować ze względu na trudności wewnętrzne (możni nie życzyli sobie koronacji) i zewnętrzne (sprzeciw Cesarstwa).

Wielkopolska uległa buntowi ludowemu skierowanemu przeciwko możnowładcom oraz Kościołowi i nastąpił masowy powrót do wierzeń przedchrześcijańskich. Na Mazowszu powstało oddzielne państwo Miecława (Masława). Na Pomorzu władzę przejęła miejscowa dynastia. W 1038, wykorzystując sytuację wewnętrzną Polski i panujące bezkrólewie, książę czeski Brzetysław I najechał zbrojnie Polskę, rabując ogromne bogactwa. Złupił on Wielkopolskę, niszcząc siedziby biskupie w Poznaniu i Kruszwicy. Ze zdewastowanej stolicy kraju, Gniezna, wywiózł do Pragi relikwie św. Wojciecha, Radzyma Gaudentego i pięciu eremitów, krzyż złoty ofiarowany przez Mieszka I, który ważył trzy razy tyle co on sam, złote tablice wysadzane klejnotami i wiele innych kosztowności. Jak pisał Gall Anonim: "I tak długo wspomniane miasta pozostawały w opuszczeniu,że w kościele św. Wojciecha Męczennika i św Piotra Apostoła dzikie zwierzęta znalazły legowiska." Ponadto żołnierze czescy zburzyli budowle sakralne w Poznaniu, które zostały wzniesione przez Mieszka I na uroczystość chrztu Polski, a także splądrowali grobowiec tego władcy, czego dowodem była m.in. czeska moneta odnaleziona w ruinach. Brzetysław zrujnował również zamek oraz kościół kamienny na wyspie Jeziora Lednickiego w Wielkopolsce. Z Giecza, którego ludność poddała się bez walki, przesiedlił licznych rzemieślników do Czech, do miejscowości zwanej odtąd Hedčany (od czeskiej nazwy Giecza – Hedeč)[2]. W drodze powrotnej Brzetysław zabrał Polsce Śląsk oraz Małopolskę.

Kazimierz, przebywający dotychczas na Węgrzech, udał się do Niemiec, gdzie w 1039 nowy cesarz, Henryk III, udzielił mu militarnego (hufiec ok. 500 ciężkozbrojnych rycerzy niemieckich) i finansowego wsparcia. Cesarz obawiał się bowiem zbytniego wzmocnienia Brzetysława czeskiego. Pomoc okazał również książę ruski Jarosław Mądry. Kazimierz pojął za żonę jego siostrę, Marię Dobroniegę. Odnowiciel powrócił do Wielkopolski, a na mocy układu w Ratyzbonie z 1041, Brzetysław zrzekł się wszystkich ziem polskich (w tym Małopolski), poza częścią Śląska[3]. Niezniszczony Kraków stał się główną siedzibą polskiego księcia.

W 1047 roku, przy wsparciu zbrojnym Jarosława, Kazimierz zaatakował Mazowsze i pokonał Miecława. Przyłączył wówczas Mazowsze oraz zapewne Pomorze Gdańskie, jako że w bitwie zostali pokonani sojusznicy Miecława – książęta pomorscy. W 1050 roku Kazimierz Odnowiciel wyprawił się na Śląsk i zajął go. Spór o ziemie te rozstrzygnięto ostatecznie na zjeździe w Kwedlinburgu. Śląsk pozostał przy Polsce, a Kazimierz Odnowiciel zobowiązał się płacić Czechom coroczny trybut w wysokości 500 grzywien srebra i 30 złota.

W 1046 odnowił biskupstwo krakowskie. Nowym biskupem został mnich iroszkocki Aron. W 1051 odnowione zostało biskupstwo wrocławskie z siedzibą w Ryczynie, które prawdopodobnie podporządkowano zwierzchnictwu metropolity magdeburskiego[4]. Władcy nie udało się bowiem odnowić arcybiskupstwa gnieźnieńskiego. Przypisuje mu się fundację klasztoru benedyktynów w Tyńcu. Zamiast utrzymywać stałą drużynę wojów zapoczątkował on zwyczaj nadawania ziemi rycerzom w zamian za służbę wojskową. Starania o odbudowę kraju z kryzysu sprawiły, iż Kazimierz został obdarzony przydomkiem Odnowiciela.

