Kazimierz Siemienowicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kazimierz Siemienowicz
Kazimierz Siemienowicz
Ostoja
Ostoja
Data urodzenia ok. 1600
Data śmierci po 1651
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Kazimierz Siemienowicz herbu Ostoja (ur. ok. 1600 niedaleko Rosieni na Żmudzi, zm. po 1651) – inżynier wojskowy, teoretyk artylerii.

Znaczek poczty białoruskiej z wizerunkiem Siemienowicza
Znaczek poczty białoruskiej z wizerunkiem Siemienowicza

Pochodzenie i przynależność etniczna[edytuj | edytuj kod]

Pochodznie Siemienowicza i jego przynależność etniczna stanowi przedmiot sporu w historiografii polskiej, litewskiej i białoruskiej. Według naukowców litewskich Siemienowicz urodził się niedaleko miejscowości Rosienie na Żmudzi[1][2] w rodzinie ubogiego szlachcica herbu Ostoja[3]. Mówił o sobie jako o szlachcicu litewskim[1]. W historiografii polskiej Siemienowicz należał do spolonizowanej szlachty[3] i określany jest inżynierem polskim[4][5]. Natomiast według białoruskiej[6] pochodził z drobnych książąt ruskich Siemienowiczów i urodził się niedaleko Dubrouny na ziemi witebskiej[7]. Niektóre wyrazy w leksyce Siemienowicza potwierdzają tę tezę[8]. Wskazuje się także, że nie ma źródeł co do przynależności nazwiska Siemienowicz do herbu Ostoja, być może Kazimierz Siemienowicz kupił prawo do wydrukowania herbu w swoim dziele celem przysporzenia jemu popularności. Możliwe jest także, że z tego powodu pomijał miejsce swojego pochodzenia w swojej książce[9]. Historiografia białoruska lat dwudziestych XX wieku pojęcie Litwina w odniesieniu do okresu istnienia Rzeczypospolitej Obojga Narodów interpretuje w znaczeniu przynależności politycznej, a nie etnicznej, więc uważa się, że Siemienowicz, nazywając siebie Litwinem, miał na myśli pochodzenie z obszaru Wielkiego Księstwa Litewskiego[10]. Podważa się studia Siemienowicza na akademii wileńskiej, być może w aktach uczelni pod rokiem 1650 figuruje inna osoba o tym samym imieniu i nazwisku[9].

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Wykształcony m.in. w Niderlandach, dokąd został wysłany przez króla Władysława IV. W roku 1651 był uczniem Akademii Wileńskiej, 7 czerwca 1651 r. zdał egzamin i uzyskał tytuł magistra sztuk wyzwolonych i filozofii[11]. Odebrał szerokie wykształcenie humanistyczne, a poza językiem polskim znał jeszcze przynajmniej trzy języki: litewski, łacinę i grekę, a być może także francuski.

Na pewno brał udział w oblężeniu Białej (22.03–27.05.1634), nic nie wiadomo o jego dalszym udziale w odsieczy smoleńskiej. Być może wziął także udział w bitwie pod Ochmatowem (30.01.1644), której opis zamieścił w pierwszej osobie. Przed 1646 r. przebywał też za granicą – na pewno był w Niderlandach, służył w armii Prowincji pod dowództwem Wilhelma Henryka, ze wzmianek autora można przypuszczać, że brał udział w oblężeniu twierdz Hulst (prowincja Zelandia) i Murspey.

Do kraju powrócił na polecenie Władysława IV. W 1646 pełnił funkcję inżyniera artylerii z miesięcznym uposażeniem 100 zł. Na początku 1648 r. Siemienowicz przebywał u boku króla przedstawiając mu rejestr "potrzeb artyleryjskich" niezbędnych na wyprawę przeciwko Chmielnickiemu. Kiedy, prawdopodobnie przed 20 kwietnia, zmarł zastępca generała Korpusu Artylerii Koronnej Mikołaj Arciszewski, na jego miejsce awansował oberster-lejtnant Siemienowicz.

W 1650 opublikował w Amsterdamie fundamentalne dzieło "Artis Magnae Artilleriae pars prima" ("Wielkiej sztuki artylerii część pierwsza"), przez prawie 200 lat podstawowy podręcznik artylerii w Europie[5]. Pierwodruk (po łacinie) w roku 1650; późniejsze wydania: w języku francuskim w 1651 r., po niemiecku w 1676 r. i w języku angielskim w roku 1729.

W 1963 ukazało się w Polsce rocznicowe dwujęzyczne wydanie (w języku oryginału oraz w polskim przekładzie) w nakładzie 1000 egzemplarzy.

W podręczniku Kazimierz Siemienowicz omówił między innymi technologię wytwarzania rakiet, w tym rakiet wielostopniowych.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Encyclopedia Lituanica, T. 5, Boston, 1970–1978, s.147.
  2. Lietuviškoji tarybinė enciklopedija. 1983, T. 1, s.166.
  3. 3,0 3,1 T. Nowak, Kazimierz Siemienowicz, ca.1600-ca.1651, Warszawa 1969, s. 182.
  4. Maciej Iłowiecki: Dzieje nauki polskiej. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1981, s. 76–77. ISBN 83-223-1876-6.
  5. 5,0 5,1 Słownik polskich pionierów techniki. Katowice: Wydawnictwo „Śląsk”, 1984, s. 189. ISBN 83-216-0339-4.
  6. Энцыклапедыя гісторыі Беларусі, Т. 6, Ks. 1, red. Г. П. Пашкоў і in., Мінск 2001, s. 286.
  7. С. Ф. Цярохін, Трактат аб артылерыі, "Помнікі гісторыі і культуры Беларусі", 3 (1973), s. 8.
  8. А. М. Бельскі, М. А. Ткачоў, Вялікае мастацтва артылерыі. Казімір Семяновіч, Мінск 1992, s. 10.
  9. 9,0 9,1 А. М. Бельскі, М. А. Ткачоў, Вялікае мастацтва артылерыі. Казімір Семяновіч, Мінск 1992, s. 16.
  10. А. М. Бельскі, М. А. Ткачоў, Вялікае мастацтва артылерыі. Казімір Семяновіч, Мінск 1992, s. 16–17.
  11. Łukasz Michalik: Kazimierz Siemienowicz – zapomniany geniusz, który podarował Europie artylerię (pol.). Fi Generation, 2012-08-05. [dostęp 2014-09-25].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • John Keegan: A History of Warfare, Alfred A. Knopf, New York 1993, ISBN 0-394-58801-0.
  • Kazimierz Siemienowicz: Wielkiej sztuki artylerii część pierwsza, Wyd. MON, Warszawa 1963.
  • Tadeusz Nowak: Kazimierz Siemienowicz, ok. 1600 - ok. 1651, Wyd. MON, Warszawa 1969.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]