Klasyczny promień elektronu

Klasyczny promień elektronu – stała fizyczna zwana również również jako promień Lorentza lub długość rozpraszania Thomsona. Wartość opiera się na klasycznym założeniu, że masa elektronu pochodzi z energii jego pola elektromagnetycznego. Jego wartość wynosi:

$r_\mathrm{e}=\frac{1}{4\pi\epsilon_0}\frac{e^2}{m_e c^2} = 2{,}817\,940\,3267(27) \times 10^{-15}\, \mathrm{m}$

gdzie:

• $e$ – ładunek elektronu,
• $m_e$ – masa elektronu,
• $c$ – prędkość światła,
• $\epsilon_0$ – przenikalność elektryczna próżni.

Historia

J. J. Thomson zauważył w roku 1881, że pole elektromagnetyczne poruszającej się ruchem jednostajnym z prędkością $v$ cząstki naładowanej niesie energię kinetyczną równą:

$E_{\mathrm{elm}}={f\over 4\pi\epsilon_0}{e^2\over Rc^2}{v^2\over 2}$

gdzie $R$ jest promieniem cząstki, zaś $f$ pewną stałą rzędu jedności, zależną od rozkładu ładunku elektrycznego wewnątrz cząstki. Pole zachowuje się więc, jakby miało masę bezwładną

$m_\mathrm{elm}={f\over 4\pi\epsilon_0}{e^2\over Rc^2}$.

Cząstka naładowana będzie się więc zachowywała, jakby jej masa była sumą jej „własnej” masy $m_0$ i obliczonej powyżej „masy elektromagnetycznej”

$m_\mathrm{obs}=m_0+m_\mathrm{elm}\,$.

Kuszące teoretycznie było w tej sytuacji założenie, że cała masa elektronu (który wówczas jeszcze był obiektem hipotetycznym – „atomem elektryczności”) jest pochodzenia elektromagnetycznego, czyli postawienie w ostatnim wzorze $m_0=0$. Znając, zmierzone później, masę i ładunek elektronu, i pomijając stałą f otrzymano wyrażenie na promień elektronu, które do czasu rozwinięcia teorii kwantów uważano za poprawne, co do rzędu wielkości, oszacowanie jego rozmiarów.

Znaczenie

Wprawdzie obecnie wiadomo, że wyliczony tak „promień elektronu” ma niewiele wspólnego z jego rzeczywistymi rozmiarami, a elektron (a ściślej rozkład ładunku w elektronie) eksperymentalnie wydaje się być punktowy, to ta szczególna kombinacja stałych fizycznych pojawia się w wielu wzorach (np. na rozpraszanie Comptona). Dlatego pojęcie klasycznego promienia elektronu nadal funkcjonuje w fizyce, a wartość tej stałej jest mierzona i tablicowana.

Stała ta wyznacza także skalę odległości poniżej której pola elektronu nie można już traktować jak pola klasycznej cząstki, a musimy traktować je kwantowo.

Bibliografia

• Fritz Rohrlich: Klasyczna teoria cząstek naładowanych. Warszawa: PWN, 1981, s. 21–22. ISBN 83-01-01771-6.