Kinematografia w Japonii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Kino japońskie (jap. 日本映画 nihon-eiga?) liczy ponad sto lat. Historia kinematografii japońskiej zaczęła się w epoce kina niemego, obecnie na świecie sporą popularnością cieszą się przede wszystkim anime, horrory japońskie oraz klasyki, takie jak np. filmy Akiry Kurosawy.

Kategorie[edytuj | edytuj kod]

Do najważniejszych kategorii kina japońskiego należą przede wszystkim:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Okres kina niemego[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze pokazy filmowe na ziemiach japońskich odbyły się w 1896 r., lecz za pierwszy komercyjny pokaz z użyciem kinematografu w Japonii uważa się pokaz z 15 lutego 1897 roku, który odbył się w teatrze Nanchi Embujō w Osace[1]. Natomiast za pierwszy film wyprodukowany w Japonii uważa się krótki dokument Geisha no te-odori (芸者の手踊り) z czerwca 1899 roku. Z około 1905 r. pochodzi materiał, który uznawany jest za pierwsze anime lub prekursora japońskiej animacji – namalowana bezpośrednio na pięćdziesięciu klatkach taśmy celuloidowej krótka scena przedstawiająca piszącego chłopca, który następnie odwraca się do widza i unosi czapkę.

Pierwszą profesjonalną japońską aktorką była Tokuko Nagai Takagi, która w latach 1911-1914 pojawiła się w czterech krótkich filmach zachodniego studia Thanhouser Company [2]. Pierwszym natomiast aktorem, który zdobył w Japonii dużą sławę, był Matsunosuke Onoe.

W owym czasie większość japońskich kin zatrudniało benshi – narratora, który komentował wydarzenia dziejące się na ekranie. Funkcja ta ma swoje korzenie w klasycznym teatrze japońskim – kabuki i bunraku.

Wielkie trzęsienie ziemi, które nawiedziło Japonię w 1923 r., bombowe naloty wojsk aliantów na Tokio podczas II wojny światowej oraz czynniki naturalne sprawiły, że do dziś przetrwało niewiele filmów z tamtego okresu.

Sporym powodzeniem cieszyły się w tamtym okresie filmy Kenjiego Mizoguchiego, którego późniejsze produkcje (np. Życie Oharu) do dziś cieszą się powodzeniem.

Lata 30. XX wieku[edytuj | edytuj kod]

W przeciwieństwie do Hollywood, w latach 30. Japończycy nadal często produkowali filmy nieme. Ważniejszymi filmami dźwiękowymi z tego okresu są produkcje Mizoguchiego – Siostry z Gion (1936), Elegia Naniwy (1936) czy Opowieść ostatniej chryzantemy (1939). Wraz z nasilaniem się cenzury, filmy niektórych reżyserów, m.in. Daisuke Itō, stały się obiektem ataków. Jako że sporą popularnością już wtedy cieszyły się anime, japoński rząd postanowił wykorzystywać animacje w celach propagandowych.

Lata 40. XX wieku[edytuj | edytuj kod]

Akira Kurosawa kręci swój pierwszy film – Sugata Sanshirō. Wraz z okupacją wojsk alianckich, trwającą od końca II wojny światowej, do Japonii trafia sporo amerykańskich animacji, których projekcji zabronił przedwojenny rząd. W tym też okresie powstawały też kolejne propagandowe anime, m.in. Momotarō no umiwashi oraz inne przygody Momotarō, opowiadające o człowieku i zwierzętach walczących o jakiś wspólny cel.

Lata 50. XX wieku[edytuj | edytuj kod]

Na lata 50. przypada szczyt japońskiej kinematografii. Trzy filmy z tego okresu (Rashōmon, Siedmiu samurajów i Tokijska opowieść) w roku 2002 znalazły się w czołówce najlepszych filmów wszech czasów w rankingu sporządzonym przez brytyjski magazyn „Sight & Sound”. Tę dekadę rozpoczął Rashōmon Kurosawy, który zdobył Oscara w kategorii najlepszy film zagraniczny oraz przyczynił się do rozpowszechnienia kina japońskiego na zachodzie. W tym też okresie sławę zdobywa legendarny aktor Toshirō Mifune. Następnie pojawia się kolejny film Kurosawy, Piętno śmierci (1952) oraz Tokijska opowieść Yasujirō Ozu (1953). Rok 1954 przyniósł dwa znane filmy. Pierwszy z nich, to kolejny film Kurosawy, Siedmiu samurajów, opowiadający o grupie samurajskich wojowników chroniących bezbronnych wieśniaków przed gangiem złoczyńców. W 1960 r. w Hollywood została nakręcona jego wersja amerykańska jako Siedmiu wspaniałych. W tym samym roku pojawia się antynuklearny horror autorstwa Ishirō HondyGojira, będący początkiem serii filmów o Godzilli. Chociaż film był kilkakrotnie przerabiany na potrzeby zachodnich rynków, stał się międzynarodową ikoną Japonii i wywołał boom na filmy kaijū. W 1955 r. Hiroshi Inagaki otrzymuje Oscara za film Musashi Miyamoto – pierwszy z jego samurajskiej trylogii.

