Kazimierz I dymiński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kazimierz I
książę pomorski
Okres panowania od 1155 lub 1156
do 1180
Poprzednik Racibor I
Następca Bogusław I
książę szczeciński
Okres panowania od 1155 lub 1156
do 1160
Poprzednik brak
Następca Bogusław I
książę dymiński
Okres panowania od 1160
do 1180
Poprzednik wyodrębnione na skutek podziału Księstwa Pomorskiego
Następca w składzie Księstwa Szczecińskiego
Dane biograficzne
Dynastia Gryfici
Urodziny przed 1135
Śmierć październik-listopad 1180
Ojciec Warcisław I
Matka Ida?
Żona NN (zap. córka Adolfa II, hrabiego Holsztynu)
Dzieci Adolf (Odolanus), dalsze dzieci?

Kazimierz I (ur. przed 1135, zm. październik-listopad 1180[1][a]) – książę pomorski, szczeciński i dymiński z dynastii Gryfitów. Młodszy syn księcia Warcisława I i prawdopodobnie księżniczki Idy.

Lata panowania[edytuj | edytuj kod]

Lata młodzieńcze[edytuj | edytuj kod]

Od wczesnej młodości brał udział w życiu publicznym księstwa. Wespół ze swym stryjem Raciborem I uczestniczył w akcjach pirackich na wyspy duńskie[2][3]. Współrządy nad księstwem rozpoczął razem z bratem Bogusławem I w 1155 lub 1156[4]. W 1157 książęta pomorscy walczyli po stronie Księstwa Polskiego, przeciw cesarzowi Fryderykowi Rudobrodemu[3][5]. W dwa lata później – przeciw Duńczykom[2].

Podział księstwa[edytuj | edytuj kod]

Od 1160 Kazimierz rządził samodzielnie częścią północną Księstwa Pomorskiego ze stolicą w Dyminie[3][5]. W tym roku doszło do podziału księstwa pomiędzy braci. Kazimierz otrzymał dzielnicę złożoną z kasztelanii dymińskiej, kamieńskiej, z ziemi bardzkiej, trzebusickiej, wolińskiej, stargardzkiej i części kołobrzeskiej. Tym samym uznał władzę zwierzchnią brata i tytułował się odtąd księciem na Dyminie[2]. Jego brat Bogusław I przejął pod kontrolę ziemie: szczecińską, kołbacką, wkrzańską, wołogoską, choćkowską i łosicką z siedzibą na Uznamie[4]. Ziemie: kołobrzeska, koszalińska i świdwińska (wschodnie tereny Księstwa Pomorskiego) stanowiły współwłasność obu braci. Dokonany podział terytorialny, zapewne miał zapewnić obu książętom udział w wysokich dochodach z solanek kołobrzeskich[6].

Kazimierz musiał odpierać ciągłe ataki margrabiów brandenburskich, książąt saskich, książąt rugijskich i Duńczyków[5]. W 1164 popadł w zależność lenną od księcia saskiego Henryka Lwa z ziemi Czrezpienian (okolice dolnej Piany, pomiędzy Pianą a Reknicą), które po 1170 ponownie wróciły do Księstwa Pomorskiego[3][5][7]. W międzyczasie, po stłumieniu powstania u Chyżan przez Duńczyków i Sasów, w którym książę dymiński brał udział, z ziem chyżańskich utworzono trzy księstewka, z których jedno zostało przydzielone pod jurysdykcję Kazimierzowi[8].

Zdobycie Arkony i dalsze podboje[edytuj | edytuj kod]

W 1168 Kazimierz razem z Bogusławem I uczestniczył w zdobyciu ostatniej twierdzy pogan na wyspie Ranie (Rugii) – Arkony[3][9]. Udział ten był podyktowany zainteresowaniem króla duńskiego Waldemara legendarnymi skarbami gontyny (świątyni) Świętowita w Arkonie, potężnego i ostatniego ośrodka kultu pogańskiego. Do wojny Waldemar wystawił potężne wojsko, nadciągał również Przybysław, dawny książę obodrzycki, zwany księciem meklemburskim[10][11][9].

