Ken'ichi Fukui

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Ken'ichi Fukui (jap. 福井謙一 Fukui Ken'ichi?, ur. 4 października 1918 w Nara, zm. 9 stycznia 1998 w Kioto)japoński chemik, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii w roku 1981, wspólnie z Roaldem Hoffmannem, za niezależnie wykonane teoretyczne badania reaktywności związków chemicznych współtwórca teorii orbitali frontalnych (granicznych).

Urodził się w Nara. W roku 1941 ukończył chemię na Imperialnym Uniwersytecie w Kioto, po czym zajął się badaniami paliw syntetycznych w Wojskowym Laboratorium Paliwowym. W roku 1943 wrócił na macierzystą uczelnię, gdzie został wykładowcą na Wydziale Chemii Paliw. W latach 1951–1982 był profesorem chemii fizycznej na Uniwersytecie w Kioto. W latach 1982–1988 był prezesem Instytutu Technologii w Kioto.

Zaczynając pracę eksperymentalną, Fukui stworzył grupę teoretyków, z którymi kontynuował badania w dziedzinie chemii organicznej. Wyniki były publikowane głównie w czasopismach japońskich. W roku 1952 odniósł sukces, odkrywając związek pomiędzy aktywnością chemiczną węglowodorów aromatycznych i ich gęstością elektronową. Starał się też sformułować dokładną drogę reakcji chemicznych. W pierwszej publikacji dotyczącej tej problematyki (1970) w prosty sposób wyjaśnił znaczenie geometrycznego kształtu reagujących cząsteczek. Równocześnie wykazał istotną rolę orbitali frontalnych w reakcjach[1][2].

Za swoją pracę dotyczącą roli orbitali frontalnych w reakcjach chemicznych, otrzymał Nagrodę Nobla, pierwszą wręczoną Japończykowi. W szczególności chodziło o kwestię dzielenia luźno powiązanych elektronów zajmujących cząsteczkowe orbitale frontalne nazwane akronimami HOMO i LUMO, oznaczającymi:

  • HOMO – najwyższy zajęty orbital cząsteczkowy (od ang. highest occupied molecular orbital),
  • LUMO – najniższy niezajęty orbital cząsteczkowy (od ang. lowest unoccupied molecular orbital).

Niezależnie od Fukai, który publikował swoje prace w języku japońskim, tego samego odkrycia dokonali dwaj uczeni amerykańscy, Roald Hoffmann (Cornell) i Robert Woodward (Harvard, laureat Nagrody Nobla z roku 1965, który zmarł przed przyznaniem jej za teorię orbitali frontalnych)[1][2].

Ken'ichi Fukui został członkiem[1][2]:

W latach 1983-1984 pełnił funkcję prezesa Chemical Society of Japan.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Kenichi Fukui (ang.). W: Notable Names Database (NNDB) [on-line]. [dostęp 2014-05-21].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Kenichi Fukui - Facts (ang.). W: The Nobel Prize in Chemistry 1981 [on-line]. Nobel Media AB. [dostęp 2014-05-21].; Biographical. i The Role of Frontier Orbitals in Chemical Reactions. W: Nobel Lecture [on-line]. 8 grudnia 1981.