Nestor kea

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Kea)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy papugi. Zobacz też: Kea – wyspa w Grecji oraz Kea – miejscowość w Anglii.
Nestor kea
Nestor notabilis[1]
Gould, 1856
Samiec kei na drodze do Przesmyku Wilforda (Nowa Zelandia)
Samiec kei na drodze do Przesmyku Wilforda (Nowa Zelandia)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Nadrząd neognatyczne
Rząd papugowe
Rodzina kakapowate
Rodzaj Nestor
Gatunek nestor kea
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 VU pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Nestor kea, kea (Nestor notabilis) – gatunek wszystkożernej i drapieżnej papugi z rodziny kakapowatych (Strigopidae)[3][4], będący endemitem Nowej Zelandii. Jeden z czterech gatunków z rodzaju Nestor, które wyewoluowały z przodka, żyjącego w lasach Nowej Zelandii 5 mln lat temu [5][6]

Opis[edytuj | edytuj kod]

Ubarwienie oliwkowo-zielone, pióra na skrzydłach i ogonie mieniące się niebieskim i zielonym połyskiem, pióra na wewnętrznej powierzchni skrzydeł jaskrawo pomarańczowe, a wewnętrzna strona ogona ciemnoczerwona. Reszta ogona ma kolor bladozielony. Pióra na policzkach oliwkowo-brązowe. Obwódki oczu i nogi szare. Młode ptaki są jasne, oliwkowożółte[6]. Dziób długi, mocno zakrzywiony, wąski, szarobrązowy. Obie płci na pierwszy rzut oka wyglądają identycznie, samiec jest ok. 5% większy od samicy, i ma dłuższy o ok. 12-14% dziób[7]. Długość: 46 cm. Rozpiętość skrzydeł: 90 cm. Masa: 800-1000 g.

Etymologia nazwy[edytuj | edytuj kod]

Nazwa własna pochodzi z języka maori, i jest onomatopeją wrzaskliwego nawoływaniu, jakie papugi wydają z siebie w sytuacji zagrożenia[8]. Nazwa rodzaju (‘nestor’) oznacza ‘mędrca’, ‘osobę doświadczoną’, epitet gatunkowy nazwy łacińskiej (‘notabilis’) oznacza ‘rzucający się w oczy’, ‘godny uwagi’[9].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje od nizinnych dolin rzecznych, lasów nadbrzeżnych, aż po lasy górskie i piętro alpejskie gór Wyspy Południowej. Związana jest jednak głównie z lasami bukowymi regionów podgórskich i zaroślami ponad górną granica lasu. Oszacowania wielkości populacji są niepewne, wynoszą od ok. 1000 do 15 tys. osobników[10][11] [12]

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Ptak towarzyski, tworzy stada (‘cyrki’) składające się z kilku-kilkunastu osobników[13][14]. Jest ciekawa świata, w poszukiwaniu pożywienia często zbliża się chętnie do siedzib ludzkich. Wykazuje dużą, nawet jak na papugę, inteligencję i plastyczność behawioralną, co jest uważane za przejaw adaptacji do skrajnie niekorzystnych warunków środowiskowych. Skłonności kei do eksplorowania otoczenia i manipulowania obiektami nie ustępują podobnym skłonnościom u małp[15][16]. Dużo czasu spędza na ziemi, jest dobrym piechurem. Może dosyć szybko podbiegać. Papugi te uwielbiają zabawy zespołowe i naśladownictwo: latają w stadach, wykonują akrobacje powietrzne, podnosząc rozmaite przedmioty, ślizgają się po ośnieżonych zboczach, naśladując narciarzy, tarzają się w śniegu, a podczas upałów kąpią się w kałużach. Jako jedyne, oprócz niektórych naczelnych, lepią śnieżki i bawią się nimi (Keller 1956)[15].