Dowództwo objął Absalon, biskup Roskilde. Po ciężkich walkach i nieudanych próbach sforsowania umocnień w końcu udało się złamać opór poprzez podłożenie ognia. Arkona poddała się po spaleniu drewnianej baszty i palisad na szczycie wału. Książęta rańscy – Jaromar I i Tesław – poddali się. Karencja natomiast przyjęła warunki bez prowadzenia walk. Po splądrowaniu i złupieniu bogactw, mieszkańcom nakazano przyjąć chrześcijaństwo[12][11][13].

W zakresie podboju ziem wieleckich - Kazimierz I był kontynuatorem polityki swego ojca. Podboje książąt pomorskich posuwały się dalej na południe aż do granic Marchii Północnej, zarządzanej przez margrafów askańskich. Po zdobyciu ziem Dołężan i Redarów nadał Kościołowi hawelberskiemu kilka wsi (1170)[14]. W tym samym roku miały miejsce nadania dla klasztoru w Lund posiadłości nad rzeką Regą (łac. iuxta Regam fluvium sitas...). Dokument pochodzi z XVI w. z odpisu XII-wiecznego. Zawiera 10 nazw miejscowych, położonych nad rzeką Regą[15].

Hołd lenny[edytuj | edytuj kod]

Ziemie pomorskie stały się miejscem ciągłych penetracji duńskich. Najazdy były dotkliwe dla ich mieszkańców i stanowiły nie lada problem dla Kazimierza I. W 1170 na rzece Dziwnie w pobliżu Wolina doszło do otwartego konfliktu pomiędzy obiema flotami. Następnie w okolicach Wyspy Chrząszczewskiej stoczono bitwę, w której Kazimierz dowodzący 50 statkami odniósł zwycięstwo nad Duńczykami[16][17].

Późniejsze wojny z koalicją Duńczyków, Ranów i Sasów na terenie Pomorza w 1173, zdobycie Wolina, Kamienia, Wołogoszczy i Choćkowa przez Duńczyków oraz udział w sporze Henryka Lwa z cesarzem Fryderykiem Barbarossą, mocno wyczerpały siły Księstwa Pomorskiego[18]. Jednak cesarz Fryderyk I, chcąc osłabić siły Henryka Lwa, zaproponował książętom zależność lenną. Po złożonym w obecności króla Danii Waldemara hołdzie lennym, Pomorze zaznało wreszcie spokoju od dotkliwych i wyczerpujących konfliktów zbrojnych, które eksploatowały i niszczyły rodzimą gospodarkę[18][19].

Ostatnie lata życia. Śmierć księcia[edytuj | edytuj kod]

Herb rodowy Gryfitów

Książęta pomorscy jako lojalni lennicy stanęli po stronie Henryka Lwa, księcia saskiego toczącego wojnę z Hohenstaufami – szczególnie Kazimierz I, panujący na Zaodrzu. Pomorzanie podejmowali dalekie wyprawy na ziemie łużyckie i późniejszej Brandenburgii przeciwko wrogom Welfa. W 1180 niezadowolona z takiego obrotu sprawy Brandenburgia zaatakowała Pomorze. W trakcie odpierania tego ataku na polu bitwy zginął Kazimierz I (łac. repentita morte)[2]. XIII-wieczna Saska kronika świata oraz Kodeks z Zwickau podają, że Kazimierz I zginął na polu bitwy (walcząc z margrabią brandenburskim Ottonem I) wraz z rycerzem Borkiem i czternastoma innymi panami pomorskimi[2][b].

Arnold z Lubeki wiadomość o śmierci Kazimierza zawarł zaraz po opisie wyprawy cesarskiej do Saksonii. Dania, chcąc wykorzystać śmierć władcy północnej części księstwa, zaatakowała umocnienia obronne w Świnoujściu. Ten nagły atak przerwała śmierć króla Danii, Waldemara[18]. Śmierć Kazimierza I spowodowała odsunięcie się Pomorzan od obozu Welfa i opowiedzenie się za obozem Hohenstaufa i cesarzem Fryderykiem I. W 1181 Bogusław I uznał się lennikiem cesarskim[2].