Powstają kolejne filmy w reżyserii Kenji MizoguchiŻycie Oharu (1952), Opowieści księżycowe (1953) i Sanshō dayū (1954). Mikio Naruse kręci m.in. Meshi (1950), Ostatnie chryzantemy (1954), Płynące chmury (1955). W 1959 roku pojawia się Ohayō Yasujira Ozu.

Lata 60. XX wieku[edytuj | edytuj kod]

W 1961 roku powstaje Straż przyboczna Kurosawy, mająca później duży wpływ na filmy zachodnie. Coraz częściej zaczyna kręcić się filmy w kolorze. Kon Ichikawa kręci trzygodzinny dokument Tōkyō orimpikku o olimpiadzie w 1964 roku. Po filmie Namaszczony do zabijania (1967), surrealistycznym obrazie o yakuzy, Nikkatsu Corporation zwalnia Seijuna Suzukiego za kręcenie filmów bez sensu i nie przynoszących żadnych zysków. W 1963 r. powstaje Tetsuwan Atomu Osamu Tezuki – jedno z pierwszych anime, które staje się ultrapopularne także na Zachodzie. W latach 60. powstają najważniejsze filmy Nagisy Ōshimy, Kaneto Shindō oraz Shōhei Imamury. Obraz Hiroshiego Teshigahary Kobieta z wydm (1964) zdobywa nagrodę specjalną na Festiwalu Filmowym w Cannes, nominowany jest także do Oscara w kategoriach najlepszy reżyser i najlepszy film zagraniczny. W 1965 r. specjalną nagrodę w Cannes zdobywa Kwaidan, czyli opowieści niesamowite Masakiego Kobayashiego.

Lata 70. XX wieku[edytuj | edytuj kod]

Powstaje Imperium zmysłów (1976) Nagisy Ōshimy, inspirowane historią Sady Abe, która udusiła swojego kochanka w trakcie stosunku. Ze względu na mocne sceny erotyczne, w Japonii nie zaprezentowano pełnej wersji filmu.

Lata 80. XX wieku[edytuj | edytuj kod]

W 1984 r. Hayao Miyazaki, na podstawie swojej mangi, tworzy pełnometrażowe anime Nausicaä z Doliny Wiatru, natomiast w 1988 r. powstaje Akira Katsuhiro Ōtomo. W połowie lat 80. pojawiają się OAV – anime przeznaczone bezpośrednio do dystrybucji na kasetach VHS. Shōhei Imamura zdobywa Złotą Palmę za Balladę o Narayamie (1983).

Lata 90. XX wieku[edytuj | edytuj kod]

Inamura zdobywa drugą Złotą Palmę, tym razem za film Węgorz. Nagrodę współdzieli z irańskim reżyserem Abbasem Kiarostamim, ale mimo to został czwartą – po Alfie Sjöbergu, Francisie Fordzie Coppoli i Billego Augusta – osobą, która nagrodę tę zdobyła dwa razy. Powstają filmy Takeshiego Kitano, takie jak Sonatine (1993), Powrót przyjaciół (1996) czy Hana-bi (1997), za który otrzymuje Złotego Lwa na Festiwalu Filmowym w Wenecji. Takashi Miike kręci około pięćdziesięciu filmów, zapewniając sobie imponującą filmografię z takimi tytułami jak Audition (1999), Żywi lub martwi (1999) czy Chūgoku no chōjin (1998). Hayao Miyazaki kręci dwa filmy, które przynoszą ogromne zyski i cieszą się dobrymi recenzjami – Szkarłatny pilot (pobił E.T. z 1982) i Księżniczka Mononoke, która utrzymywała się na szczycie najchętniej oglądanych filmów, dopóki nie została zdeklasowana przez Titanica[3].

XXI wiek[edytuj | edytuj kod]

Powstaje film Spirited Away: W krainie bogów Miyazakiego, który bije w Japonii rekordy oglądalności. Jako pierwsze (jak dotychczas, jedyne) anime w historii zdobywa Oscara w kategorii najlepszy film animowany. Pojawiają się dwa nowa filmy Kitano: Lalki (2002) oraz wysokobudżetowy Zatōichi. Powstają amerykańskie wersje horrorów, m.in. The Ring: Krąg i Klątwy ju-on. W 2004 r. pojawia się superprodukcja Godzilla: Ostatnia wojna dla uczczenia 50. „urodzin” potwora. Film sprzedaje się jednak najgorzej z całej serii. Seijun Suzuki kręci swój 56. film, Operetta tanuki goten (2005).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg

Przypisy

  1. Dawid Głownia – Herosi kinematografii – początki japońskiego przemysłu filmowego. www.kulturaihistoria.umcs.lublin.pl. [dostęp 2014-05-01].  Cytat: Pierwszy komercyjny pokaz możliwości kinematografu na ziemi japońskiej odbył się 15 lutego 1897 roku w teatrze Nanchi Embujō w Osace.
  2. Bright Lights Film Journal :: Tokuko Nagai Takagi: Japan's First Actress
  3. Paweł Rogaliński: Historia kina japońskiego. [dostęp 2012-10-14].