Klasyfikacja dinozaurów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Klasyfikacja dinozaurów[1]

Klasyfikacja dinozaurów – nadrząd dinozaury obejmuje dwa rzędy: Saurischia (gadziomiedniczne) oraz Ornithischia (ptasiomiedniczne).

Przez znaczną część XX wieku dinozaury nie były uważane za naturalną jednostkę systematyczną a nazwę tę stosowano jedynie dla zbiorczego określenia dwóch rzędów lądowych gadów z podgromady archozaurów – Saurischia i Ornithischia. Obecnie dinozaury uważa się za ważny (naturalny) taksonnadrząd w hierarchii linneuszowskiej, w skład którego włącza się zazwyczaj także ptaki, bo bez nich stają się grupą parafiletyczną, a więc sztuczną. Dlatego mówiąc o dinozaurach w tradycyjnym znaczeniu (wymarłych mezozoicznych nielatających gadach naczelnych) często używa się określenia non-avian dinosaurs, czyli "nieptasie dinozaury".

Klasyfikacja[edytuj | edytuj kod]

Taksony oznaczone znakiem * są przedstawicielami większych kladów, do których zostały zaliczone poniżej, ale o niepewnej pozycji filogenetycznej w obrębie tych kladów. Taksony oznaczone znakiem zapytania są uznawane za przedstawicieli większych kladów, do których zostały zaliczone poniżej, jedynie przez część autorów.

