Kazimierz Władysław Wóycicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kazimierz Władysław Wóycicki
Kazimierz Władysław Wóycicki
Podpis Kazimierz Władysław Wóycicki
Data i miejsce urodzenia 3 marca 1807
Warszawa
Data i miejsce śmierci 2 sierpnia 1879
Warszawa
Zawód pisarz, wydawca, historyk
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Źródła Kazimierz Władysław Wóycicki w Wikiźródłach
Wikicytaty Kazimierz Władysław Wóycicki w Wikicytatach

Kazimierz Władysław Wóycicki (ur. 3 marca 1807 w Warszawie, zm. 2 sierpnia 1879) – polski literat i wydawca, historyk Warszawy.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Był synem Jana (1764-1840), przybocznego lekarza króla Stanisława Augusta Poniatowskiego (król zmarł na jego rękach) i Zofii z Zienkiewiczów. Pierwsze nauki pobierał u pijarów, w latach 1826-1827 studiował na wydziale chemicznym Szkoły Przygotowawczej do Instytutu Politechnicznego w Warszawie; uczęszczał także na kursy prawa i literatury w Uniwersytecie Warszawskim (m.in. wykłady Ludwika Osińskiego i Kazimierza Brodzińskiego), poświęcając czas wolny od nauki na podróże po kraju, zbieranie i zgłębianie literatury ludowej. Nie ukończył formalnych studiów wyższych, już w 1827 rozpoczynając pracę dziennikarską (w "Dzienniku Warszawskim").

W latach 1827-1830 odbył wiele podróży krajoznawczo-folklorystycznych. Wziął udział w konkursie ogłoszonym przez Warszawskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk na "rozprawę o zwyczajach, obyczajach, podaniach i pieśniach i przysłowiach ludowych" (1828); zgromadził bogaty materiał, ale ostatecznie konkurs anulowano - praca Wójcickiego była jedyną zgłoszoną. W 1830, wykorzystując swoje badania, ogłosił 3-tomowe Przysłowia narodowe.

Uczestniczył jako żołnierz w powstaniu listopadowym, pod Grochowem odniósł ranny, służbę ukończył w stopniu majora. Wydał w tym czasie Pamiętnik Kilińskiego a także śpiewniki patriotyczne. Po upadku powstania schronił się w Prusach Wschodnich wraz z korpusem gen. Rybińskiego. Potem osiadł w Galicji, gdzie nawiązał kontakt z lwowskimi literatami i brał udział w przygotowywaniu Ziewonii.

W 1834 powrócił do Królestwa Polskiego, był krótko więziony, następnie pracował jako dzierżawca dóbr ziemskich. Po poniesieniu dużych strat w efekcie wylewu Wisły osiadł na stałe w Warszawie w 1845. Utrzymanie zapewniał sobie dochodami z posad rządowych - głównego archiwisty i bibliotekarza Senatu, następnie dyrektora Drukarni Komisji Rządowej Sprawiedliwości i redaktora "Dziennika Praw". Zajęcia te pozostawiały mu sporo czasu, który pożytkował na pracę wydawniczą i literacką. W 1848 został członkiem Towarzystwa Naukowego Krakowskiego, zaś w 1860 Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. W 1859 wszedł do redakcji Encyklopedii powszechnej Orgelbranda. 15 maja 1876 obchodził jubileusz 50-lecia działalności literackiej. Zmarł w 1879. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim.

Twórczość literacka[edytuj | edytuj kod]

Wóycicki debiutował w 1826 w „Rozmaitościach Warszawskich” objaśnieniami przysłów polskich. Był członkiem redakcji (potem redaktorem naczelnym) "Biblioteki Warszawskiej", inicjatorem wydawania czasopisma "Kłosy", współpracownikiem czasopism „Przegląd Naukowy”, „Bluszcz”, „Tygodnik Ilustrowany”, redaktorem i autorem wielu haseł w Encyklopedii powszechnej Samuela Orgelbranda. Wydawał znane pisma zbiorowe - Album warszawskie i Album literackie. Zainicjował Bibliotekę Starożytnych Pisarzy Polskich, zawierającą dokumenty, listy, pamiętniki i utwory z XVI-XVII w.

W swoich pamiętnikach utrwalał zachowania określonych grup społecznych (mieszkańcy Warszawy, artyści, studenci, literaci). Publikował je pod koniec życia, jednak dotyczyły głównie czasów przed powstaniem listopadowym. Oprócz własnych wspomnień korzystał z innych źródeł, zbliżając się miejscami do eseju socjologicznego lub gawędy historycznej. W pamiętnikach skupiał się bardziej na wielostronnym obrazie rodzinnego miasta niż na jednostkowym punkcie widzenia.