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Jest wszystkożerna, w skład jej diety wchodzi ponad 40 gatunków roślin (owoce, liście, korzenie, nasiona, kwiaty), padlina, larwy chrząszczy, ptaki i drobne ssaki[16][14][17] Czasami, jak pozostałe papugi pędzelkojęzyczne, spija nektar z kwiatów. Kee w poszukiwaniu pokarmu odwiedzają śmietniki, nie gardzą też uprzejmością dokarmiających je turystów[18].

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Kea - osobnik młodociany

Dojrzałość płciową ptaki osiągają najwcześniej w 3 roku życia. Jaja wysiaduje samica, w tym czasie samiec karmi samicę i pilnuje gniazda. Okres lęgowy: lipiec - styczeń. Liczba składanych jaj: 2-4. Czas trwania wylęgu: 21-24 dni. Wychowanie młodych: 13-14 dni, czasem dłużej[19]. Papuga buduje gniazdo na drzewie, w dziupli lub w szczelinach skalnych. Gniazdo zbudowane jest z gałęzi, mchu i porostów. Oboje rodzice wspólnie wyściełają gniazdo gałązkami i porostami. Niektóre osobniki gniazdują regularnie w górach na wysokościach powyżej 1600 m n.p.m.[20]. Czas życia: do 15-20 lat[11]. Śmiertelność w populacjach kei jest bardzo wysoka, mniej niż 40% ptaków przeżywa do osiągnięcia dojrzałości płciowej[21].

Interakcje z ludźmi[edytuj | edytuj kod]

Kea sprawdzająca wytrzymałość zaparkowanego samochodu

Kea jest ptakiem bardzo ciekawskim. Zagląda do bacówek pasterzy owiec lub chat dla turystów, gdzie potrafi zrobić bałagan, bowiem szukając czegoś do jedzenia lub zabawy, wszystko rozrzuca i dziobie. Z tego powodu są one zmorą dla ludzi mieszkających w okolicach zasiedlanych przez kee, i zarazem atrakcją dla turystów. Kee przeszukują pozostawione bez kontroli plecaki, części garderoby i obuwia, pojazdy mechaniczne, często powodując uszkodzenia i ‘kradnąc’ drobne przedmioty. Nie obawiają się również odwiedzin w ludzkich mieszkaniach. Te cechy, jak i skłonność do zabaw zyskały jej przydomek „klowna z gór”[22][23]. Brak dystansu wobec ludzi prowadzi często do sytuacji konfliktowych, które kończą się śmiercią ‘wścibskich’ osobników[24][25].

Owca padła w wyniku ataku kei w lipcu 1907 roku

Od połowy lat 60-tych XIX wieku., dekadę po tym, jak farmerzy zaanektowali podgórskie rejony Nowej Zelandii na pastwiska dla owiec, pasterze zaobserwowali owce, cierpiące z powodu dziwnych ran na grzbiecie i bokach. Ponieważ na Nowej Zelandii nie ma drapieżników, początkowo uważano, że jest to jakaś nowa choroba. Jednakże wkrótce podejrzenie padło na kee. James McDonald, pasterz z posiadłości Wanaka, zaobserwował w 1868 roku kee atakujące owce i wydziobujące im tłuszcz z grzbietów. Wkrótce okazało się, że takich obserwacji jest więcej[26][27]. Długo jednak w środowisku naukowym nie dawano wiary tym relacjom, traktując je jako anegdotyczne, co najwyżej dopuszczając możliwość żerowania przez kee na owczej padlinie[28]. W końcu jednak nocne ataki kei na zdrowe owce zostały udokumentowane filmowo[16], ostatecznie dowodząc, że przynajmniej niektóre kee mają w zwyczaju atakować i żerować na owcach. Pomimo tego, że ataki te nie kończyły się bezpośrednio śmiercią atakowanych owiec, jednak poranione owce mogły umierać wskutek zakażeń, lub podczas ucieczek przed prześladującymi je papugami.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Samczyk nie zadowala się jedną partnerką, może mieć harem złożony nawet z 4 samic[29].
  • Kea chętnie wybiera szpik z kości padliny.
  • Jedyna papuga polująca na zwierzęta i regularnie włączająca mięso w skład swej diety.
  • Dziób kei jest przedstawiany jako podręcznikowy przykład preadaptacji[30] – mocny, silnie zakrzywiony i ostry, u pozostałych papug stosowany do pobierania pokarmu roślinnego (owoców, nasion, nektaru), okazał się być sprawnym narzędziem do przecinania futra i skóry, i wydziobywania fragmentów tłuszczu owiec, które na Nową Zelandię zostały sprowadzone przez ludzi.
  • Wizerunek kei był obecny na rewersie 10-cio dolarowych banknotów, emitowanych w Nowej Zelandii między rokiem 1967 a 1992.