Niektóre źródła podają, że Kazimierz został pochowany w kościele katedralnym w Kamieniu Pomorskim, zapewne wspierając się informacją, że był pierwszym fundatorem kościoła. Według innej wersji spoczął w kościele WNP klasztoru Premonstratensów na wyspie Uznam, któremu wcześniej nadał całą wieś i umorzył zaciągnięte u zakonników przez brata Bogusława I długi[18].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Żoną Kazimierza I była prawdopodobnie NN, hrabianka holsztyńska, zapewne córka hrabiego Adolfa II i Matyldy ze Schwarzburga. Z małżeństwa tego pochodził, zmarły w młodości syn Adolf (Odolanus). Prawdopodobnie z tego związku narodziły się także dzieci, które zmarły we wczesnym dzieciństwie[20][c]. Niekiedy przypisuje się Kazimierzowi dwie córki Dobrosławę i Świętochnę (J. Powierski), które według E. Rymara (genealoga), prawdopodobnie były potomkiniami innych książąt[21].

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Świętobor?
ur. ?
zm. ?
NN
ur. ?
zm. ?
NN
ur. ?
zm. ?
NN
ur. ?
zm. ?
         
     
  Warcisław I
ur. ok. 1091
zm. najp. 9 VIII 1135
Ida?
ur. ?
zm. 1136
     
   
NN
(zap. córka Adolfa II, hrabiego Holsztynu)
ur. ?
zm. ?
OO   ?
Kazimierz I dymiński
(ur. przed 1135, zm. X–XI 1180)
                   
                   
                   
Dalsze dzieci? Adolf (Odolanus)
ur. ?
zm. ?


Uwagi

  1. W historiografii pojawia się również data zgonu Kazimierza I, która przypada na rok 1181 (W. Wegener).
  2. W literaturze przedmiotu można również odnaleźć informacje, że książę Kazimierz I zmarł nagle, w niewyjaśnionych okolicznościach.
  3. Według E. Lubinusa – Kazimierz I, prócz Adolfa (Odolanusa) miał być ojcem Warcisława, Świętobora II i Kazimierza (III). Pogląd autora jest odrzucany przez współczesnych genealogów.

Przypisy

  1. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 118-121.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 119.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 J. W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 257.
  4. 4,0 4,1 E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 113.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 K. Kozłowski, J. Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, s. 27.
  6. B. Dopierała, Polskie losy Pomorza Zachodniego, s. 59.
  7. Z. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, ss. 33-35.
  8. K. Wachowski, Słowiańszczyzna Zachodnia, ss. 118-119.
  9. 9,0 9,1 Z. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, s. 36.
  10. O. Baranowska, Pomorze Zachodnie – moja mała ojczyzna, s. 47.
  11. 11,0 11,1 K. Wachowski, Słowiańszczyzna Zachodnia, s. 124.
  12. O. Baranowska, Pomorze Zachodnie – moja mała ojczyzna, s. 48.
  13. Z. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, ss. 36-38.
  14. K. Wachowski, Słowiańszczyzna Zachodnia, s. 111.
  15. E. Rzetelska-Feleszko, Pomorze Zachodnie, ss. 49–50, J. Podralski, Źródła do dziejów ziemi gryfickiej, s. 350.
  16. O. Baranowska, Pomorze Zachodnie – moja mała ojczyzna, s. 49.
  17. Z. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, ss. 38-39.
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 J. W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 258.
  19. Z. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, ss. 41-42.
  20. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 120-121, 135-137.
  21. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 188-194, 213-214.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Opracowania[edytuj | edytuj kod]

Literatura dodatkowa (online)[edytuj | edytuj kod]

Poprzednik
Racibor I
Pommernwappen.jpg książę pomorski
1155 lub 1156-1180
Pommernwappen.jpg Następca
Bogusław I
Poprzednik
brak
Pommernwappen.jpg książę szczeciński
1155 lub 1156-1160
Pommernwappen.jpg Następca
Bogusław I
Poprzednik
wyodrębnione na skutek podziału Księstwa Pomorskiego
Pommernwappen.jpg książę dymiński
1160-1180
Pommernwappen.jpg Następca
w składzie Księstwa Szczecińskiego