Keigo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Keigo (jap. 敬語?) to japoński język zwrotów grzecznościowych. W językach europejskich istnieje mniej poziomów formalności, zwykle jeden jak w angielskim lub też dwa jak w polskim czy niemieckim. Mają one też mniejszy wpływ na gramatykę - dotyczą głównie zdań dotyczących współrozmówcy, nie zaś siebie samego czy przedmiotów i osób trzecich.

W języku japońskim istnieje więcej stopni formalności i dotyczą one znacznie szerszego zakresu sytuacji.

Stopnie formalności[edytuj | edytuj kod]

  • Język nieformalny
  • Język formalny
    • neutralny (grzeczny) - teinei-go (jap. 丁寧語?)
    • modestywny (skromny) - kenjō-go (jap. 謙譲語?)
    • honoryfikatywny (wywyższający) - sonkei-go (jap. 尊敬語?)

W przybliżeniu, w sytuacjach, w których w języku polskim używałoby się zwrotów w trzeciej osobie, po japońsku używa się któregoś języka formalnego, tam zaś, gdzie po polsku używa się zwrotów w drugiej osobie, formalnego neutralnego bądź też nieformalnego.

Zwracając się do osób, którym zgodnie z japońską organizacją społeczną należy się szacunek (co nie do końca pokrywa się z sytuacją w Europie), np. do szefa w pracy, czy do profesora w szkole, powinno się o sobie mówić językiem skromnym, o rozmówcy zaś honoryfikatywnym.

Zaimki i przyrostki[edytuj | edytuj kod]

Mówiąc o rozmówcy zwykle używa się nazwiska, imienia, bądź też przezwiska z odpowiednim przyrostkiem.

O sobie nigdy nie mówi się z przyrostkiem, więc nie ma potrzeby istnienia przyrostków formalnych skromnych.

Przyrostki te to:

  • san (jap. さん?) - neutralny formalny przyrostek, mniej formalny od polskich "pan/pani".
  • sama (jap. ?) - formalny honoryfikatywny, bardziej formalny od polskich "pan/pani".
  • sensei (jap. 先生?) - formalny, używany wobec nauczycieli, lekarzy, a także prawników.
  • senpai (jap. 先輩?) - konstrukcja nieprzekładalna na europejskie normy społeczne, oznacza m.in. kogoś kto dłużej w danym miejscu pracuje, jest na starszym roku w szkole, czy też dłużej zajmuje się daną dziedziną.
  • dono (jap. 殿?) - odpowiednik "szanowny pan/szanowna pani", bardzo formalny i używany raczej w piśmie.
  • kun (jap. ?) - nieformalny, używany wobec znajomych chłopców (także wobec dziewcząt, ale rzadziej), używają go osoby o wyższym statusie wobec tych o niższym, mężczyźni o tym samym statusie między sobą oraz każdy w stosunku do młodych chłopców.
  • chan (jap. ちゃん?) - nieformalny, używany wobec dzieci oraz żeńskich członków rodziny, a także między kochankami, bliskimi przyjaciółmi oraz wobec ludzi których znamy od dziecka.
  • han (jap. はん?) - odpowiednik san w dialekcie Kansai-ben używanym w zachodniej Japonii (m. in. w Osace i Kioto).

Zaimki w drugiej osobie:

  • anata (jap. あなた?) - neutralny formalny
  • anta (jap. あんた?) - nieformalny
  • kimi (jap. ?) - nieformalny, używany raczej wobec znajomych dziewczyn
  • omae (jap. お前?) - bardzo nieformalny

Zaimki w pierwszej osobie:

  • watakushi (jap. ?) - bardzo formalny
  • watashi (jap. ?) - formalny
  • atashi (jap. あたし?) - nieformalny używany przez kobiety
  • boku (jap. ?) - nieformalny używany przez mężczyzn
  • ore (jap. ?) - bardzo nieformalny używany przez mężczyzn

Czasowniki[edytuj | edytuj kod]

Czasowniki występują w postaci nieformalnej oraz formalnej, przy czym w przeciwieństwie do języka polskiego dotyczy ich to niezależnie od podmiotu zdania, za to formalizacja dotyczy tylko końcowego czasownika w zdaniu.

Czasowniki nieformalne to te mające końcówki takie jak -ru, -nai, formalne to te z końcówkami typu -masu, -masen. Szczegóły odmiany są przedstawione w artykule odmienne części mowy w języku japońskim.

To jednak dopiero początek - mówiąc językiem skromnym lub honoryfikatywnym należy użyć zupełnie innych form bądź też nawet innych czasowników.

Ogólnie formy honoryfikatywne tworzy się uzupełniając temat czasownika spółgłoskowego o -i, po czym dodając się przed nim o- (お-), po nim zaś になる (ni naru), np.:

  • Czytać - 読む (よむ yomu) zmienia się w お読みになる (およみになる oyomi ni naru).
  • Otworzyć - 開ける (あける akeru) zmienia się w お開けになる (おあけになる oake ni naru)

Formy skromne zaś albo za pomocą analogicznej operacji z użyciem する (suru) zamiast になる (ni naru):

  • 読む (よむ yomu) zmienia się w お読みする (およみする oyomi suru).
  • 開ける (あける akeru) zmienia się w お開けする (おあけする oake suru)

albo też za pomocą formy kauzatywnej koneksywnej -(s)ase-te razem z czasownikiem 頂く (いただく itadaku):

  • 読む (よむ yomu) zmienia się w 読ませて頂く (よませていただく yomasete itadaku)
  • 開ける (あける akeru) zmienia się w 開けさせて頂く (あけさせていただく akesasete itadaku)

Oczywiście wszystkie te formy na końcu zdania muszą być przekształcone w odpowiednie formy masu, np.:

  • お開けになります (おあけになります oake ni narimasu)
  • 開けさせて頂きます (あけさせていただきます akesasete itadakimasu)

Na koniec tabelka popularniejszych czasowników z osobnymi formami skromnymi i honoryfikatywnymi:

Znaczenie Normalny czasownik Język honoryfikatywny Język skromny
Iść 行く (いく iku) いらっしゃる irassharu 参る (まいる mairu)
Przychodzić 来る (くる kuru)
Być (ożywione) いる iru おる oru
Robić する suru なさる nasaru 致す (いたす itasu)
Mówić 言う (いう iu) 仰る (おっしゃる ossharu) 申す (もうす mōsu)