Kiritimati

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy części państwa wyspiarskiego Kiribati, atolu na Oceanie Spokojnym. Zobacz też: Wyspa Bożego Narodzenia na Oceanie Indyjskim.
Kiritimati
Zdjęcie satelitarne wyspy
Zdjęcie satelitarne wyspy
Państwo  Kiribati
Akwen Ocean Spokojny
Archipelag Line Islands
Powierzchnia 330 km², łącznie z laguną: 642 km²
Populacja (2005)
 • liczba ludności

5586
Położenie na mapie Kiribati
Mapa lokalizacyjna Kiribati
Kiritimati
Kiritimati
Ziemia 1°53′00″N 157°24′00″W/1,883333 -157,400000Na mapach: 1°53′00″N 157°24′00″W/1,883333 -157,400000
Mapa wyspy
Mapa wyspy

Kiritimati (czyt. kirismas; Wyspa Bożego Narodzenia[1]) – największa z 33 wysp na Pacyfiku, stanowiących państwo Kiribati. Przed powstaniem państwa Kiribati rejon ten nazywano Wyspami Gilberta.

Wyspa zajmuje powierzchnię o obszarze 642 km², w tym 323 km² stanowi powierzchnię lądową – jest to 70% całego obszaru lądowego kraju. Reszta jej powierzchni to laguna.

Niemal wszystkie wyspy należące do Kiribati (z wyjątkiem jednej) to atole – wyspy koralowe. Kiritimati jest nie tylko największym atolem wchodzącym w skład tego państwa, lecz także największym atolem (jeśli wziąć pod uwagę powierzchnię lądową) oraz największą wyspą koralową na świecie.

Kiritimati ma 5586 mieszkańców (spis z 2010), a ogólna liczba ludności kraju wynosi 92 tysiące.

Inna cecha wyróżniającą tę wyspę jest położenie. Oprócz jej położenia na prawie samym równiku, tuż obok na wschód przebiega linia zmiany daty. To właśnie mieszkańcy Kiritimati pierwsi witają każdy nowy dzień kalendarzowy i każdy nowy rok. Kilka pobliskich atoli w kierunku południowo-wschodnim jest nieco bliższych linii zmiany daty, a wśród nich atol Caroline (ang.: Millennium Island) najbardziej, jednak są to atole niezamieszkane.

Ponadto ten atol należy do najważniejszych terenów lęgowych w strefie tropikalnej. Regularnie gniazduje tutaj około 25 milionów rybitw czarnogrzbietych.

Laguna atolu jest częściowo wyschła i w dużej mierze zamknięta. Toteż jedną specyficzną atrakcją turystyczną Kiritimati jest kąpiel z meduzami, które na skutek odcięcia od oceanu nie mają naturalnych wrogów, a co za tym idzie – parzydełek.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Żeglarz i odkrywca James Cook wylądował na tej wyspie w przeddzień Bożego Narodzenia 1777, dlatego nazwał ją Wyspą Bożego Narodzenia[1]. Podczas jego przybycia zastano wyspę bezludną, ale zasiedloną przez dziesiątki milionów ptaków. Badania archeologiczne wskazują na ponawiane czasowe zamieszkiwanie wyspy przez różnych ludzi poprzez tysiąclecia.

W latach 1956–1958 na Wyspie Bożego Narodzenia, gdy była jeszcze kolonią, Wielka Brytania przeprowadziła próby nuklearne z użyciem bomb wodorowych pod kryptonimem Operation Grapple, w wyniku których ucierpiało ok. 300 mieszkańców wyspy i wielu uczestniczących żołnierzy, zarówno z Wysp Brytyjskich, jak i stowarzyszonych w Brytyjskiej Wspólnocie z Fidżi. W 2005 jedna z poszkodowanych mieszkanek wyspy, Suitupe Kiritome, złożyła w europarlamencie petycję, w której obwinia Wielką Brytanię o niepoczynienie żadnych starań w celu ewakuacji mieszkańców z zagrożonego rejonu i domaga się w imieniu poszkodowanych zapewnienia stałej opieki medycznej, zwłaszcza kontrolnych badań mogących wykryć wczesne stadia chorób nowotworowych[2].

Łącznie w latach 1956–1958 Wielka Brytania wykonała 9 próbnych wybuchów nuklearnych bomb wodorowych w atmosferze nad Kiritimati lub, początkowo, nad pobliskim atolem Malden, w ramach Operation Grapple.

Próby nuklearnych detonacji bomb wodorowych były kontynuowane na wyspie przez Stany Zjednoczone w latach 196264 w ramach Operation Dominic I do czasu wejścia w życie ugody o zaprzestaniu prób nuklearnych detonacji w atmosferze. Ponad 24-krotnie detonowano bomby wodorowe nad terenem wyspy lub w okolicach, wszystkie przeprowadzone w atmosferze.

Wg ustaleń wojska amerykańskiego, wykonanych po latach, wyspa jest mniej skażona, niż typowe miasta USA.

Zaludnienie[edytuj | edytuj kod]

Ostatni spis ludności przeprowadzono w 2010. Doliczono się wtedy 5586 mieszkańców. Na wyspie znajdują się według niego cztery wsie i niezamieszkane ruiny piątej. Ciekawostką jest, że trzy z tych miejscowości noszą nazwy Poland (235 mieszkańców), London (1829 mieszkańców) i Paris (ruiny). Dodatkowo jedna z dwu pozostałych miejscowości nazywa się Banana (po polsku: banan, 1170 mieszkańców). Pozostała wieś to Tabwakea (1881 mieszkańców).

Lotnictwo i niedoszłe kosmodromy[edytuj | edytuj kod]

Na wyspie, opodal Banany, funkcjonuje port lotniczy Cassidy (ang.: Cassidy International Airport) z 2100-metrową asfaltobetonową drogą startową i cotygodniowym rejsowym międzylądowaniem na trasie pomiędzy Nadi na Fidżi a Stanami Zjednoczonymi: Honolulu na Hawajach. Jest to jedyne lotnisko w Kiribati z rejsowym połączeniem z USA.

Również na wyspie Kiritimati znajduje się duże opuszczone lotnisko Aeon (ang.: Aeon Airfield), które miało stanowić port docelowy zaniechanego japońskiego wahadłowca kosmicznego Hope-X. Lokalizacja wyspy prawie na równiku (współrzędne geograficzne: 1°53′N 157°24′W/1,883333 -157,400000) nadaje jej bardzo dobre charakterystyki kinetyczne dla operacji kosmodromu. Już w latach 50. Wernher von Braun zaproponował użytkowanie wyspy dla kosmicznych lotów załogowych.

Ptactwo[edytuj | edytuj kod]

Atol ten należy do najważniejszych terenów lęgowych w strefie tropikalnej. Na wyspie rozpoznano ponad 35 gatunków ptaków. Regularnie gniazduje tutaj około 25 milionów rybitw czarnogrzbietych. Każdego roku na wyspę przylatują tysiące rybitw tropikalnych, by odbyć tutaj lęgi. Na Kiritimati istnieje największa znana kolonia burzyków brunatnych. Wyspa jest zarazem jednym z ostatnich terenów lęgowych oceannika białogardłego oraz petrela polinezyjskiego. Spośród wielu innych ptaków odbywających tu lęgi można wymienić głuptakimaskowe, białobrzuche i czerwononogie – a także faetony czerwonosterne, rybitwy brunatne oraz fregaty.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]