Klasztor

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy pojęcia związanego z religią. Zobacz też: Klasztor (ujednoznacznienie).
Klasztor benedyktyński na Monte Cassino – widok z Polskiego Cmentarza Wojennego

Klasztor (czes. klášter, z niem. Kloster, od łac. claustrum, miejsce zamknięte) – budynek lub zespół budynków, w którym mieszkają wspólnoty religijne zakonników albo zakonnic. Klasztory są znane przede wszystkim z chrześcijaństwa i buddyzmu, choć występują lub występowały także w hinduizmie, dżinizmie, islamie i judaizmie.

Nazwą tą określa się często sam zakon czy zgromadzenie zakonne.

Klasztory w różnych religiach[edytuj | edytuj kod]

Religie wywodzące się z półwyspu indyjskiego[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze formy życia monastycznego wywodzą się z półwyspu indyjskiego z hinduistycznego ascetyzmu. Hinduistyczne formy klasztorów to większa i bardziej sformalizowana matha oraz aśrama.

Z praktyk hinduistycznych wywodzą się monastycyzm buddyjski i dżinnijski. O ile w dżinnizmie jest on podobny do hinduizmu, to buddyzm wytworzył własną bogatą i różnorodną tradycję budowy klasztorów, rozwijaną od IV wieku przed Chr. do dziś na terenie wschodniej Azji, a od XX wieku na całym świecie.

 Osobny artykuł: Klasztor buddyjski.

Religie abrahamiczne[edytuj | edytuj kod]

W judaizmie starożytnym istniały wspólnoty przypominające klasztorne np. w Qumran.

Własną i bogatą tradycję monastyczną wykształciło chrześcijaństwo. Klasztory zaczęły się rozwijać ze wspólnot pustelniczych w Egipcie i rozprzestrzeniły się na cały chrześcijański świat. Klasztory istnieją we wszystkich odłamach chrześcijaństwa, także w protestantyzmie, jednak w każdym rozwinęły odrębne cechy charakterystyczne. W języku polskim klasztory prawosławne określa się słowem monaster.

W Islamie cechy klasztorów nabrały wspólnoty sufickie.

Klasyczne cechy klasztorów w zachodnim chrześcijaństwie[edytuj | edytuj kod]

Piwnica klasztorna
Refektarz
Krużganki

W klasycznym układzie zabudowań ich centralnym punktem był kościół, do którego od strony południowej przylegał otoczony krużgankami czworoboczny wirydarz, od wschodniej – kapitularz, a od zachodniej – cele zakonne lub dormitoria. Naprzeciwko kościoła usytuowany był refektarz, a różne inne budynki (szkoła, zabudowania gospodarcze) lokowano w dalszych częściach kompleksu, jednak w obrębie opasających go murów.

Pomieszczenia klasztorne[edytuj | edytuj kod]

  • armarium - pomieszczenie do przechowywania ksiąg.
  • auditorium - sala do odczytu; służyła mnichom do omawiania spraw codziennych, rozdzielania prac na bieżący dzień
  • cellarium - magazyn klasztorny
  • dormitorium - sypialnia klasztorna
  • fraternia - pomieszczenie służące zakonnikom do wspólnej pracy
  • infirmeria - pomieszczenie przeznaczone dla chorych zakonników
  • kalifaktorium (calefactorium) - ogrzewalnia klasztorna
  • kapitularz – sala zebrań
  • klauzura - ściśle określona część budynków, do której wstęp mają tylko członkowie danego zgromadzenia zakonnego
  • krużganek - okalająca dziedziniec galeria utworzona przez arkady wsparte na ciągu filarów bądź kolumn
  • lawaterz, lawatorium - umywalnia klasztorna
  • oratorium - kaplica klasztorna
  • parlatorium - rozmównica; pomieszczenie przeznaczone do rozmów z osobami świeckimi.
  • refektarz – jadalnia klasztorna
  • skryptorium - pomieszczenie służące do przepisywania i iluminowania ksiąg
  • wirydarz - wewnętrzny dziedziniec klasztorny z ogrodem, otoczony krużgankami skrzydeł klasztornych

Znane klasztory chrześcijańskie[edytuj | edytuj kod]

Wielka Kartuzja we francuskich Alpach
Biblioteka opactwa w Sankt Gallen

Słynne klasztory buddyjskie[edytuj | edytuj kod]

Klasztor buddyjski Samje w Tybecie

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]