Kazimierz Odnowiciel zmarł 19 marca 1058 roku[1] w Poznaniu, a jego ciało spoczywa w Katedrze Poznańskiej.

Bolesław Zapomniany[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na ubóstwo źródeł pisanych z tego okresu niejasna jest kwestia Bolesława Zapomnianego, domniemanego starszego brata Kazimierza I, który miał panować w latach 1034-1038.

Argumenty dyskusji pomiędzy historykami co do faktyczności istnienia księcia Bolesława opisane zostały w jego biogramie.

Information icon.svg Osobny artykuł: Bolesław Zapomniany.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Małżeństwo i potomstwo[edytuj | edytuj kod]

Kazimierz Odnowiciel prawdopodobnie w 1041 roku poślubił Dobroniegę (ur. w okr. 1010–1016, zm. 13 grudnia 1087) – córkę Włodzimierza I Wielkiego. Z tego małżeństwa pochodzili:

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Bolesław I Chrobry
ur. 967
zm. 17 VI 1025
Emnilda
ur. w okr. 970–975
zm. 1016 lub 1017
Ezzon
ur. 955
zm. 21 V 1034
Matylda
ur. 980
zm. 4 XI 1025
         
     
  Mieszko II Lambert
ur. 990
zm. 10 V 1034
Rycheza
ur. ok. 993
zm. 21 III 1063
     
   

Dobroniega
ur. w okr. 1010–1016
zm. 13 XII 1087
OO   ok. 1041
Kazimierz I Odnowiciel
(ur. 25 VII 1016, zm. 28 XI 1058)
                   
                   
                   
Bolesław II Śmiały
 ur. ok. 1042
 zm. 2 lub 3 IV 1081 lub 1082
 
Władysław I Herman
 ur. ok. 1043
 zm. 4 VI 1102
 
Mieszko
 ur. 16 IV 1045
 zm. 28 I 1065
 
Świętosława Swatawa
 ur. w okr. 1046-1048
 zm. 1 IX 1126
 
Otto
 ur. w okr. 1047-1048
 zm. zap. 1048
 

Następstwo[edytuj | edytuj kod]

Kazimierz miał czterech synów, jego następcą został Bolesław II Śmiały (Szczodry), a po jego wygnaniu władzę objął drugi syn Odnowiciela – Władysław I Herman.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 K. Jasiński, Rodowód pierwszych Piastów, ss. 130-131, ustala datę śmieci na 19 marca 1058 r.
  2. Kosmasa Kronika Czechów, s. 206; M. Matla-Kozłowska, Pierwsi Przemyślidzi i ich państwo (od X do połowy XI wieku). Ekspansja terytorialna i jej polityczne uwarunkowania, s. 464, zob. przyp. 353.
  3. Kosmasa Kronika Czechów, s. 154, (zob. przyp. 18) podaje, że Czechom pozostała część Śląska po lewej stronie Odry z Wrocławiem i Opolem; z kolei T. Jurek: Ryczyn biskupi [w]: "Roczniki historyczne" (1994), s. 40-44, uważa, że już w 1041 Polska odzyskała cały Śląsk oprócz ziemi Golęszyców.
  4. 'T. Jurek: Ryczyn biskupi [w]: "Roczniki historyczne" (1994), s. 37-38, 44-45, 50-54.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kosmas, Kosmasa Kronika Czechów, Warszawa 1968.

Opracowania[edytuj | edytuj kod]

  • Balzer O., Genealogia Piastów, Kraków 1895.
  • Jasiński K., Rodowód pierwszych Piastów, Warszawa-Wrocław (1992).
  • Jurek T., Ryczyn biskupi, "Roczniki historyczne" (1994).
  • Matla-Kozłowska M., Pierwsi Przemyślidzi i ich państwo (od X do połowy XI wieku). Ekspansja terytorialna i jej polityczne uwarunkowania, Poznań 2008.
  • Szczur S., Historia Polski: średniowiecze, Kraków 2002, ISBN 83-08-03273-7.