Ochrona i zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na złą reputację kei, wynikającą z podejrzeń o wyrządzanie szkód w inwetarzu[27][31], do roku 1970 rząd Nowej Zelandii wypłacał nagrody za każdy dziób kei zabitej w pobliżu siedzib ludzkich. Ponad 150 tys. osobników zostało zabitych, zanim polowania takie zostały zakazane[32]. Okazało się bowiem, że liczebność populacji kei spadła do niebezpiecznie niskiego poziomu (mniej niż 5000 osobników podczas zliczenia w 1970 r.), a polowania na kee mają także miejsce na obszarach chronionych. Rząd zgodził się na rozpatrywanie każdego przypadku powodowania szkód przez kee i usuwania ptaków z terenów gospodarskich. Od 1986 roku kea jest gatunkiem pod całkowitą ochroną[33].

Zagrożeniem dla kei są oposy, wyjadające jaja i młode papugi z gniazd[34].

Wysoką śmiertelność w populacji kei powoduje też zatrucie metalami ciężkimi[35][36] – w niektórych populacjach większość lub wszystkie osobniki wykazują podwyższony poziom ołowiu we krwi, autopsje padłych osobników wykazują, że w wielu przypadkach przyczyną zgonu było zatrucie ołowiem[37]. Przypuszcza się, że jest to konsekwencją skłonności kei do eksplorowania otoczenia i połykania intrygujących je przedmiotów (wśród których mogą być też przedmioty ołowiane)[38].

Zagrożenie dla kei niosą również akcje eradykacji oposów – odnotowano przypadki zatrucia kei truciznami na oposy, znajdowano je też uwięzione w pułapkach na oposy[39][40].