Najbardziej znanymi dziełami Wójcickiego były:

  • Kurpie, powieść historyczna
  • Klechdy starożytne, podania i powieści ludu polskiego i Rusi
  • Pamiętnik dziecka Warszawy
  • Warszawa i jej społeczność w początku naszego stulecia
  • Cmentarz Powązkowski pod Warszawą

Był - wraz z żoną Anną z Magnuszewskich - aktywnym uczestnikiem życia towarzyskiego Warszawy. Spotkał się z życzliwością warszawskiego środowiska literackiego, kiedy w 1861 po konflikcie z margrabią Wielopolskim utracił posady rządowe i źródła dochodu. Literaci ofiarowali Wójcickiemu Księgę zbiorową, wydaną bezpłatnie przez drukarzy i sprzedawaną przez księgarzy bez marży w kilku tysiącach egzemplarzy. Wydarzenie to było rzadkim przykładem solidarności środowiska literackiego w Królestwie Kongresowym. Wkrótce pisarz odzyskał równowagę finansową dzięki stanowisku prezesa Komitetu Właścicieli Listów Zastawnych przy Towarzystwie Kredytowym Ziemskim.

W jego salonie spotykali się przedstawiciele środowisk kulturalnych, literackich i naukowych. Spotkania te Paulina Wilkońska, autorka pamiętników obejmujących lata 40. XIX wieku, wspomina następująco:

Quote-alpha.png
Wszyscy literaci, ktokolwiek by co napisał, znakomici, znani i nieznani - wszyscy najpierwej w progi pana Kazimierza przychodzą.

Prace[edytuj | edytuj kod]

Oprócz licznych prac rozproszonych po rozmaitych czasopismach i wydawnictwach zbiorowych warszawskich, krakowskich, lwowskich, wileńskich i poznańskich, wydał oddzielnie:

  • Gawędy i obrazy
  • Zarysy domowe
  • Przysłowia Narodowe (3 t., Warszawa, 1830)
  • Pamiętniki Jana Kilińskiego (Warszawa, 1830)
  • Pieśni ojczyste (1830)
  • Guślarz Gwardii Honorowej (1830)
  • Kurpie, powieść historyczna (2 t. Lwów, 1834)
  • Pieśni ludu Białochrobatów, Mazurów i Rusi z nad Bugu (2 t., Warszawa, 1836)
  • Klechdy starożytne, podania i powieści ludu polskiego i Rusi (2 t., Warszawa, 1837, 2 wyd. z ilustracjami, 1876);
  • Starożytne przypowieści z XV, XVI i XVII wieku (1836)
  • Stare gawędy i obrazy (4 t. 1840)
  • Teatr starożytny w Polsce (2 t., 1840)
  • Zarysy domowe (4 t., 1842)
  • Bibljoteka starożytnych pisarzów polskich (6 t., 1843-1844)
  • Obrazy starodawne (2 tomy, 1843)
  • Historja literatury polskiej w zarysach (4 t., 1845, 2 wyd., 1860)
  • Domowe powiastki i wizerunki (2 t., 1846)
  • Pamiętniki do panowania Zygmunta III, Władysława IV i Jana Kazimierza (2 t., 1846)
  • Statuta polskie króla Kazimierza, w Wiślicy ułożone (1847)
  • Jan Stefan Wydżga i jego pamiętnik (1852)
  • Życiorysy znakomitych ludzi (2 t., 1850)
  • Latopisiec, albo kronika Joachima Jerlicza (3 t., Petersburg, 1853)
  • Domowe powieści (2 t., Mohylew, 1853)
  • Cmentarz Powązkowski pod Warszawą (3 t., Warszawa, 1855-1857, reprint 1970)
  • Archiwum domowe (1856)
  • Mazowieckie powiastki (1858)
  • Silva Rerum, Staropolskie powieści (2 t., Wilno, 1862)
  • Amerykanin (Poznań, 1839)
  • Szkice historyczne (Kraków, 1869)
  • Niewiasta polska w początkach bieżącego stulecia (Warszawa, 1875)
  • prace zbiorowe Album Warszawskie (1845) i Album literackie (2 t., 1848-1849)
  • szereg obrazów pamiętnikowej formy z życia towarzystwa warszawskiego przed 1820 r., jak:
    • Ostatni klasyk (Warszawa, 1872)
    • Kawa literacka w Warszawie (1873)
    • Fryderyk hrabia Skarbek (1873)
    • Pamiętniki dziecka Warszawy i inne wspomnienia warszawskie
    • Warszawa i jej społeczność w początkach naszego stulecia (1875)
    • Z rodzinnej zagrody (1877)
    • Pokój dziadunia (1878)
    • Społeczność Warszawy w początkach naszego stulecia, 1800 do 1830 (1878)
    • Literatura polska w zarysach dla młodzieży (1879) i in.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stanisław Szenic: Cmentarz Powązkowski 1851-1890. Warszawa: 1981.
  • Alina Witkowska, Ryszard Przybylski: Romantyzm. Wyd. VIII - 3 dodruk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 615-616, 677, seria: Wielka Historia Literatury Polskiej. ISBN 978-83-01-13848-6.