Przypisy

  1. Na podstawie: Wielka Encyklopedia PWN, tom 7, str. 190, wydanie 2001-2005
  2. Tj. klad obejmujący Herrerasaurus i wszystkie dinozaury mające bliższego ostatniego wspólnego przodka z nim niż z Liliensternus lub Plateosaurus, za: Max C. Langer: Basal Saurischia. W: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press, 2004, s. 25–46. ISBN 0-520-24209-2.
  3. Sereno, P. C. 2005. Therizinosauria. Stem Archosauria—TaxonSearch [version 1.0, 2005 November 7] (ang.) [dostęp 27 sierpnia 2009]
  4. Zhang, X.-H.; Xu, X.; Zhao, X.-J.; Sereno, P. C.; Kuang, X.-W. & Tan, L. (2001) "A long-necked therizinosauroid dinosaur from the Upper Cretaceous Iren Dabasu Formation of Nei Mongol, People's Republic of China." Vertebrata PalAsiatica 39 (4): 282-290.
  5. Clark, J.M., Maryańska, T., & Barsbold, R. (2004). "Therizinosauroidea." Pp. 151– 164 in Weishampel, D.B., Dodson, P., and Osmólska, H. (eds.). The Dinosauria, Second Edition. University of California Press, Berkeley, 861 pp.
  6. Klasyfikacja bazalnych zauropodomorfów głównie za: Adam M. Yates. Solving a dinosaurian puzzle: the identity of Aliwalia rex Galton. „Historical Biology”. 19 (1), s. 93–123, 2007. doi:10.1080/08912960600866953 (ang.). , oraz: Adam M. Yates, Matthew F. Bonnan, Johann Neveling, Anusuya Chinsamy i Marc G. Blackbeard. A new transitional sauropodomorph dinosaur from the Early Jurassic of South Africa and the evolution of sauropod feeding and quadrupedalism. „Proceedings of the Royal Society B”. 277 (1682), s. 787–794, 2010. doi:10.1098/rspb.2009.1440 (ang.). 
  7. Pozycja filogenetyczna według: Paul Upchurch, Paul M. Barrett, Peter M. Galton. A phylogenetic analysis of basal sauropodomorph relationships: implications for the origin of sauropod dinosaurs. „Special Papers in Palaeontology”. 77, s. 57–90, 2007 (ang.). 
  8. Z różnych analiz kladystycznych wynika, że mogły być bazalnymi przedstawicielami Massopoda (tak np: Adam M. Yates. Solving a dinosaurian puzzle: the identity of Aliwalia rex Galton. „Historical Biology”. 19 (1), s. 93–123, 2007. doi:10.1080/08912960600866953 (ang.). ), przedstawicielami Prosauropoda (tak np: Paul Upchurch, Paul M. Barrett, Peter M. Galton. A phylogenetic analysis of basal sauropodomorph relationships: implications for the origin of sauropod dinosaurs. „Special Papers in Palaeontology”. 77, s. 57–90, 2007 (ang.). ) lub bazalnymi zauropodomorfami nie należącymi do Plateosauria (Timothy B. Rowe, Hans-Dieter Sues, Robert R. Reisz. Dispersal and diversity in the earliest North American sauropodomorph dinosaurs, with a description of a new taxon. „Proceedings of the Royal Society B”. 278 (1708), s. 1044-1053, 2011. doi:10.1098/rspb.2010.1867 (ang.). )
  9. Tj. klad obejmujący Jingshanosaurus i Plateosaurus, ich ostatniego wspólnego przodka i wszystkich jego potomków, za: Peter M. Galton, Paul Upchurch: Prosauropoda. W: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press, 2004, s. 232-258. ISBN 0-520-24209-2.
  10. Tj. Plateosaurus i wszystkie taksony bliżej spokrewnione z nim niż z zauropodami, za: Peter M. Galton, Paul Upchurch: Prosauropoda. W: David B. Weishampel, Peter Dodson, Halszka Osmólska (red.): The Dinosauria. Wyd. drugie. Berkeley: University of California Press, 2004, s. 232-258. ISBN 0-520-24209-2.
  11. Pozycja filogenetyczna według: Adam M. Yates. Solving a dinosaurian puzzle: the identity of Aliwalia rex Galton. „Historical Biology”. 19 (1), s. 93–123, 2007. doi:10.1080/08912960600866953 (ang.). . Z innych analiz kladystycznych wynika ich przynależność do Prosauropoda - tak np: Paul Upchurch, Paul M. Barrett, Peter M. Galton. A phylogenetic analysis of basal sauropodomorph relationships: implications for the origin of sauropod dinosaurs. „Special Papers in Palaeontology”. 77, s. 57–90, 2007 (ang.). 
  12. Pozycja filogenetyczna według: Adam M. Yates. Solving a dinosaurian puzzle: the identity of Aliwalia rex Galton. „Historical Biology”. 19 (1), s. 93–123, 2007. doi:10.1080/08912960600866953 (ang.). . Z innych analiz kladystycznych wynika jego przynależność do Prosauropoda - tak np: Paul Upchurch, Paul M. Barrett, Peter M. Galton. A phylogenetic analysis of basal sauropodomorph relationships: implications for the origin of sauropod dinosaurs. „Special Papers in Palaeontology”. 77, s. 57–90, 2007 (ang.). 
  13. Pozycja filogenetyczna według: Adam M. Yates. Solving a dinosaurian puzzle: the identity of Aliwalia rex Galton. „Historical Biology”. 19 (1), s. 93–123, 2007. doi:10.1080/08912960600866953 (ang.). . Z innych analiz kladystycznych wynika jego przynależność do Prosauropoda - tak np: Paul Upchurch, Paul M. Barrett, Peter M. Galton. A phylogenetic analysis of basal sauropodomorph relationships: implications for the origin of sauropod dinosaurs. „Special Papers in Palaeontology”. 77, s. 57–90, 2007 (ang.).  - lub przynależność do Massopoda, ale nie do Anchisauria (tj. kladu obejmującego Anchisaurus i Melanorosaurus, ich ostatniego wspólnego przodka i wszystkich jego potomków) - tak np: Adam M. Yates, Matthew F. Bonnan, Johann Neveling, Anusuya Chinsamy i Marc G. Blackbeard. A new transitional sauropodomorph dinosaur from the Early Jurassic of South Africa and the evolution of sauropod feeding and quadrupedalism. „Proceedings of the Royal Society B”. 277 (1682), s. 787–794, 2010. doi:10.1098/rspb.2009.1440 (ang.). 