Przypisy

  1. Nestor notabilis w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Nestor notabilis. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. Frank Gill, Minturn Wright, David Donsker: Family: Strigopidae (ang.). IOC World Bird List: Version 2.7. [dostęp 9 lutego 2011].
  4. Juniper, T., Parr, M. (1998) Parrots: A guide to parrots of the world. New Haven, CT: Yale University Press (ISBN 0-300-07453-0)
  5. T.F. Wright. A Multilocus Molecular Phylogeny of the Parrots (Psittaciformes): Support for a Gondwanan Origin during the Cretaceous. „Mol Biol Evol”. 25 (10), s. 2141–2156, 2008. doi:10.1093/molbev/msn160. PMID 18653733. PMC:2727385. 
  6. 6,0 6,1 E.J. Grant-Mackie. Evolution of New Zealand Parrots. „NZ Science Teacher”. 103. 
  7. Bond, A. B.; Wilson, K. J. and Diamond, J. (1991). Sexual Dimorphism in the Kea Nestor notabilis, Emu 91(1), 12–19. DOI:10.1071/MU9910012.
  8. Ngā manu – birds, The Ara - the Encyclopedia of New Zealand.
  9. Kumaniecki, K.: Słownik łacińsko-polski. Warszawa: PWN, 1975, s. 545.
  10. Anderson, R. (1986) Keas for keeps. Forest and Bird, 17, 2–5
  11. 11,0 11,1 Bond, A. i Diamond, J. (1992). Population Estimates of kea in Arthur’s Pass National Park, Notornis 39, 151–160.
  12. Elliott, G., Kemp, J. (1999) Conservation ecology of Kea (Nestor notabilis). Report. WWF New Zealand.
  13. New Zealand Birds | Collective Nouns for birds (the K’s). W: nzbirds.com [on-line]. 2011. [dostęp 11 Luty 2014].
  14. 14,0 14,1 Clark, C.M.H. (1970) Observations on population, movements and food of the kea, Nestor notabilis, Notornis, 17, 105–114.
  15. 15,0 15,1 Gawędy o zwierzętach. A. Trepka. 1988. KAW Katowice, str. 28-35
  16. 16,0 16,1 16,2 Kea – Mountain Parrot, NHNZ. (film dokumentalny, 1h)
  17. Christina Troup. Birds of open country – kea digging out a shearwater chick, Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand, Ministry of Culture and Heritage. Dostęp 22 Stycz. 2014
  18. Gajdon, G.K., Fijn, N., Huber, L. (2006) Limited spread of innovation in a wild parrot, the kea (Nestor notabilis). Animal Cognition, 9, 173–181. DOI:10.1007/s10071-006-0018-7
  19. Falla RA, Sibson RB & Turbot EG (1966) A Field guide to the birds of New Zealand. Collins, London (ISBN 0-00-212022-4)
  20. Jackson, J. R. (1960). Keas at Arthur's Pass. Notornis 9, 39–58.
  21. Akers, Kate, Orr-Walker, Tamsin. Kea Factsheet, Kea Conservation Trust, April 2009. Dostęp 22 Stycz. 2014.
  22. Clever clown of the mountains. [dostęp 2011-10-28].
  23. Ciekawska papuga kradnie paszport turyście, ABC News, 30 May 2009.
  24. Arthurs Pass neighbours at odds. W: The Press [on-line]. 2 February 2008. [dostęp 8 October 2011].
  25. Dead kea dumped at Arthur's Pass were shot.
  26. Benham, W. B. (1906). Notes on the Flesh-eating Propensity of the Kea (Nestor notabilis). Transactions of the Royal Society of New Zealand, 39, 71–89.
  27. 27,0 27,1 Marriner, G. R. (1906) Notes on the Natural History of the Kea, with Special Reference to its Reputed Sheep-killing Propensities. Transactions of the Royal Society of New Zealand, 39, 271–305.
  28. Jackson, J.R. (1962). Do kea attack sheep? Notornis 10, 33–38.
  29. Jackson, J. R. (1962). The life of the Kea. Canterbury Mountaineer 31, 120–123.
  30. Futuyma D.J. (2008). Ewolucja. WUW Warszawa str. 263.
  31. Marriner, G. R. (1907) Additional Notes on the Kea. Transactions of the Royal Society of New Zealand, 40, 534–537 and Plates XXXII-XXXIV.
  32. Temple, P. (1996) The Book of the Kea. Auckland: Hodder Moa Beckett. (ISBN 0-340-600039)
  33. Lindsey, T., Morris, R. (2000) Field Guide To New Zealand Wildlife. Auckland: Harper Collins. (ISBN 1-86950-300-7)
  34. Possums take toll on kea at Nelson Lakes. W: The Nelson Mail [on-line]. 21 February 2009. [dostęp 8 Paźdz. 2011].
  35. Lead Poisoning. [dostęp 8 October 2011].
  36. McLelland, J.M. et al.: Kea (Nestor notabilis) Captive Management Plan and Husbandry Manual. W: Threatened Species Occasional Publication No. 9 [on-line]. April 1996.
  37. Youl, Jennifer: Lead exposure in free-ranging Kea (Nestor Notabilis), Takahe (Porphyrio Hochstetteri) and Australasian Harriers (Circus Approximans) in New Zealand. 2009.
  38. Curiosity kills the kea, study shows. W: The Dominion Post (Wellington) [on-line]. 22 April 2009.
  39. DOC reviews 1080 use after endangered kea die. W: The Dominion Post (Wellington) [on-line]. 30 July 2008.
  40. Ibbotson, Lucy: Kea 'gangs' breaking into Doc predator control traps. W: Otago Daily Times [on-line]. 20 September 2011.