Klasyfikacja roślin synantropijnych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Moczarka kanadyjska Elodea canadensis – agriofit pospolicie występujący w polskich wodach, uciekinier z ogrodów botanicznych, skąd szybko rozprzestrzenił się na dużych obszarach Europy, Azji i Australii, w Polsce rozmnaża się wyłącznie wegetatywnie.

Klasyfikacja roślin synantropijnych – sposób podziału roślin synantropijnych ze względu na ich różnorodne pochodzenie, intencjonalność wprowadzenia, sposób i historię rozprzestrzeniania się (wędrówki), stopień zadomowienia się, rodzaje zajmowanych siedlisk itd. Klasyfikacja ta nadal jest przedmiotem dyskusji i istnieje wiele jej koncepcji. Pozycja danego gatunku synantropijnego w systemie klasyfikacyjnym może zmieniać się w czasie, np. stopień zadomowienia się gatunku może zmieniać się w czasie (gatunek zadomowiony początkowo na siedliskach antopogenicznych może z czasem przenikać do siedlisk półnaturalnych i naturalnych).

W Polsce najczęściej używana jest klasyfikacja geograficzno-historyczna. Klasyfikacja ta umożliwia analizę flor pod względem ich stopnia synantropizacji i zachodzących w nich przemian.

Klasyfikacja geograficzno-historyczna[edytuj | edytuj kod]

Najpowszechniej używany system klasyfikacji, zaproponowany przez A. Thellunga (1915), w Polsce rozwijany m.in. przez J. Kornasia. Klasyfikacja ta jest powszechnie stosowana w Polsce do analizy flor.

  • apofity (apophyta) – rośliny rodzime (autochtoniczne)
    • trwale zadomowione na siedliskach antropogenicznych (euapophyta)
    • przejściowo zawlekane na siedliska antropogeniczne (apophyta ephemera)
    • ekiofity (oekiophyta) – zdziczałe z uprawy
  • antropofity (anthropophyta) – rośliny obcego pochodzenia (alochtoniczne)
    • metafity (metaphyta) – trwale zadomowione składniki flory
      • archeofity (archaeophyta) – gatunki zawleczone w czasach przedhistorycznych lub wczesnohistorycznych (do końca XV w.[1]), obecnie utrzymujące się tylko na wtórnych siedliskach. Należą do nich liczne chwasty znane nam z wykopalisk archeologicznych, np. jasnota biała, chaber bławatek.
        • gatunki zawleczone (archaeophyta adventiva)
        • gatunki powstałe pod wpływem działalności człowieka (archaeophyta anthropogena)
        • gatunki, które zdołały przetrwać wyłącznie na siedliskach antropogenicznych (archaeophyta resistentia)
      • kenofity[2] (kenophyta) – gatunki zawleczone od XVI w.
    • diafity (diaphyta) – niezadomowione trwale składniki flory
  • mieszańce synantropijne – taksony mieszańcowe z udziałem antropofitów, np. Epilobium ×interjectum (E. ciliatum × montanum, kenofit × apofit)

Klasyfikacja względem sposobu napływu[edytuj | edytuj kod]

Najczęściej stosuje się klasyfikację stworzoną przez Domina (1947), rozwijaną także przez innych badaczy. Klasyfikacja ta kładzie nacisk na intencjonalność wprowadzenia danego gatunku. W Polsce jest rzadko stosowana, częściej w innych krajach środkowoeuropejskich.

Klasyfikacja względem przekształcenia siedlisk przez człowieka[edytuj | edytuj kod]

Klasyfikacja oparta na propozycji Linkoli (1916), nawiązująca do pojęcia hemerobii odnoszącego się do skutków oddziaływania człowieka na ekosystemy. Rozpowszechnia się wraz ze stosowaniem skali hemerobii w badaniach ekologicznych i botanicznych.

  • hemerofile – gatunki korzystające z siedlisk stworzonych przez człowieka,
  • hemeradiafory – gatunki obojętne, których obfitość występowania nie zmienia się pod wpływem działalności człowieka,
  • hemerofoby – gatunki ustępujące z powodu działalności człowieka.

W zależności od stopnia hemerofilności wyróżnia się gatunki:

  • ahemerofilne i -fobne – zajmują siedliska nieprzekształcone przez człowieka,
  • mezohemerofilne i -fobne,
  • euhemerofilne i -fobne,
  • panhemerofilne i -fobne – całkowicie zależne od siedlisk kształtowanych przez człowieka.

Przypisy

  1. Data przyjęta umownie, koniec średniowiecza i początek ery nowożytnej, w niektórych źródłach przyjmuje się konkretnie datę 1492 (odkrycie Ameryki) lub 1500. Odkrycie Ameryki zapoczątkowało proces wymiany gatunków między Starym Światem i Ameryką.
  2. Stosowane bywa również, zwłaszcza w literaturze anglojęzycznej, pojęcie neofit (ang. neophyte). Mianem neofitów określa się albo wszystkie kenofity ("nowi przybysze", sensu Meusel 1943), lub jedynie ich grupę – gatunki obce zadomowione na siedliskach naturalnych, czyli holoagriofy (neophyta sensu Thellung 1915).
  3. Dla tej grupy stosowane jest również pojęcie neoindigenophytes.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Faliński J.B. 1969. Neofity i neofityzm. Dyskusje fitosocjologiczne (5). Ekol. Pol. Ser. B, 15(4): 337-354.
  • Kornaś J. 1977. Analiza flor synantropijnych. Wiad. Bot. 21: 85-91.
  • Jan Kornaś: Geografia roślin. Wyd. Nauk. PWN, 2002. ISBN 83-01-13782-7.
  • Krawiecowa A., Krzysztof Rostański. 1972. Projekt usprawnienia klasyfikacji roślin synantropijnych. Phytocoenosis 1(3): 217-222
  • Mirek Z. 1981. Problemy klasyfikacji roślin synantropijnych. Wiad. Bot. 25(1): 45-54.
  • Pyšek P., David M. Richardson, Marcel Rejmánek, Grady L. Webster, Mark Williamson, Jan Kirschner. 2004. Alien plants in checklists and floras: towards better communication between taxonomists and ecologists. Taxon 53(1): 131–143.
  • Barbara Sudnik-Wójcikowska: Słownik z zakresu synantropizacji szaty roślinnej. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1988.
  • Thellung A. 1918–1919. Zur Terminologie der Adventiv- und Ruderalfloristik. Allg. Bot. Zeitschr. 24/25: 36–42.
  • Zając A., Maria Zając, Barbara Tokarska-Guzik. 1998. Kenophytes in the flora of Poland: list, status and origin. Phytocoenosis 10. Suppl. Cartograph. Geobot. 9: 107-115.