  14. Tj. najszerszy klad obejmujący Saltasaurus loricatus, ale nie obejmujący Melanorosaurus readi, za: Adam M. Yates. Solving a dinosaurian puzzle: the identity of Aliwalia rex Galton. „Historical Biology”. 19 (1), s. 93–123, 2007. doi:10.1080/08912960600866953 (ang.). 
  15. Z różnych analiz kladystycznych wynika, że mógł być bazalnym zauropodem nie należącym do Eusauropoda (tak np. Ronan Allain, Najat Aquesbi. Anatomy and phylogenetic relationships of Tazoudasaurus naimi (Dinosauria, Sauropoda) from the late Early Jurassic of Morocco. „Geodiversitas”. 30 (2), s. 345–424, 2008 (ang.). ) lub też być przedstawicielem Eusauropoda (tak np. Remes K, Ortega F, Fierro I, Joger U, Kosma R, et al.. A New Basal Sauropod Dinosaur from the Middle Jurassic of Niger and the Early Evolution of Sauropoda. „PLoS ONE”. 4 (9), s. e6924, 2009. doi:10.1371/journal.pone.0006924 (ang.). )
  16. Tj. najszerszy klad obejmujący Saltasaurus loricatus, ale nie obejmujący Vulcanodon karibaensis, za: Sereno, P. C. 2005. Eusauropoda. Stem Archosauria—TaxonSearch [version 1.0, 2005 November 7] (ang.) [dostęp 23 marca 2011]
  17. Z większości analiz kladystycznych wynika, był przedstawicielem Eusauropoda (tak np. Remes K, Ortega F, Fierro I, Joger U, Kosma R, et al.. A New Basal Sauropod Dinosaur from the Middle Jurassic of Niger and the Early Evolution of Sauropoda. „PLoS ONE”. 4 (9), s. e6924, 2009. doi:10.1371/journal.pone.0006924 (ang.). ). Z analizy Bandyopadhyay i współpracowników (2010) wynika jednak, że był on bazalnym zauropodem nie należącym do Eusauropoda (Saswati Bandyopadhyay, David D. Gillette, Sanghamitra Ray, Dhurjati P. Sengupta. Osteology of Barapasaurus tagorei (Dinosauria: Sauropoda) from the Early Jurassic of India. „Palaeontology”. 53 (3), s. 533–569, 2010. doi:10.1111/j.1475-4983.2010.00933.x (ang.). )
  18. Najwęższy klad obejmujący Malawisaurus dixeyi i Saltasaurus loricatus, za: Sereno, P. C. 2005. Lithostrotia. Stem Archosauria—TaxonSearch [version 1.0, 2005 November 7] (ang.) [dostęp 27 marca 2011] Malawisaurus generalnie jest klasyfikowany jako tytanozaur bardziej bazalny niż Saltasauridae; z analizy Curry Rogers (2005) wynika jednak, że mógł on być przedstawicielem Saltasauridae bliżej spokrewnionym z Saltasaurus niż z Opisthocoelicaudia. W takim wypadku Lithostrotia byłyby kladem w obrębie Saltasauridae, a nie odwrotnie jak w przyjętej tu klasyfikacji. Patrz: Kristina Curry Rogers: Titanosauria: a phylogenetic overview. W: Kristina Curry Rogers, Jeffrey A. Wilson (red.): The Sauropods: Evolution and Paleobiology. Berkeley, Los Angeles, Londyn: University of California Press, 2005, s. 50–103. ISBN 0-520-24623-3.
  19. Tj. najwęższy klad obejmujący Opisthocoelicaudia skarzynskii i Saltasaurus loricatus, za: Sereno, P. C. 2005. Saltasauridae. Stem Archosauria—TaxonSearch [version 1.0, 2005 November 7] (ang.) [dostęp 27 marca 2011]
  20. Pozycja filogenetyczna według: Richard J. Butler, Roger M. H. Smith, David B. Norman. A primitive ornithischian dinosaur from the Late Triassic of South Africa, and the early evolution and diversification of Ornithischia. „Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences”. 274 (1621), s. 2041–2046, 2007. doi:10.1098/rspb.2007.0367 (ang.). . Z niektórych analiz kladystycznych wynika, że mogły one należeć do Neornithischia (Richard J. Butler. The 'fabrosaurid' ornithischian dinosaurs of the Upper Elliot Formation (Lower Jurassic) of South Africa and Lesotho. „Zoological Journal of the Linnean Society”. 145, s. 175–218, 2005. doi:10.1111/j.1096-3642.2005.00182.x (ang.). ) lub być taksonem siostrzanym do Marginocephalia (Xing Xu, Catherine A. Forster, James M. Clark, Jinyou Mo. A basal ceratopsian with transitional features from the Late Jurassic of northwestern China. „Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences”. 273 (1598), s. 2135–2140, 2006. doi:10.1098/rspb.2006.3566 (ang.). )
  21. Klasyfikacja bazalnych ornitopodów głównie za: Andrew T. McDonald, Paul M. Barrett, Sandra D. Chapman. A new basal iguanodont (Dinosauria: Ornithischia) from the Wealden (Lower Cretaceous) of England. „Zootaxa”. 2569, s. 1–43, 2010 (ang.). , oraz: McDonald, A.T.. The taxonomy of species assigned to Camptosaurus (Dinosauria: Ornithopoda). „Zootaxa”. 2783, s. 52–68, 2011 (ang.). 
  22. Tj. najszerszy klad obejmujący Parasaurolophus walkeri, ale nie obejmujący Iguanodon bernissartensis, za: Sereno, P. C. 2005. Hadrosauroidea. Stem Archosauria—TaxonSearch [version 1.0, 2005 November 7] (ang.) [dostęp 24 marca 2011]
  23. Klasyfikacja bazalnych hadrozauroidów głównie za: Andrew T. McDonald, Paul M. Barrett, Sandra D. Chapman. A new basal iguanodont (Dinosauria: Ornithischia) from the Wealden (Lower Cretaceous) of England. „Zootaxa”. 2569, s. 1–43, 2010 (ang.). , oraz: Albert Prieto-Márquez. Global phylogeny of Hadrosauridae (Dinosauria: Ornithopoda) using parsimony and Bayesian methods. „Zoological Journal of the Linnean Society”. 159 (2), s. 435–502, 2010. doi:10.1111/j.1096-3642.2009.00617.x (ang.). 
  24. Klasyfikacja hadrozaurów głównie za: Albert Prieto-Márquez. Global phylogeny of Hadrosauridae (Dinosauria: Ornithopoda) using parsimony and Bayesian methods. „Zoological Journal of the Linnean Society”. 159 (2), s. 435–502, 2010. doi:10.1111/j.1096-3642.2009.00617.x (ang.).