Aktinidia
| Aktinidia | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Klad | klad astrowych |
| Rząd | wrzosowce |
| Rodzina | aktinidiowate |
| Rodzaj | aktinidia |
| Nazwa systematyczna | |
| Actinidia Lindl. Nat. Syst. ed. 2. 439. Jul 1836 |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Aktinidia (Actinidia Lindl.) – rodzaj drzewiastych pnączy należący do rodziny aktinidiowatych. Występują w klimacie umiarkowanym. Gatunkiem typowym jest Actinida callosa L.[2]. Owoce (jagody) aktinidii smakowitej i aktinidii chińskiej oraz ich mieszańców znane są pod nazwą kiwi.
Spis treści |
[edytuj] Morfologia
Owijające się wokół podpór drewniejące pnącza o sezonowym ulistnieniu[3]. Mają pędy o długich międzywęźlach i pojedncze liście. Zazwyczaj zarówno pędy, jak i liście porośnięte są szczeciniastymi włoskami. Przeważnie występuje dwupienność. Kwiaty o białych, zielonych lub czerwonawych płatkach korony. Owocem jest mięsista, owalna jagoda z licznymi nasionami.
[edytuj] Systematyka
Heptaca Lour., Kalomikta Regel, Trochostigma Siebold & Zucc.
- Pozycja systematyczna wg APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)
Należy do rodziny aktinidiowatych Actinidiaceae, która wraz z siostrzaną rodziną Roridulaceae należą do rzędu rzędu wrzosowców wchodzącego w skład grupy astrowych (asterids) w obrębie dwuliściennych właściwych (eudicots)[1].
- Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Ericanae Takht., rząd aktinidiowce (Actinidiales Takht. ex Reveal), rodzina aktinidiowate (Actinidiaceae Hutch.), podrodzina Actinidioideae Gilg in Engl. & Prantl, plemię Actinidieae Gilg in Engl. & Prantl., rodzaj aktinidia (Actinidia Lindl.)[5].
- Wybrane gatunki
Istnieją 94 gatunki aktinidii, z których następujące są uprawiane dla owoców:
- aktinidia smakowita (Actinidia deliciosa) – najczęściej uprawiana.
- aktinidia chińska (Actinidia chinensis) – podobna do aktinidii smakowitej, ale z zielonym, żółtym lub nawet żółto-czerwonym miąższem.
- aktinidia ostrolistna (Actinidia arguta) – posiadająca mniejsze owoce (10-15 g) z zieloną, jadalną skórką i zielonym miąższem.
- aktinidia pstrolistna (Actinidia kolomikta) – wydaje bardzo małe owoce, 8 g lub mniej, najbardziej mrozoodporny gatunek aktinidii (do -40 °C).
- Actinidia cordifolia
- Actinidia purpurea – podobna do aktinidii ostrolistnej ale z czerwonym miąższem.
- Actinidia polygama – małe owoce.
Stworzono także wiele mieszańców poprzez krzyżowanie niektórych gatunków.
[edytuj] Zastosowanie
- Owoce kiwi są spożywane na surowo. Można spożywać je w całości, razem ze skórką, która jest bogatym źródłem witamin.
- Wartość odżywcza: kiwi zawiera duże ilości witaminy C. W 100 g owoców jest jej około 90 mg. Zawartość potasu jest nieco mniejsza od spotykanej w bananach. Owoc zawiera także witaminę A, witaminę E, witaminę K, wapń, żelazo i kwas foliowy.
- Surowe owoce zawierają peptydazę (aktynidinę lub papainę), która może wywoływać alergie u ludzi. Szczególnie dla osób uczulonych na papaję lub ananasy owoce kiwi nie są wskazane.
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-12].
- ↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-19].
- ↑ Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-07-20].
- ↑ Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Actinidia (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-18].
